نمایش مبدأ برای گندی شاپور

'''گندی‌شاپور،''' نام شهر و دانشگاه و بیمارستانی تاریخی میان شوشتر و دزفول از زمان [[ساسانیان]]<sup>*</sup>. گندی‌شاپور که در منابع مختلف، وندیوشاپور، شاپورگرد، گنده‌شاپور (لشکرگاه سپاه شاپور)<ref>فردوسی، ابوالقاسم'''''. شاهنامه'''''. تهران: بروخیم، 1345، ج7، ص2062.</ref> و معرب آن جندی‌شاپور نامیده شده به قولی «کرسی خوزستان»<ref>لسترنج، گی. '''''جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان، تهران: علمی و فرهنگی، 1363، ص256.</ref> و به تعبیر بازرگانان مسیحی بیت‌لپت [Beitlapat]نامیده می‌شد<ref>پیگولوسکایا. '''''شهرهای ایران در روزگار پارتیان و ساسانیان'''''. ترجمه عنایت‌الله رضا، تهران: علمی و فرهنگی، 1367، ص444.</ref> که بر شالوده شهر باستانی نیلاب (نیلاوه / نیلاط) قرار گرفته است. [[شاپور|شاپوراول]]<sup>*</sup> [[ساسانیان|ساسانی]] (240- 271م) پس از شکست اسیران رومی در جنگ با والرین[Valerienus]، از آنان در بنای پل‌های شوشتر و طراحی و بنای شهر شطرنجی گندی‌شاپور استفاده کرد<ref>'''''[مجمل‌التواریخ و القصص].''''' تصحیح محمدتقی ملک‌الشعراء بهار، تهران: رمضانی، 1318، ص167.</ref>. این شهر و مرکز آموزش عالی که از مؤسسات شکوهمند علمی در رشته‌های پزشکی، فلسفه، ریاضیات و نجوم و ... برخوردار بود<ref>تکمیل‌همایون، ناصر'''''. نظام و نهادهای آموزشی در ایران باستان'''''. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1382، ص159- 163.</ref> در زمان [[شاپور]] دوم<sup>*</sup> توسعه یافت و در زمان [[خسرو انوشیروان]]<sup>*</sup> به اعتلای علمی و فرهنگی رسید<ref>shapur shahbazi, A. and Richter Lutz "Gonde šāpor" in Encyclopaedia Iranica, Newyork Columbia university , 1999, p. 131-135</ref> و در نهادهای علمی دوران اسلامی به ویژه بنای بیمارستانات (مارستان‌ها)، بیت‌الحکمه بغداد مدرسه‌ها و تکوین فکری ـ فرهنگی مسلمانان و در قرون وسطی در نهادهای علمی اروپا تأثیر چشمگیر داشت<ref>تکمیل‌همایون، ناصر. '''''دانشگاه گندی‌شاپور.''''' (مجموعه از ایران چه می‌دانم؟/60)، تهران: دفتر پژوهش‌‌های فرهنگی، 1384.</ref>.

گندی‌شاپور بزرگ‌ترین مرکز فکری آن دوران بود که افکار یونانی، یهودی، مسیحی، سریانی، هندی و ایرانی را در تبادل و تعاملی با یکدیگر قرار می‌داد. گویا بزرگمهر بختگان (برزویه طبیب/ بوذرجمهر) در رأس هیئتی از پزشکان این مرکز به هند رفت<ref>شهروینی، مهربان. '''''دانشگاه گندی‌شاپور در گهواره تاریخ.''''' تهران: پورشاد، 1381، ص134.</ref> و طبیبان مشهوری چون سرجیس رأس العینی سریانی، [3]جبرائیل درسبتد (حکیم‌باشی پادشاه)،<ref>نجم‌آبادی، محمود. '''''تاریخ طب در ایران'''''. تهران: دانشگاه تهران، 1341، ج1، ص443.</ref> استفان ادسی، [Stehfan d´E desse ] تریبونوس[Tribunus] در گندی‌شاپور بودند<ref>ممتحن، حسینعلی. '''''سرگذشت جندی‌شاپور'''''. اهواز: دانشگاه جندی‌شاپور، 1350، ص37.</ref>. فزون بر نسطوریان ادسا (498م)، گویا هفت تن فیلسوف نو افلاطونی (529م) رانده شده یونانی در آن‌جا تدریس می‌کردند<ref>سارتون، جورج. '''''تاریخ علم'''''. ترجمه احمد آرام، تهران: امیرکبیر، 1357، ص430.</ref> و بسیاری از خاندان‌های پزشک دربار عباسیان در بغداد مانند بخت؟، ماسویه، حنین و... منتسب به این مرکز علمی بودند<ref>محمدی، محمد. '''''فرهنگ ایرانی پیش از اسلام و آثار آن در تمدن اسلامی و ادبیات عربی'''''. تهران: دانشگاه تهران: 1356، ص246.</ref>. در میان خرابه‌های کنونی گندی‌شاپور (شاه‌آباد) آرامگاه شاه ابوالقاسم (شابولقاسم)<ref>اقتداری، احمد. '''''آثار و بناهای تاریخی خوزستان'''''. تهران: اشاره، 1375، بخش اول، ص343.</ref>را به یعقوب لیث صفار انتساب داده‌اند. دانشگاه اهواز پیش از تغییر نام به «شهید چمران» به اعتبار تاریخی گندی‌شاپور، دانشگاه «جندی‌شاپور» نامیده می‌‌شد.

== نیز نگاه کنید به ==

* [[ساسانیان]]
* [[شاپور]]
* [[خسرو انوشیروان]]

== مآخذ ==
<references />

== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

== نویسنده مقاله ==
ناصر تکمیل همایون
[[رده:تاریخ]]
[[رده:تاریخ و باستان شناسی]]