پرش به محتوا

زکریا رازی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی ایران
دیداریویکی‌متن
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۴۶ ویرایش‌ها
صفحه‌ای تازه حاوی « رازي، ابوبكر محمد بن زكريا (حدود 253ق-313ق / ؟م)، بزرگترين پزشك باليني دورة اسلامي و سراسر قرون وسطي، فيلسوف و شيمي‌دان بزرگ ايراني. از زندگي وي چيز چنداني نمي‌دانيم. به گفتة بيروني'''*''' در ري زاده شد. در جواني به كيميا پرداخت تا آنكه عوارض كار با...» ایجاد کرد
 
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۴۶ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
[[پرونده:زکریا رازی.jpg|بندانگشتی|زکریا رازی برگرفته از سایت نقشینه پارس قابل بازیابی از https://www.naghshinehpars.com/product/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%B3-%D8%B2%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D8%B2%DB%8C-2/]]
رازی، ابوبکر محمد بن زکریا (حدود 253ق-313ق / ؟م)، بزرگترین پزشک بالینی دوره اسلامی و سراسر قرون وسطی، فیلسوف و شیمی‌دان بزرگ ایرانی. از زندگی وی چیز چندانی نمی‌دانیم. به گفته [[ابوریحان بیرونی|بیرونی]]* در [[ری]] زاده شد. در جوانی به کیمیا پرداخت تا آنکه عوارض کار با مواد شیمیایی چشمانش را نابینا کرد. پس از درمان چشمانش به پزشکی علاقمند شد و در اندک مدتی چنان در این کار مهارت یافت که پادشاهان و بزرگان نیازمند او شدند<ref>بیرونی. '''''فهرست کتب الرازی'''''. به کوشش پاول کراوس، پاریس: 1936م، ص 4-5.</ref>. چندی ریاست بیمارستان ری را بر عهده داشت<ref>ابن جلجل. '''''طبقات الاطباء و الحکماء'''''. به کوشش فؤاد سید، قاهره: 1955م، ص 77.</ref>. در سی و چند سالگی به بغداد رفت<ref>ابن ابی اصیبعه. '''''عیون الأنباء'''''. به کوشش آگوست مولر، قاهره: 1299ق،'' '' ج1 ، ص309.</ref>. و در آنجا چندان نامدار شد که انتخاب محلی مناسب برای تأسیس بیمارستان کهن بغداد و سپس ریاست آنجا را بر عهده وی گذاشتند<ref>ابن ابی اصیبعه. '''''عیون الأنباء'''.'' ج1 ، ص 309-310؛ ابن جلجل. ص77.</ref>. در فاصله 290-296ق / ؟م دیگر بار در [[ری]] بود و دو کتاب مشهور خود، الطب الروحانی و کناش المنصوری را برای منصور بن اسحاق بن احمد امیر ری نوشت<ref>بیرونی. ص 6-7، 19؛ ابن جلجل. ص77؛ ابن ابی اصیبعه. ج 1، ص 310، 315، 317.</ref>. گویا یک بار دیگر نیز به بغداد رفت اما باز به ری برگشت. در پایان عمر بار دیگر چشمانش آب آورد و نابینا شد، اما این بار از درمان آن خود داری ورزید و سرانجام در 5 شعبان 313ق در این شهر درگذشت<ref>بیرونی، ص 6.</ref>.


=== آثار ===
رازی آثار بسیاری در زمینه پزشکی، داروشناسی، شاخه‌های مختلف طبیعیات ( علوم تجربی)، فلسفه، منطق، الهیات، ریاضیات و موضوعات دیگر نوشته که بسیاری از آنها در نوع خود کم نظیرند. [[ابوریحان بیرونی|بیرونی]]* نخستین کسی است که فهرستی موضوعی از آثار رازی، مشتمل بر نام 184 اثر وی را فراهم آورده است<ref>بیرونی، ص 6-21.</ref>. ابن ندیم، نخستین فهرست نگار جهان اسلام، 137 کتاب، رساله و مقاله از وی برمی‌شمارد<ref>ابن ندیم. '''''الفهرست'''''. به کوشش رضا تجدد، تهران: 1350، ص 35-359.</ref> و ابن ابی اصیبعه 238 اثر به وی نسبت می‌دهد<ref>  ابن ابی اصیبعه. ج 1، ص 310 به بعد.</ref>. بسیاری از پژوهشگران غربی در مورد اهمیت آثار وی  به بحث و بررسی پرداخته‌اند<ref>Leclerc, L., '''Histoire de la médecine Arabe''', Paris, 1876, vol I, pp 259-278, 337-354 </ref><ref>Wustenfeld, F. , '''Geschichte der Arabischen Artze und Naturforscher''', Gottingen, 1840, pp 40-49</ref><ref>Browne, E. G. , '''Arabian Medicine''', Cambridge, 1921, pp 44-53; Carra de Vaux,  '''les Penseurs de l’Islam''', Paris, 1921, vol II, pp 268, 276, 390</ref><ref>Sarton, G., '''Introduction to the History of Science''', Baltimore, 1927, vol I, pp 587, 609</ref><ref>Elgood, C. L., '''A Medical History of Persia''', Cambridge, 1951.</ref>.


رازي، ابوبكر محمد بن زكريا (حدود 253ق-313ق / ؟م)، بزرگترين پزشك باليني دورة اسلامي و سراسر قرون وسطي، فيلسوف و شيمي‌دان بزرگ ايراني. از زندگي وي چيز چنداني نمي‌دانيم. به گفتة بيروني'''*''' در ري زاده شد. در جواني به كيميا پرداخت تا آنكه عوارض كار با مواد شيميايي چشمانش را نابينا كرد. پس از درمان چشمانش به پزشكي علاقمند شد و در اندك مدتي چنان در اين كار مهارت يافت كه پادشاهان و بزرگان نيازمند او شدند.<sup>1</sup> چندي رياست بيمارستان ري را بر عهده داشت.<sup>2</sup> در سي و چند سالگي به بغداد رفت.<sup>3</sup> و در آنجا چندان نامدار شد كه انتخاب محلي مناسب براي تأسيس بيمارستان كهن بغداد و سپس رياست آنجا را بر عهدة وي گذاشتند.<sup>4</sup> در فاصلة 290-296ق / ؟م ديگر بار در ري بود و دو كتاب مشهور خود، ''الطب الروحاني'' و ''كناش المنصوري'' را براي منصور بن اسحاق بن احمد امير ري نوشت.<sup>5</sup> گويا يك بار ديگر نيز به بغداد رفت اما باز به ري برگشت. در پايان عمر بار ديگر چشمانش آب آورد و نابينا شد، اما اين بار از درمان آن خود داري ورزيد و سرانجام در 5 شعبان 313ق در اين شهر درگذشت.<sup>6</sup>
مهمترین اثر پزشکی وی، الحاوی، بزرگ‌ترین دانشنامه پزشکی جهان اسلام است و به جرأت می‌توان گفت همه آگاهی‌های مسلمانان از پزشکی و داروشناسی یونانی، ایرانی و هندی، تجربیات پزشکان دوره اسلامی تا اواخر سده 3ق / ؟م و بویژه تجربیات گران‌بهای خود رازی در آن گرد آمده است. الکناش المنصوری را باید چکیده‌ای بسیار فشرده از الحاوی دانست<ref>کرامتی. «پزشکی»، '''''دائره المعارف بزرک اسلامی'''''. ج 13، ص 651-652.</ref>. کتاب من لایحضره الطبیب یا طب الفقراء رازی، خطاب به اقشار کم درآمد جامعه که به پزشک دسترسی ندارند نوشته شده است. بسیاری از پزشکان دوره اسلامی به تقلید از رازی کتاب‌های مختصری با همین هدف نوشتند (مانند کتاب فارسی یادگار [[سید اسماعیل بن حسین جرجانی|جرجانی]]*) و حتی شیخ صدوق، فقیه برجسته شیعی، چنان که خود گوید، در نام گذاری و شیوه تألیف کتاب فقهی من لایحضره الفقیه از این کتاب رازی تقلید کرده است<ref>نجم آبادی، محمود. '''''مؤلفات و مصنفات ابوبکر محمد بن زکریای رازی'''''. تهران: 1371، ص 68.</ref>. در رساله ما الفارق أو الفروق به شیوه پرسش و پاسخ از چگونگی تشخیص بیماری‌های دارای عوارض کلینیکی مشابه از یکدیگر سخن گفته است<ref>رازی. '''''ما الفارق أو الفروق أو کلام فی الفروق بین الأمراض'''''.  به کوشش سلمان قطایه، حلب: 1398ق/1978م، 1-2، 14 و صفحات دیگر؛ کرامتی، ص 652.</ref>. رساله الجدری و الحصبه (آبله و سرخک) رازی حاوی کهن‌ترین توصیف آبله و شاهکار پزشکی اسلامی است. در این کتاب برای نخستین بار تفاوتهای میان این دو بیماری با دقتی تحسین برانگیز بیان شده است<ref>کرامتی. ص 652.</ref>. رساله رازی درباره زکام نیز حاوی برخی نو آوری‌ها است که توجه پژوهشگران معاصر را به خود جلب کرده است<ref>قطایه، سلمان. «تعلیق علی رساله الرازی فی الزکام»، '''مجله ''تاریخ العلوم العربیه'''''، حلب: 1977م، ص 63-66.</ref>.


آثار: رازي آثار بسياري در زمينة پزشكي، داروشناسي، شاخه‌هاي مختلف طبيعيات ( علوم تجربي)، فلسفه، منطق، الهيات، رياضيات و موضوعات ديگر نوشته كه بسياري از آنها در نوع خود كم نظيرند. بيروني* نخستين كسي است كه فهرستي موضوعي از آثار رازي، مشتمل بر نام 184 اثر وي را فراهم آورده است.<sup>7</sup> ابن نديم، نخستين فهرست نگار جهان اسلام، 137 كتاب، رساله و مقاله از وي برمي‌شمارد<sup>8</sup> و ابن ابي اصيبعه 238 اثر به وي نسبت مي‌دهد.<sup>9</sup> بسياري از پژوهشگران غربي در مورد اهميت آثار وي  به بحث و بررسي پرداخته‌اند.<sup>10</sup>
== نیز نگاه کنید به ==


مهمترين اثر پزشكي وي، ''الحاوي''، بزرگ‌ترين دانشنامة پزشكي جهان اسلام است و به جرأت مي‌توان گفت همة آگاهي‌هاي مسلمانان از پزشكي و داروشناسي يوناني، ايراني و هندي، تجربيات پزشكان دورة اسلامي تا اواخر سدة 3ق / ؟م و بويژه تجربيات گران‌بهاي خود رازي در آن گرد آمده است. ''الكناش المنصوري'' را بايد چكيده‌اي بسيار فشرده از ''الحاوي'' دانست.<sup>11</sup> كتاب '''''من''''' ''لايحضره الطبيب'' يا ''طب الفقراء'' ''رازي''، خطاب به اقشار كم درآمد جامعه كه به پزشك دسترسي ندارند نوشته شده است. بسياري از پزشكان دورة اسلامي به تقليد از رازي كتاب‌هاي مختصري با همين هدف نوشتند (مانند كتاب فارسي ''يادگار'' جرجاني'''*)''' و حتي شيخ صدوق، فقيه برجستة شيعي، چنان كه خود گويد، در نام گذاري و شيوة تأليف كتاب فقهي ''من لايحضره الفقيه'' از اين كتاب رازي تقليد كرده است.<sup>12</sup> در رسالة ''ما الفارق'' ''أو الفروق'' به شيوة پرسش و پاسخ از چگونگي تشخيص بيماري‌هاي داراي عوارض كلينيكي مشابه از يكديگر سخن گفته است.<sup>13</sup> رسالة ''الجدري و الحصبة'' (آبله و سرخك) رازي حاوي كهن‌ترين توصيف آبله و شاهكار پزشكي اسلامي است. در اين كتاب براي نخستين بار تفاوتهاي ميان اين دو بيماري با دقتي تحسين برانگيز بيان شده است.<sup>14</sup> رسالة رازي دربارة زكام نيز حاوي برخي نو آوري‌ها است كه توجه پژوهشگران معاصر را به خود جلب كرده است.<sup>15</sup>
* [[ری]]
* [[سید اسماعیل بن حسین جرجانی]]
* [[ابوریحان بیرونی]]


'''مآخذ:'''
== مآخذ ==
<references />


1.    بيروني. '''''فهرست كتب الرازي'''''. به كوشش پاول كراوس، پاريس: 1936م، ص 4-5.
== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،


2.    ابن جلجل. '''''طبقات الاطباء و الحكماء'''''. به كوشش فؤاد سيد، قاهره: 1955م، ص 77.
== نویسنده مقاله ==
 
یونس كرامتی
3.    ابن ابي اصيبعه. '''''عيون الأنباء'''''. به كوشش آگوست مولر، قاهره: 1299ق،'' '' ج1 ، ص309.
[[رده:علوم و فنون]]
 
4.    '''''همان'''.'' ج1 ، ص 309-310؛ ابن جلجل. ص77.
 
5.    بيروني. ص 6-7، 19؛ ابن جلجل. ص77؛ ابن ابي اصيبعه. ج 1، ص 310، 315، 317.
 
6.    بيروني، ص 6.
 
7.    بيروني، ص 6-21.
 
8.    ابن ند يم. '''''الفهرست'''''. به كوشش رضا تجدد، تهران: 1350، ص 35-359.
 
9.    ابن ابي اصيبعه. ج 1، ص 310 به بعد.
 
10.          Wustenfeld, F. , '''Geschichte der Arabischen Artze und Naturforscher''', Gottingen, 1840, pp 40-49 ; Leclerc, L., '''Histoire de la médecine Arabe''', Paris, 1876, vol I, pp 259-278, 337-354 ; Browne, E. G. , '''Arabian Medicine''', Cambridge, 1921, pp 44-53; Carra de Vaux,  '''les Penseurs de l’Islam''', Paris, 1921, vol II, pp 268, 276, 390 ; Sarton, G., '''Introduction to the History of Science''', Baltimore, 1927, vol I, pp 587, 609 ; Elgood, C. L., '''A Medical History of Persia''', Cambridge, 1951.
 
11. كرامتي. «پزشكي»، '''''دائرة المعارف بزرك اسلامي'''''. ج 13، ص 651-652.
 
12. نجم آبادي، محمود. '''''مؤلفات و مصنفات ابوبكر محمد بن زكرياي رازي'''''. تهران: 1371، ص 68.
 
13. رازي. '''''ما الفارق أو الفروق أو كلام في الفروق بين الأمراض'''''.  به كوشش سلمان قطايه، حلب: 1398ق/1978م، 1-2، 14 و صفحات ديگر؛ كرامتي، ص 652.
 
14. كرامتي. ص 652.
 
15. قطايه، سلمان. «تعليق علي رساله الرازي في الزكام»، '''مجلة ''تاريخ العلوم العربيه'''''، حلب: 1977م، ص 63-66.
 
 
یونس کرامتی

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۵۸

زکریا رازی برگرفته از سایت نقشینه پارس قابل بازیابی از https://www.naghshinehpars.com/product/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%B3-%D8%B2%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D8%B2%DB%8C-2/

رازی، ابوبکر محمد بن زکریا (حدود 253ق-313ق / ؟م)، بزرگترین پزشک بالینی دوره اسلامی و سراسر قرون وسطی، فیلسوف و شیمی‌دان بزرگ ایرانی. از زندگی وی چیز چندانی نمی‌دانیم. به گفته بیرونی* در ری زاده شد. در جوانی به کیمیا پرداخت تا آنکه عوارض کار با مواد شیمیایی چشمانش را نابینا کرد. پس از درمان چشمانش به پزشکی علاقمند شد و در اندک مدتی چنان در این کار مهارت یافت که پادشاهان و بزرگان نیازمند او شدند[۱]. چندی ریاست بیمارستان ری را بر عهده داشت[۲]. در سی و چند سالگی به بغداد رفت[۳]. و در آنجا چندان نامدار شد که انتخاب محلی مناسب برای تأسیس بیمارستان کهن بغداد و سپس ریاست آنجا را بر عهده وی گذاشتند[۴]. در فاصله 290-296ق / ؟م دیگر بار در ری بود و دو کتاب مشهور خود، الطب الروحانی و کناش المنصوری را برای منصور بن اسحاق بن احمد امیر ری نوشت[۵]. گویا یک بار دیگر نیز به بغداد رفت اما باز به ری برگشت. در پایان عمر بار دیگر چشمانش آب آورد و نابینا شد، اما این بار از درمان آن خود داری ورزید و سرانجام در 5 شعبان 313ق در این شهر درگذشت[۶].

آثار

رازی آثار بسیاری در زمینه پزشکی، داروشناسی، شاخه‌های مختلف طبیعیات ( علوم تجربی)، فلسفه، منطق، الهیات، ریاضیات و موضوعات دیگر نوشته که بسیاری از آنها در نوع خود کم نظیرند. بیرونی* نخستین کسی است که فهرستی موضوعی از آثار رازی، مشتمل بر نام 184 اثر وی را فراهم آورده است[۷]. ابن ندیم، نخستین فهرست نگار جهان اسلام، 137 کتاب، رساله و مقاله از وی برمی‌شمارد[۸] و ابن ابی اصیبعه 238 اثر به وی نسبت می‌دهد[۹]. بسیاری از پژوهشگران غربی در مورد اهمیت آثار وی  به بحث و بررسی پرداخته‌اند[۱۰][۱۱][۱۲][۱۳][۱۴].

مهمترین اثر پزشکی وی، الحاوی، بزرگ‌ترین دانشنامه پزشکی جهان اسلام است و به جرأت می‌توان گفت همه آگاهی‌های مسلمانان از پزشکی و داروشناسی یونانی، ایرانی و هندی، تجربیات پزشکان دوره اسلامی تا اواخر سده 3ق / ؟م و بویژه تجربیات گران‌بهای خود رازی در آن گرد آمده است. الکناش المنصوری را باید چکیده‌ای بسیار فشرده از الحاوی دانست[۱۵]. کتاب من لایحضره الطبیب یا طب الفقراء رازی، خطاب به اقشار کم درآمد جامعه که به پزشک دسترسی ندارند نوشته شده است. بسیاری از پزشکان دوره اسلامی به تقلید از رازی کتاب‌های مختصری با همین هدف نوشتند (مانند کتاب فارسی یادگار جرجانی*) و حتی شیخ صدوق، فقیه برجسته شیعی، چنان که خود گوید، در نام گذاری و شیوه تألیف کتاب فقهی من لایحضره الفقیه از این کتاب رازی تقلید کرده است[۱۶]. در رساله ما الفارق أو الفروق به شیوه پرسش و پاسخ از چگونگی تشخیص بیماری‌های دارای عوارض کلینیکی مشابه از یکدیگر سخن گفته است[۱۷]. رساله الجدری و الحصبه (آبله و سرخک) رازی حاوی کهن‌ترین توصیف آبله و شاهکار پزشکی اسلامی است. در این کتاب برای نخستین بار تفاوتهای میان این دو بیماری با دقتی تحسین برانگیز بیان شده است[۱۸]. رساله رازی درباره زکام نیز حاوی برخی نو آوری‌ها است که توجه پژوهشگران معاصر را به خود جلب کرده است[۱۹].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

  1. ↑ بیرونی. فهرست کتب الرازی. به کوشش پاول کراوس، پاریس: 1936م، ص 4-5.
  2. ↑ ابن جلجل. طبقات الاطباء و الحکماء. به کوشش فؤاد سید، قاهره: 1955م، ص 77.
  3. ↑ ابن ابی اصیبعه. عیون الأنباء. به کوشش آگوست مولر، قاهره: 1299ق،  ج1 ، ص309.
  4. ↑ ابن ابی اصیبعه. عیون الأنباء. ج1 ، ص 309-310؛ ابن جلجل. ص77.
  5. ↑ بیرونی. ص 6-7، 19؛ ابن جلجل. ص77؛ ابن ابی اصیبعه. ج 1، ص 310، 315، 317.
  6. ↑ بیرونی، ص 6.
  7. ↑ بیرونی، ص 6-21.
  8. ↑ ابن ندیم. الفهرست. به کوشش رضا تجدد، تهران: 1350، ص 35-359.
  9. ↑   ابن ابی اصیبعه. ج 1، ص 310 به بعد.
  10. ↑ Leclerc, L., Histoire de la médecine Arabe, Paris, 1876, vol I, pp 259-278, 337-354
  11. ↑ Wustenfeld, F. , Geschichte der Arabischen Artze und Naturforscher, Gottingen, 1840, pp 40-49
  12. ↑ Browne, E. G. , Arabian Medicine, Cambridge, 1921, pp 44-53; Carra de Vaux,  les Penseurs de l’Islam, Paris, 1921, vol II, pp 268, 276, 390
  13. ↑ Sarton, G., Introduction to the History of Science, Baltimore, 1927, vol I, pp 587, 609
  14. ↑ Elgood, C. L., A Medical History of Persia, Cambridge, 1951.
  15. ↑ کرامتی. «پزشکی»، دائره المعارف بزرک اسلامی. ج 13، ص 651-652.
  16. ↑ نجم آبادی، محمود. مؤلفات و مصنفات ابوبکر محمد بن زکریای رازی. تهران: 1371، ص 68.
  17. ↑ رازی. ما الفارق أو الفروق أو کلام فی الفروق بین الأمراض.  به کوشش سلمان قطایه، حلب: 1398ق/1978م، 1-2، 14 و صفحات دیگر؛ کرامتی، ص 652.
  18. ↑ کرامتی. ص 652.
  19. ↑ قطایه، سلمان. «تعلیق علی رساله الرازی فی الزکام»، مجله تاریخ العلوم العربیه، حلب: 1977م، ص 63-66.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

یونس كرامتی

برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=زکریا_رازی&oldid=7797»