صبر

صبر، در لغت به معنی شکیبایی است و در تصوف، پنجمین مقام از مقامات سلوک به شمار می‌آید. اهل تصوف عقیده دارند که صبر، لازمه فقر است و اگر طالب حق، در فقر و محنت و اساساً در سختی‌های سلوک، شکیبایی نورزد، ره به مشرب مقصود نتواند برد.

صاحب اللمع صبر را شامل سه مرحله می‌داند:

1. صبر متصبرّ: صبر کسی که گاه توان شکیبایی دارد، و گاه در برابر ناملایمات طاقتش طاق می‌شود و ناشکیبایی می‌ورزد.
2. صبر صابر: صبر کسی که برای حق شکیبایی می‌ورزد و جزع نمی‌کند.
3. صبر صبّار: صبر کسی که به مدد عنایت حق، برای حق شکیبایی می‌ورزد و این عنایت موجب می‌شود که بتواند در برابر تمام بلاها تحمل ورزد و ناتوان نگردد.

بدین ترتیب سالک، در کار صبر، به مرحله‌ای می‌رسد که در دشواری‌های سلوک و در فراز و نشیب‌های آن به هیچ وجه روی ترش نمی‌کند و جز به خدا شِکوَه نمی‌برد. چنین است که صبر را کیمیایی دانسته‌اند که مس وجود سالک را به زر بدل تواند کرد:

صد هزاران کیمیا حق آفرید                          کیمیایی همچو صبر آدم ندید

صابر، خود را به بلا عادت می‌دهد و خویشتن را با بلا قرین می‌سازد  از آمدن بلا نمی‌هراسد. حتی خود را به چشیدن تلخی‌ها و شکیبایی در برابر ناملایمات وا می‌دارد. اهمیت صبر تا بدانجاست که به استناد خبری، آن را نیمی از ایمان شمرده‌اند. طبق این خبر «ایمان دو نیمه است: نیمی صبر و نیمی شکر». سالک با صبر به نتایج مطلوب و موفقیت‌آمیزی در جهت وصول به حقیقت می‌رسد.

این همه شهد و شکر کز سخنم می‌ریزد                          اجر صبری است کز ان شاخ نباتم دادند

متصوفین تقسیماتی برای صبر در نظر گرفته‌اند که برای اطلاع باید به کتاب‌های تصوف مراجعه کرد.

نیز نگاه کنید به

• تصوف
• حقیقت

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

اصغر دادبه