ابوسعید سجزی: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۱۳

ابو سعید سجزی، (حدود 330-415ق)، احمد بن محمد بن عبد الجلیل سجزی، ریاضی‌دان و ستاره شناس بزرگ ایرانی، از مردم سیستان. در سیستان زاده شد. چند سالی را در خراسان و بیشتر عمر را در شیراز و دربار آل بویه گذراند. بسیاری از تألیفات خود را به نام عضدالدوله، پادشاه مشهور این خاندان نوشت. در حدود 415ق درگذشت^[۱]‌^[۲]^[۳]^[۴]‌^[۵]. سجزی هندسه‌دانی زبردست بود و برای نخستین بار مسئله تثلیث زاویه را از روشی به جز هندسه متحرک (که توسط بنوموسی پیش نهاد شده بود) با استفاده از تقاطع یک دایره و یک هُذلولی متساوی القطرین حل کرد و نامش را هندسه ثابت گذاشت (البته این روش را نمی‌توان یک حل هندسی دانست). همچنین به گفته ابوریحان بیرونی، سجزی نخستین کسی بود که با ساخت اسطرلاب زورقی عملاً عقیده به حرکت وضعی (و نه انتقالی) کره زمین (به جای چرخش روزانه آسمان که قدما به آن باور داشتند) را به کار بست^[۴]^[۳]^[۶]. بسیاری از رسائل متعدد وی به زبان‌های مختلف اروپایی ترجمه شده است‌^[۲]^[۱]^[۷].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ ^۱٫۰ ^۱٫۱ قربانی، ابوالقاسم. ریاضی‌دانان ایرانی. از خوارزمی تا ابن سینا، تهران: 1350.
↑ ^۲٫۰ ^۲٫۱ همو. زندگی‌نامه ریاضی‌دانان دوره اسلامی. تهران: 1375، ص 251-260.
↑ ^۳٫۰ ^۳٫۱ کرامتی. «ملاحظاتی در باب آراء نجومی ابوسعید سجزی و شرف الدین مسعودی»، نامه فرهنگستان. تهران: 1376، ج 9، ص 124-130.
↑ ^۴٫۰ ^۴٫۱ همو. کارنامه ایرانیان. تهران: 1380، صص 101-103
↑ Suter, H, Die Mathematiker und astronomen der Araber und ihre werke, Leipzig, 1900, pp 80-81, 224.
↑ Wiedmann, “Zu den Anschauungen der Araber uber die Bewegung der Erde”, Mitteilungen zur Geschichte der Mediznin und Naturwissenschaften, II, 1912, p 131.
↑ Berggren, J. L., “Al-Sijzi on the Transversal Figure”, Journal for the History of Arabic Science, Aleppo, 1981, Vol V

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

یونس كرامتی

[:0-1] ۱٫۰ ^۱٫۱ قربانی، ابوالقاسم. ریاضی‌دانان ایرانی. از خوارزمی تا ابن سینا، تهران: 1350.

[:1-2] ۲٫۰ ^۲٫۱ همو. زندگی‌نامه ریاضی‌دانان دوره اسلامی. تهران: 1375، ص 251-260.

[:2-3] ۳٫۰ ^۳٫۱ کرامتی. «ملاحظاتی در باب آراء نجومی ابوسعید سجزی و شرف الدین مسعودی»، نامه فرهنگستان. تهران: 1376، ج 9، ص 124-130.

[:3-4] ۴٫۰ ^۴٫۱ همو. کارنامه ایرانیان. تهران: 1380، صص 101-103

[5] Suter, H, Die Mathematiker und astronomen der Araber und ihre werke, Leipzig, 1900, pp 80-81, 224.

[6] Wiedmann, “Zu den Anschauungen der Araber uber die Bewegung der Erde”, Mitteilungen zur Geschichte der Mediznin und Naturwissenschaften, II, 1912, p 131.

[7] Berggren, J. L., “Al-Sijzi on the Transversal Figure”, Journal for the History of Arabic Science, Aleppo, 1981, Vol V

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''ابو سعید سجزی'''، (حدود 330-415ق)، احمد بن محمد بن عبد الجلیل سجزی، ریاضی‌دان و ستاره شناس بزرگ ایرانی، از مردم [[استان سیستان و بلوچستان|سیستان]]. در [[استان سیستان و بلوچستان|سیستان]] زاده شد. چند سالی را در خراسان و بیشتر عمر را در [[شیراز]] و دربار [[آل بویه]] گذراند. بسیاری از تألیفات خود را به نام عضدالدوله، پادشاه مشهور این خاندان نوشت. در حدود 415ق درگذشت.<sup>(1تا5)</sup> سجزی هندسه‌دانی زبردست بود و برای نخستین بار مسئله تثلیث زاویه را از روشی به جز [[هندسه]] متحرک (که توسط بنوموسی پیش نهاد شده بود) با استفاده از تقاطع یک دایره و یک هُذلولی متساوی القطرین حل کرد و نامش را [[هندسه]] ثابت گذاشت (البته این روش را نمی‌توان یک حل هندسی دانست). همچنین به گفته [[ابوریحان بیرونی]]، سجزی نخستین کسی بود که با ساخت اسطرلاب زورقی عملاً عقیده به حرکت وضعی (و نه انتقالی) کره زمین (به جای چرخش روزانه آسمان که قدما به آن باور داشتند) را به کار بست.<sup>(3، 4، 6)</sup> بسیاری از رسائل متعدد وی به زبان‌های مختلف اروپایی ترجمه شده است.<sup>(1،2،7)</sup>
+ابو سعید سجزی، (حدود 330-415ق)، احمد بن محمد بن عبد الجلیل سجزی، ریاضی‌دان و ستاره شناس بزرگ ایرانی، از مردم [[استان سیستان و بلوچستان|سیستان]]. در [[استان سیستان و بلوچستان|سیستان]] زاده شد. چند سالی را در خراسان و بیشتر عمر را در [[شیراز]] و دربار [[آل بویه]] گذراند. بسیاری از تألیفات خود را به نام عضدالدوله، پادشاه مشهور این خاندان نوشت. در حدود 415ق درگذشت<ref name=":0">قربانی، ابوالقاسم. '''ریاضی‌دانان ایرانی'''. از خوارزمی تا ابن سینا، تهران: 1350.</ref>‌<ref name=":1">همو. '''''زندگی‌نامه ریاضی‌دانان دوره اسلامی'''''. تهران: 1375، ص 251-260.</ref><ref name=":2">کرامتی. «ملاحظاتی در باب آراء نجومی ابوسعید سجزی و شرف الدین مسعودی»، '''نامه فرهنگستان.''' تهران: 1376، ج 9، ص 124-130.</ref><ref name=":3">همو. '''کارنامه ایرانیان'''. تهران: 1380، صص 101-103</ref>‌<ref>Suter, H, Die Mathematiker und astronomen der Araber und ihre werke, Leipzig, 1900, pp 80-81, 224.</ref>. سجزی هندسه‌دانی زبردست بود و برای نخستین بار مسئله تثلیث زاویه را از روشی به جز [[هندسه]] متحرک (که توسط بنوموسی پیش نهاد شده بود) با استفاده از تقاطع یک دایره و یک هُذلولی متساوی القطرین حل کرد و نامش را [[هندسه]] ثابت گذاشت (البته این روش را نمی‌توان یک حل هندسی دانست). همچنین به گفته [[ابوریحان بیرونی]]، سجزی نخستین کسی بود که با ساخت اسطرلاب زورقی عملاً عقیده به حرکت وضعی (و نه انتقالی) کره زمین (به جای چرخش روزانه آسمان که قدما به آن باور داشتند) را به کار بست<ref name=":3" /><ref name=":2" /><ref>Wiedmann, “Zu den Anschauungen der Araber uber die Bewegung der Erde”, Mitteilungen zur Geschichte der Mediznin und Naturwissenschaften, II, 1912, p 131.</ref>. بسیاری از رسائل متعدد وی به زبان‌های مختلف اروپایی ترجمه شده است‌<ref name=":1" /><ref name=":0" /><ref>Berggren, J. L., “Al-Sijzi on the Transversal Figure”, Journal for the History of Arabic Science, Aleppo, 1981, Vol V</ref>.
-'''مآخذ:'''
+== نیز نگاه کنید به ==
--     قربانی، ابوالقاسم. '''ریاضی‌دانان ایرانی'''. از خوارزمی تا ابن سینا، تهران: 1350.
+* [[استان سیستان و بلوچستان|سیستان]]
+* [[شیراز]]
+* [[آل بویه]]
+* [[هندسه]]
+* [[ابوریحان بیرونی]]
--     همو. '''''زندگی‌نامه ریاضی‌دانان دوره اسلامی'''''. تهران: 1375، ص 251-260.
+== '''مآخذ''' ==
+<references />
--     کرامتی. «ملاحظاتی در باب آراء نجومی ابوسعید سجزی و شرف الدین مسعودی»، '''نامه فرهنگستان.''' تهران: 1376، ج 9، ص 124-130.
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
--     همو. '''کارنامه ایرانیان'''. تهران: 1380، صص 101-103
+== نویسنده مقاله ==
+یونس كرامتی
--             Suter, H, Die Mathematiker und astronomen der Araber und ihre werke, Leipzig, 1900, pp 80-81, 224.
+[[رده:علوم و فنون]]
--             Wiedmann, “Zu den Anschauungen der Araber uber die Bewegung der Erde”, Mitteilungen zur Geschichte der Mediznin und Naturwissenschaften, II, 1912, p 131.
--             Berggren, J. L., “Al-Sijzi on the Transversal Figure”, Journal for the History of Arabic Science, Aleppo, 1981, Vol V
-یونس کرامتی