انجمن معارف: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۳:۴۰

انجمن معارف، گروهی از روحانیان روشنفکر، متحّدان آزادیخواه، دولتمردان، و تجّار ترقی‌خواه که برای سامان بخشیدن به وضع مدارس نوبنیاد، گسترش آنها، و اشاعه فرهنگ جدید در کشور، در دهه دوم قرن 14ق در تهران و تبریز تشکیل شد.

انجمن معارف تهران، این انجمن در سال 1315ق / 1897م با کوشش میرزا حسن رشدیه تأسیس شد^[۱]. اعضای آن 26 نفر بودند که در طی زمان افزایش یا کاهش می‌یافتند^[۲]. این انجمن در طول حیات کوتاه خود فعالیت‌های فرهنگی متعددی داشت. عمده‌ترین کارهای انجمن، تأسیس چندین مدرسه جدید از جمله مدرسه علمیه بود که دو سطح ابتدایی و متوسطه داشت. پس از آن، مدارس افتتاحیه، شرف، دانش، سادات، ادب، قدسیه، کمالیه، سعادت، و مانند آن یکی پس از دیگری تشکیل شد^[۳]^[۴].

کتاب علی در شرعیات نخستین کتابی بود که به زبان ساده میرزا یحیی دولت‌آبادی تألیف و انجمن چاپ کرد. هدف از نوشتن این کتاب، گذشته از تهیه کتاب درسی برای دانش‌آموزان، جلوگیری از تهمت‌های مخالفان مدارس جدید بود که این مدارس را عاملی برای بی‌دینی و لامذهبی معرفی می‌کردند^[۵].

در ایّام صدارت امین‌الدوله، از جمله وظایفی که برای انجمن معارف تعیین شده بود، تأسیس کتابخانه، دارالترجمه، دارالتألیف، و کلاس‌های شبانه برای بزرگسالان بود، و قرار بود برای گسترش فرهنگ جدید (تجدد)، حوزه مخصوص و وسیعی نیز تدارک شود تا دانشمندان و میهن‌دوستان پایتخت در آن حوزه شرکت جویند و درباره مسائل سیاسی و اقتصادی و فرهنگی با کمال آزادی مذاکره کنند^[۶]^[۷].

انجمن، از همان آغاز، تصمیم داشت روزنامه‌ای منتشر کند، ولی موفق نمی‌شد. تا سرانجام مفتاح‌الملک، بانی مدرسه افتتاحیه و عضو انجمن، اجازه روزنامه معارف را دریافت داشت. این روزنامه به تاریخ اول شعبان 1316ق / 1898م شروع به فعالیت کرد. مطالب آن راجع به امور آموزشی بود ولی، در واقع، ارگان مدرسه افتتاحیه بود و بیشتر نظر به مخالفت با اقدام‌های فرهنگی رقیبان خود داشت.

انجمن معارف تبریز، همانند انجمن معارف تهران، تلاش گروهی از روشنفکران متجدد و آزادیخواه، روحانیان روشنفکر، و تجّار ترقی‌خواه بود که به منظور تأسیس مدارس نوین و نشر معارف جدید در سال 1318ق / 1900م در شهر تبریز تشکیل شد^[۸].

اعضای انجمن، که گروهی از مدیران مدارس نیز عضو آن بودند، برای ایستادگی در برابر مخالفان و اداره مدارس و تنظیم برنامه و اصول تدریس، جلسات منظمی داشتند که تا 1321ق / 1903م دایر بود. در این سال به بهانه اخراج مسیو پریم بلژیکی، آشوبی در شهر تبریز رخ داد که بر اثر آن برخی از مؤسسات آموزشی نوین تاراج شد و از جمله آنها مدرسه کمال با مدیریت میرزا حسن خان بود که روزنامه‌ای نیز به همین نام منتشر می‌کرد.

این انجمن پس از این واقعه مدتی از فعالیت بازماند، ولی دوباره در 1322ق / 1904م آغاز به کار کرد و از این سال به بعد مدارس جدیدی در تبریز رو به گسترش نهاد. بنیانگذاران انجمن معارف تبریز که 26 نفر بودند، مدتی بعد، جزو رهبران و پیشروان جنبش مشروطیت در آذربایجان شدند^[۹].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ مصاحب، غلامحسین. دایره المعارف فارسی. ج 1، ص 262.
↑ دولت‌آبادی، یحیی. حیات یحیی. تهران: جاویدان، 1362، ج 1، ص 188 به بعد.
↑ دولت‌آبادی، یحیی. حیات یحیی. تهران: جاویدان، 1362، ج 1، جمـ
↑ مصاحب، غلامحسین. دایره المعارف فارسی. ج 1، ص 262.
↑ دولت‌آبادی، یحیی. حیات یحیی. تهران: جاویدان، 1362، ج 1، ص 214-215.
↑ دولت‌آبادی، یحیی. حیات یحیی. تهران: جاویدان، 1362، ج 1، ص 221-222
↑ محبوبی اردکانی، حسین. تاریخ مؤسسات تمدنی جدید در ایران. تهران: دانشگاه تهران، 1354، ج 1، ص 371.
↑ محبوبی اردکانی، حسین. تاریخ مؤسسات تمدنی جدید در ایران. تهران: دانشگاه تهران، 1354، ج 1، ص 373؛Anwar, A. “Anjoman-E Ma aref”, Iranica. Vol. II (1), PP. 86-88.
↑ قاسمی‌پویا، اقبال. مدارس جدید در دوره قاجاریه: بانیان و پیشروان. به کوشش هاشم بناء‌پور، رضا پورجوادی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1377، ص 267-279.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

محمد حسن رجبی

تلخیص از دایره المعارف کتابداری و اطلاع‌رسانی (داکا)

[1] مصاحب، غلامحسین. دایره المعارف فارسی. ج 1، ص 262.

[2] دولت‌آبادی، یحیی. حیات یحیی. تهران: جاویدان، 1362، ج 1، ص 188 به بعد.

[3] دولت‌آبادی، یحیی. حیات یحیی. تهران: جاویدان، 1362، ج 1، جمـ

[4] مصاحب، غلامحسین. دایره المعارف فارسی. ج 1، ص 262.

[5] دولت‌آبادی، یحیی. حیات یحیی. تهران: جاویدان، 1362، ج 1، ص 214-215.

[6] دولت‌آبادی، یحیی. حیات یحیی. تهران: جاویدان، 1362، ج 1، ص 221-222

[7] محبوبی اردکانی، حسین. تاریخ مؤسسات تمدنی جدید در ایران. تهران: دانشگاه تهران، 1354، ج 1، ص 371.

[8] محبوبی اردکانی، حسین. تاریخ مؤسسات تمدنی جدید در ایران. تهران: دانشگاه تهران، 1354، ج 1، ص 373؛Anwar, A. “Anjoman-E Ma aref”, Iranica. Vol. II (1), PP. 86-88.

[9] قاسمی‌پویا، اقبال. مدارس جدید در دوره قاجاریه: بانیان و پیشروان. به کوشش هاشم بناء‌پور، رضا پورجوادی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1377، ص 267-279.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''انجمن معارف'''، گروهي از روحانيان روشنفكر، متحّدان آزاديخواه، دولتمردان، و تجّار ترقي‌خواه كه براي سامان بخشيدن به وضع مدارس نوبنياد، گسترش آنها، و اشاعة فرهنگ جديد در كشور، در دهة دوم قرن 14ق در تهران و تبريز تشكيل شد.
+'''[[انجمن معارف]]'''، گروهی از روحانیان روشنفکر، متحّدان آزادیخواه، دولتمردان، و تجّار ترقی‌خواه که برای سامان بخشیدن به وضع مدارس نوبنیاد، گسترش آنها، و اشاعه فرهنگ جدید در کشور، در دهه دوم قرن 14ق در [[استان تهران|تهران]] و [[تبریز]] تشکیل شد.
-'''انجمن معارف تهران،''' اين انجمن در سال 1315ق / 1897م با كوشش ميرزا حسن رشديه تأسيس شد.<sup>1</sup> اعضاي آن 26 نفر بودند كه در طي زمان افزايش يا كاهش مي‌يافتند.<sup>2</sup> اين انجمن در طول حيات كوتاه خود فعاليت‌هاي فرهنگي متعددي داشت. عمده‌ترين كارهاي انجمن، تأسيس چندين مدرسة جديد از جمله مدرسة علميه بود كه دو سطح ابتدايي و متوسطه داشت. پس از آن، مدارس افتتاحيه، شرف، دانش، سادات، ادب، قدسيه، كماليه، سعادت، و مانند آن يكي پس از ديگري تشكيل شد.<sup>3</sup>
+'''انجمن معارف تهران،''' این انجمن در سال 1315ق / 1897م با کوشش میرزا حسن رشدیه تأسیس شد<ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''. ج 1، ص 262.</ref>. اعضای آن 26 نفر بودند که در طی زمان افزایش یا کاهش می‌یافتند<ref>دولت‌آبادی، یحیی. '''''حیات یحیی'''''. تهران: جاویدان، 1362، ج 1، ص 188 به بعد.</ref>. این انجمن در طول حیات کوتاه خود فعالیت‌های فرهنگی متعددی داشت. عمده‌ترین کارهای انجمن، تأسیس چندین مدرسه جدید از جمله مدرسه علمیه بود که دو سطح ابتدایی و متوسطه داشت. پس از آن، مدارس افتتاحیه، شرف، دانش، سادات، ادب، قدسیه، کمالیه، سعادت، و مانند آن یکی پس از دیگری تشکیل شد<ref>دولت‌آبادی، یحیی. '''''حیات یحیی'''''. تهران: جاویدان، 1362، ج 1، جمـ</ref><ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''. ج 1، ص 262.</ref>.
-كتاب ''علي در شرعيات'' نخستين كتابي بود كه به زبان ساده ميرزا يحيي دولت‌آبادي تأليف و انجمن چاپ كرد. هدف از نوشتن اين كتاب، گذشته از تهية كتاب درسي براي دانش‌آموزان، جلوگيري از تهمت‌هاي مخالفان مدارس جديد بود كه اين مدارس را عاملي براي بي‌ديني و لامذهبي معرفي مي‌كردند.<sup>4</sup>
+کتاب ''علی در شرعیات'' نخستین کتابی بود که به زبان ساده میرزا یحیی دولت‌آبادی تألیف و انجمن چاپ کرد. هدف از نوشتن این کتاب، گذشته از تهیه کتاب درسی برای دانش‌آموزان، جلوگیری از تهمت‌های مخالفان مدارس جدید بود که این مدارس را عاملی برای بی‌دینی و لامذهبی معرفی می‌کردند<ref>دولت‌آبادی، یحیی. '''''حیات یحیی'''''. تهران: جاویدان، 1362، ج 1، ص 214-215.</ref>.
-در ايّام صدارت امين‌الدوله، از جمله وظايفي كه براي انجمن معارف تعيين شده بود، تأسيس كتابخانه، دارالترجمه، دارالتأليف، و كلاس‌هاي شبانه براي بزرگسالان بود، و قرار بود براي گسترش فرهنگ جديد (تجدد)، حوزة مخصوص و وسيعي نيز تدارك شود تا دانشمندان و ميهن‌دوستان پايتخت در آن حوزه شركت جويند و دربارة مسائل سياسي و اقتصادي و فرهنگي با كمال آزادي مذاكره كنند.<sup>5</sup>
+در ایّام صدارت امین‌الدوله، از جمله وظایفی که برای انجمن معارف تعیین شده بود، تأسیس کتابخانه، دارالترجمه، دارالتألیف، و کلاس‌های شبانه برای بزرگسالان بود، و قرار بود برای گسترش فرهنگ جدید (تجدد)، حوزه مخصوص و وسیعی نیز تدارک شود تا دانشمندان و میهن‌دوستان پایتخت در آن حوزه شرکت جویند و درباره مسائل سیاسی و اقتصادی و فرهنگی با کمال آزادی مذاکره کنند<ref>دولت‌آبادی، یحیی. '''''حیات یحیی'''''. تهران: جاویدان، 1362، ج 1، ص 221-222</ref><ref>محبوبی اردکانی، حسین. '''''تاریخ مؤسسات تمدنی جدید در ایران.''''' تهران: دانشگاه تهران، 1354، ج 1، ص 371.</ref>.
-انجمن، از همان آغاز، تصميم داشت روزنامه‌اي منتشر كند، ولي موفق نمي‌شد. تا سرانجام مفتاح‌الملك، باني مدرسة افتتاحيه و عضو انجمن، اجازة روزنامة ''معارف'' را دريافت داشت. اين روزنامه به تاريخ اول شعبان 1316ق / 1898م شروع به فعاليت كرد.<sup>6</sup> مطالب آن راجع به امور آموزشي بود ولي، در واقع، ارگان مدرسة افتتاحيه بود و بيشتر نظر به مخالفت با اقدام‌هاي فرهنگي رقيبان خود داشت.
+انجمن، از همان آغاز، تصمیم داشت روزنامه‌ای منتشر کند، ولی موفق نمی‌شد. تا سرانجام مفتاح‌الملک، بانی مدرسه افتتاحیه و عضو انجمن، اجازه روزنامه ''معارف'' را دریافت داشت. این روزنامه به تاریخ اول شعبان 1316ق / 1898م شروع به فعالیت کرد. مطالب آن راجع به امور آموزشی بود ولی، در واقع، ارگان مدرسه افتتاحیه بود و بیشتر نظر به مخالفت با اقدام‌های فرهنگی رقیبان خود داشت.
-'''انجمن معارف تبريز،''' همانند انجمن معارف تهران، تلاش گروهي از روشنفكران متجدد و آزاديخواه، روحانيان روشنفكر، و تجّار ترقي‌خواه بود كه به منظور تأسيس مدارس نوين و نشر معارف جديد در سال 1318ق / 1900م در شهر تبريز تشكيل شد.
+'''انجمن معارف تبریز،''' همانند انجمن معارف تهران، تلاش گروهی از روشنفکران متجدد و آزادیخواه، روحانیان روشنفکر، و تجّار ترقی‌خواه بود که به منظور تأسیس مدارس نوین و نشر معارف جدید در سال 1318ق / 1900م در شهر تبریز تشکیل شد<ref>محبوبی اردکانی، حسین. '''''تاریخ مؤسسات تمدنی جدید در ایران.''''' تهران: دانشگاه تهران، 1354، ج 1، ص 373؛Anwar, A. “Anjoman-E Ma aref”, '''''Iranica'''''. Vol. II (1), PP. 86-88.</ref>.
-اعضاي انجمن، كه گروهي از مديران مدارس نيز عضو آن بودند، براي ايستادگي در برابر مخالفان و ادارة مدارس و تنظيم برنامه و اصول تدريس، جلسات منظمي داشتند كه تا 1321ق / 1903م داير بود. در اين سال به بهانة اخراج مسيو پريم بلژيكي، آشوبي در شهر تبريز رخ داد كه بر اثر آن برخي از مؤسسات آموزشي نوين تاراج شد و از جملة آنها مدرسة كمال با مديريت ميرزا حسن خان بود كه روزنامه‌اي نيز به همين نام منتشر مي‌كرد.
+اعضای انجمن، که گروهی از مدیران مدارس نیز عضو آن بودند، برای ایستادگی در برابر مخالفان و اداره مدارس و تنظیم برنامه و اصول تدریس، جلسات منظمی داشتند که تا 1321ق / 1903م دایر بود. در این سال به بهانه اخراج مسیو پریم بلژیکی، آشوبی در شهر تبریز رخ داد که بر اثر آن برخی از مؤسسات آموزشی نوین تاراج شد و از جمله آنها مدرسه کمال با مدیریت میرزا حسن خان بود که روزنامه‌ای نیز به همین نام منتشر می‌کرد.
-اين انجمن پس از اين واقعه مدتي از فعاليت بازماند، ولي دوباره در 1322ق / 1904م آغاز به كار كرد و از اين سال به بعد مدارس جديدي در تبريز رو به گسترش نهاد. بنيانگذاران انجمن معارف تبريز كه 26 نفر بودند، مدتي بعد، جزو رهبران و پيشروان جنبش مشروطيت در آذربايجان شدند.<sup>7</sup>
+این انجمن پس از این واقعه مدتی از فعالیت بازماند، ولی دوباره در 1322ق / 1904م آغاز به کار کرد و از این سال به بعد مدارس جدیدی در [[تبریز]] رو به گسترش نهاد. بنیانگذاران انجمن معارف تبریز که 26 نفر بودند، مدتی بعد، جزو رهبران و پیشروان جنبش مشروطیت در آذربایجان شدند<ref>قاسمی‌پویا، اقبال. '''''مدارس جدید در دوره قاجاریه: بانیان و پیشروان.''''' به کوشش هاشم بناء‌پور، رضا پورجوادی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1377، ص 267-279. </ref>.
-تلخيص از ''دايرةالمعارف كتابداري و اطلاع‌رساني (داكا)''
+== نیز نگاه کنید به ==
+* [[انجمن آثار و مفاخر فرهنگی]]
+* [[انجمن تألیف و ترجمه دانشگاه]]
-'''مآخذ:'''
+== مآخذ  ==
+<references />
--    مصاحب، غلامحسين. '''''دايرة المعارف فارسي'''''. ج 1، ص 262.
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
--    دولت‌آبادي، يحيي. '''''حيات يحيي'''''. تهران: جاويدان، 1362، ج 1، ص 188 به بعد.
+== نویسنده مقاله ==
+محمد حسن رجبی
--    همان. ج 1، جمـ؛ مصاحب. همانجا.
--    دولت‌آبادي. همان'''''.''''' ج 1، ص 214-215.
--    همان'''''.''''' ج 1، ص 221-222؛ محبوبي اردكاني، حسين. '''''تاريخ مؤسسات تمدني جديد در ايران.''''' تهران: دانشگاه تهران، 1354، ج 1، ص 371.
--    همان'''''.''''' ص 373؛
-Anwar, A. “Anjoman-E Ma aref”, '''''Iranica'''''. Vol. II (1), PP. 86-88.
--    قاسمي‌پويا، اقبال. '''''مدارس جديد در دورة قاجاريه: بانيان و پيشروان.''''' به كوشش هاشم بناء‌پور، رضا پورجوادي، تهران: مركز نشر دانشگاهي، 1377، ص 267-279.
-محمد حسن رجبی
+تلخیص از دایره المعارف کتابداری و اطلاع‌رسانی (داکا)
+[[رده:رسانه ها و ارتباطات]]
+[[رده:ارتباطات]]