امر به معروف و نهی از منکر: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۵ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''اَمر به مَعروف و | '''اَمر به مَعروف و نَهی از مُنْکَر،''' هفتمین و هشتمین فرع از فروع هشتگانه در مذهب شیعه و یکی از اصول پنجگانه آئین معتزله<ref>قاضیعبدالجبار معتزلی. '''''شرح اصول خمسه'''''. به کوشش .... ، ص141، 741.</ref> موسوم به اصول خمسه. مراد از امر به معروف و نهی از منکر، برانگیختن مردم به طاعت و باز داشتن آنان از معصیت با ابزار اندیشه، گفتار و کردار نیک است<ref name=":0">علامهحلی. '''''کشفالمراد'''''. به کوشش زنجانی، بیروت: ص455.</ref><ref>فاضل مقداد'''''. ارشادالطالبین'''''. ص380، 381.</ref> و به عینی و ذهنی قابل تقسیم است: 1) امر به معروف و نهی از منکر ذهنی یا قلبی به تصریح [[امام جعفر بن محمد صادق(ع)|امام صادق<sup>(ع)</sup>]] همانا دوست داشتن و دشمن داشتن نیکیها و بدیهاست؛ 2) امر و نهی عینی، عبارت است از امر و نهی از طریق گفتار و کردار، یعنی برانگیختن مردم به کار نیک و بازداشتن آنان از کار بد با کلام نرم، با گفتار درشت و تهدیدآمیز، یا با اقدام عملی ملایم، با شدّت عمل و سرانجام به زور سلاح (= اقدام به سیف). بدیهی است که صورت مختلف گفتار و کردار، از نرمی تا درشتی و تا توسل به زور را شرایط اجتماعی تعیین میکند. معتزله و برخی از بزرگان شیعه، از جمله سیدمرتضی، اعمال روشهای خشونتآمیز را در امر و نهی روا شمردهاند<ref name=":1">شیخ طوسی. '''''تمهیدالاصول'''''. به کوشش دکتر مشکاهالدینی، تهران: ص301- 302.</ref><ref>قاضیعبدالجبار معتزلی، '''''شرح اصول خمسه.''''' ص148.</ref>، امّا بیشتر متکلمان امامیه در پیش گرفتن این شیوهها را ویژه امام معصوم دانستهاند و در غیبت امام روا نشمردهاند. همچنین امامیه بر آناند که امرکننده به نیکی و نهیکننده از بدی، با دست و زبان، یعنی با کردار و گفتار، باید: | ||
# خود، بهخوبی نیکی و بدی یعنی معروف و منکر را بشناسد؛ | |||
# احتمال بدهد که امر و نهی وی مؤثر میافتد؛ | |||
# اطمینان داشته باشد که امر و نهی وی تباهی بهبار نمیآورد و موجب ازمیانرفتن جان و مال مسلمانی نمیگردد؛ | |||
# بداند که بدکار، نه گاهگاه که پیوسته به بدی دست مییازد و بر منکر مداومت میورزد؛ | |||
# گناهکار را از گناهی بازدارد که میخواهد در آینده انجام دهد و به کار نیکی برانگیزد که هنوز انجام نگرفته است<ref>دایره المعارف شیعه.</ref>. | |||
''' | در باب وجوب امر و نهی اکثر متکلمان و فقیهان شیعه قائل به وجوب کفایی هستند. به آیه 104 سوره آلعمران استناد میکنند و برخی از آنان با استناد به آیه 110 از همین سوره بر وجوب عینی امر و نهی پای میفشارند<ref name=":0" /><ref>قاضیعبدالجبار معتزلی. '''''شرح اصول خمسه'''''. ص142.</ref><ref>فاضل مقداد. '''''شرح باب حادیعشر'''''. به کوشش دکتر محقق، ص58.</ref><ref>لاهیجی، ملاعبدالرزاق. '''''سرمایه ایران'''''. به کوشش لاریجانی، چاپ تهران، ص173- 174.</ref>. نیز شماری محدود از متکلمان به وجوب عقلی و اکثر به وجوب سمعی (= نقلی) امر و نهی باور دارند. همچنین جمله متکلمان برآنند که آمر وناهی اوّلاً، باید معروف و منکر (= نیک و بد) را به خوبی بشناسد؛ ثانیاً، احتمال بدهد که امر و نهیش، بیآنکه تباهی به بار آورد، مؤثر واقع میشود؛ ثالثاً، بدین معنا علم داشته باشد که بد کرداری که قرار است امر و نهی در مورد وی صورت گیرد، پیوسته به کردارهای بد میپردازد، نه گاهگاه؛ رابعاً، باید بدان کردار نیک امر شود و از آن کردار بد نهی گردد که در زمان آینده صورت میپذیرد<ref name=":1" /><ref>فاضل مقداد. '''''شرح باب حادیعشر'''''. ص58- 59.</ref><ref>فاضل مقداد'''''. ارشادالطالبین'''''. ص381، 384.</ref><ref>قاضی عبدالجبار معتزلی. '''''شرح اصول خمسه'''''. ص142- 143.</ref>. | ||
== نیز نگاه کنید به == | |||
* [[اسلام]] | |||
* [[امامت]] | |||
* [[امام جعفر بن محمد صادق(ع)]] | |||
== مآخذ == | |||
<references /> | |||
== منبع اصلی == | |||
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | |||
== نویسندگان مقاله == | |||
اصغر دادبه و سید حسن امین | |||
[[رده:عرفان، فلسفه و کلام]] | |||
اصغر دادبه | [[رده:علوم اسلامی و حقوق فقهی]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۳۱
اَمر به مَعروف و نَهی از مُنْکَر، هفتمین و هشتمین فرع از فروع هشتگانه در مذهب شیعه و یکی از اصول پنجگانه آئین معتزله[۱] موسوم به اصول خمسه. مراد از امر به معروف و نهی از منکر، برانگیختن مردم به طاعت و باز داشتن آنان از معصیت با ابزار اندیشه، گفتار و کردار نیک است[۲][۳] و به عینی و ذهنی قابل تقسیم است: 1) امر به معروف و نهی از منکر ذهنی یا قلبی به تصریح امام صادق(ع) همانا دوست داشتن و دشمن داشتن نیکیها و بدیهاست؛ 2) امر و نهی عینی، عبارت است از امر و نهی از طریق گفتار و کردار، یعنی برانگیختن مردم به کار نیک و بازداشتن آنان از کار بد با کلام نرم، با گفتار درشت و تهدیدآمیز، یا با اقدام عملی ملایم، با شدّت عمل و سرانجام به زور سلاح (= اقدام به سیف). بدیهی است که صورت مختلف گفتار و کردار، از نرمی تا درشتی و تا توسل به زور را شرایط اجتماعی تعیین میکند. معتزله و برخی از بزرگان شیعه، از جمله سیدمرتضی، اعمال روشهای خشونتآمیز را در امر و نهی روا شمردهاند[۴][۵]، امّا بیشتر متکلمان امامیه در پیش گرفتن این شیوهها را ویژه امام معصوم دانستهاند و در غیبت امام روا نشمردهاند. همچنین امامیه بر آناند که امرکننده به نیکی و نهیکننده از بدی، با دست و زبان، یعنی با کردار و گفتار، باید:
- خود، بهخوبی نیکی و بدی یعنی معروف و منکر را بشناسد؛
- احتمال بدهد که امر و نهی وی مؤثر میافتد؛
- اطمینان داشته باشد که امر و نهی وی تباهی بهبار نمیآورد و موجب ازمیانرفتن جان و مال مسلمانی نمیگردد؛
- بداند که بدکار، نه گاهگاه که پیوسته به بدی دست مییازد و بر منکر مداومت میورزد؛
- گناهکار را از گناهی بازدارد که میخواهد در آینده انجام دهد و به کار نیکی برانگیزد که هنوز انجام نگرفته است[۶].
در باب وجوب امر و نهی اکثر متکلمان و فقیهان شیعه قائل به وجوب کفایی هستند. به آیه 104 سوره آلعمران استناد میکنند و برخی از آنان با استناد به آیه 110 از همین سوره بر وجوب عینی امر و نهی پای میفشارند[۲][۷][۸][۹]. نیز شماری محدود از متکلمان به وجوب عقلی و اکثر به وجوب سمعی (= نقلی) امر و نهی باور دارند. همچنین جمله متکلمان برآنند که آمر وناهی اوّلاً، باید معروف و منکر (= نیک و بد) را به خوبی بشناسد؛ ثانیاً، احتمال بدهد که امر و نهیش، بیآنکه تباهی به بار آورد، مؤثر واقع میشود؛ ثالثاً، بدین معنا علم داشته باشد که بد کرداری که قرار است امر و نهی در مورد وی صورت گیرد، پیوسته به کردارهای بد میپردازد، نه گاهگاه؛ رابعاً، باید بدان کردار نیک امر شود و از آن کردار بد نهی گردد که در زمان آینده صورت میپذیرد[۴][۱۰][۱۱][۱۲].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ قاضیعبدالجبار معتزلی. شرح اصول خمسه. به کوشش .... ، ص141، 741.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ علامهحلی. کشفالمراد. به کوشش زنجانی، بیروت: ص455.
- ↑ فاضل مقداد. ارشادالطالبین. ص380، 381.
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ شیخ طوسی. تمهیدالاصول. به کوشش دکتر مشکاهالدینی، تهران: ص301- 302.
- ↑ قاضیعبدالجبار معتزلی، شرح اصول خمسه. ص148.
- ↑ دایره المعارف شیعه.
- ↑ قاضیعبدالجبار معتزلی. شرح اصول خمسه. ص142.
- ↑ فاضل مقداد. شرح باب حادیعشر. به کوشش دکتر محقق، ص58.
- ↑ لاهیجی، ملاعبدالرزاق. سرمایه ایران. به کوشش لاریجانی، چاپ تهران، ص173- 174.
- ↑ فاضل مقداد. شرح باب حادیعشر. ص58- 59.
- ↑ فاضل مقداد. ارشادالطالبین. ص381، 384.
- ↑ قاضی عبدالجبار معتزلی. شرح اصول خمسه. ص142- 143.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسندگان مقاله
اصغر دادبه و سید حسن امین