عبدالرحمان صوفی: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۰۳

عبدالرّحمان صوفی، ابوالحسین عبدالرحمان بن عمر صوفی رازی، (293ق / 903م ـ 376ق / 986م). صوفی در میانه سده4ق در شیراز و در دربار آل بویه* به رصد ستارگان مشغول بود. در 353 قمری موقعیت و «قَدْر» (= درخشندگی ظاهری) ستارگان 48 صورت فلکی شناخته شده تا آن روزگار، و نیز مختصات چند ستاره را که برای یونانیان ناشناخته بود با دقتی به مراتب بیش از بطلمیوس در کتاب مشهور صور الکواکب گرد آورد. از همه مهم‌تر دقت کم نظیر صوفی در تعیین میزان روشنایی ستارگان، دانشمندان اروپایی دو قرن اخیر را قادر ساخت تا با مقایسه نتایج او و بطلمیوس و نیز وضعیت فعلی روشنایی این ستارگان، تغییرات بسیار کندی را که در درخشندگی برخی ستارگان وجود دارد بررسی کنند.

در این میان گزارش دقیق صوفی درباره تغییر رنگ برخی ستارگان مانند رأس الغول (Algol) و غیره بسیار مهم است. بسیاری از نقشه‌های نجومی و کره‌های فلکی ساخته شده در اروپای سده‌های میانه مبتنی بر اطلاعات صور الکواکب بود. در واقع از 964 میلادی تا سال 1843 میلادی که کتاب جهان سنجی نوین(Uranometria Nova) آرْگِلانْدِر (ستاره شناس برجسته آلمانی) در برلین منتشر شد، کتاب صوفی تنها مأخذ معتبر همه ستاره‌شناسان شرق و غرب بشمار می‌رفت. در سده 13 میلادی صور الکواکب (و 19 کتاب نجومی دیگر دوره اسلامی) به فرمان آلفونسوی دهم، پادشاه نواحی مسیحی‌نشین اسپانیا (در آن زمان بخش مهمی از اسپانیا مسلمان نشین بود) به زبان کاستیلی (اسپانیایی کهن) ترجمه شد.

یک قرن بعد این ترجمه به ایتالیایی و اندکی بعد از آن به لاتینی ترجمه شد. در سال 1831 میلادی نیز متن عربی و ترجمه فرانسه مقدمه مهم این اثر منتشر شد. در سال 1874 میلادی نیز ترجمه فرانسه تمام کتاب به همراه بخش‌هایی از متن عربی آن در سن پترزبورگ منتشر گردید. در مقدمه این ترجمه، همه اعدادی که بطلمیوس، عبدالرحمان صوفی و آرگلاندر برای قدر ستارگان مختلف ارائه داده‌اند با یکدیگر مقایسه شده است. این مقایسات نشان از آن دارد که عبدالرحمان صوفی حدوداً 900 سال پیش از آرگلاندر و با چشم غیر مسلح، در بسیاری موارد دقیقاً یا تقریباً به همان نتایج آرگلاندر رسیده است! اما تفاوت میان نتایج بطلمیوس و نتایج آرگلاندر گاه بسیار زیاد است^[۱].

عبدالرحمان صوفی همچنین برای نخستین بار اثری بسیار مهم درباره دسته‌ای از ترسیمات هندسی نوشت که در ضمن هر ترسیم دهانه پرگار ثابت می‌ماند. بوزجانی* نیز چند سال پس از وی در کتاب اعمال هندسی خود به همین ترسیمات توجه کرد. بسیاری از هندسه‌دانان برجسته اروپایی احتمالا با الهام از نوشته‌های این دو، آثاری درباره این گونه ترسیمات نوشتند^[۲].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ کرامتی، یونس. کارنامه ایرانیان. تهران: 1380، ص 74-78.
↑ کرامتی، یونس. «بوزجانی»، دایره المعارف بزرگ اسلامی. ج 12، ص 727-737.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

یونس كرامتی

[1] کرامتی، یونس. کارنامه ایرانیان. تهران: 1380، ص 74-78.

[2] کرامتی، یونس. «بوزجانی»، دایره المعارف بزرگ اسلامی. ج 12، ص 727-737.

[۱]

[۲]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''عبدالرّحمان صوفي'''، ابوالحسين عبدالرحمان بن عمر صوفي رازي، (293ق / 903م ـ 376ق / 986م). صوفي در ميانة سدة4ق در شيراز و در دربار [[آل بویه|آل بويه]]* به رصد ستارگان مشغول بود. در 353 قمري موقعيت و «قَدْر» (= درخشندگي ظاهري) ستارگان 48 صورت فلكي شناخته شده تا آن روزگار، و نيز مختصات چند ستاره را كه براي يونانيان ناشناخته بود با دقتي به مراتب بيش از بطلميوس در كتاب مشهور ''صور الكواكب''  گرد آورد. از همه مهم‌تر دقت كم نظير صوفي در تعيين ميزان روشنايي ستارگان، دانشمندان اروپايي دو قرن اخير را قادر ساخت تا با مقايسة نتايج او و بطلميوس و نيز وضعيت فعلي روشنايي اين ستارگان، تغييرات بسيار كندي را كه در درخشندگي برخي ستارگان وجود دارد بررسي كنند. در اين ميان گزارش دقيق صوفي دربارة تغيير رنگ برخي ستارگان مانند رأس الغول[1] و غيره بسيار مهم است. بسياري از نقشه‌هاي نجومي و كره‌هاي فلكي ساخته شده در اروپاي سده‌هاي ميانه مبتني بر اطلاعات ''صور الكواكب'' بود. در واقع از 964 ميلادي تا سال 1843 ميلادي كه كتاب جهان سنجي نوين[2] آرْگِلانْدِر[3] (ستاره شناس برجستة آلماني) در برلين منتشر شد، كتاب صوفي تنها مأخذ معتبر همة ستاره‌شناسان شرق و غرب بشمار مي‌رفت. در سدة 13 ميلادي ''صور الكواكب'' (و 19 كتاب نجومي ديگر دورة اسلامي) به فرمان آلفونسوي[4] دهم، پادشاه نواحي مسيحي‌نشين اسپانيا (در آن زمان بخش مهمي از اسپانيا مسلمان نشين بود) به زبان كاستيلي[5] (اسپانيايي كهن) ترجمه شد. يك قرن بعد اين ترجمه به ايتاليايي و اندكي بعد از آن به لاتيني ترجمه شد. در سال 1831 ميلادي نيز متن عربي و ترجمة فرانسة مقدمة مهم اين اثر منتشر شد. در سال 1874 ميلادي نيز ترجمة فرانسة تمام كتاب به همراه بخش‌هايي از متن عربي آن در سن پترزبورگ منتشر گرديد. در مقدمة اين ترجمه، همة اعدادي كه بطلميوس، عبدالرحمان صوفي و آرگلاندر براي قدر ستارگان مختلف ارائه داده‌اند با يكديگر مقايسه شده است. اين مقايسات نشان از آن دارد كه عبدالرحمان صوفي حدوداً 900 سال پيش از آرگلاندر و با چشم غير مسلح، در بسياري موارد دقيقاً يا تقريباً به همان نتايج آرگلاندر رسيده است! اما تفاوت ميان نتايج بطلميوس و نتايج آرگلاندر گاه بسيار زياد است.<sup>1</sup>
+عبدالرّحمان صوفی، ابوالحسین عبدالرحمان بن عمر صوفی رازی، (293ق / 903م ـ 376ق / 986م). صوفی در میانه سده4ق در [[شیراز]] و در دربار [[آل بویه]]* به رصد ستارگان مشغول بود. در 353 قمری موقعیت و «قَدْر» (= درخشندگی ظاهری) ستارگان 48 صورت فلکی شناخته شده تا آن روزگار، و نیز مختصات چند ستاره را که برای یونانیان ناشناخته بود با دقتی به مراتب بیش از بطلمیوس در کتاب مشهور صور الکواکب گرد آورد. از همه مهم‌تر دقت کم نظیر صوفی در تعیین میزان روشنایی ستارگان، دانشمندان اروپایی دو قرن اخیر را قادر ساخت تا با مقایسه نتایج او و بطلمیوس و نیز وضعیت فعلی روشنایی این ستارگان، تغییرات بسیار کندی را که در درخشندگی برخی ستارگان وجود دارد بررسی کنند.
-عبدالرحمان صوفي همچنين براي نخستين بار اثري بسيار مهم دربارة دسته‌اي از ترسيمات هندسي نوشت كه در ضمن هر ترسيم دهانة پرگار ثابت مي‌ماند. بوزجاني* نيز چند سال پس از وي در كتاب اعمال هندسي خود به همين ترسيمات توجه كرد. بسياري از هندسه‌دانان برجستة اروپايي احتمالا با الهام از نوشته‌هاي اين دو، آثاري دربارة اين گونه ترسيمات نوشتند.<sup>(2)</sup>
+در این میان گزارش دقیق صوفی درباره تغییر رنگ برخی ستارگان مانند رأس الغول (Algol) و غیره بسیار مهم است. بسیاری از نقشه‌های نجومی و کره‌های فلکی ساخته شده در اروپای سده‌های میانه مبتنی بر اطلاعات صور الکواکب بود. در واقع از 964 میلادی تا سال 1843 میلادی که کتاب جهان سنجی نوین(Uranometria Nova) آرْگِلانْدِر (ستاره شناس برجسته آلمانی) در برلین منتشر شد، کتاب صوفی تنها مأخذ معتبر همه ستاره‌شناسان شرق و غرب بشمار می‌رفت. در سده 13 میلادی صور الکواکب (و 19 کتاب نجومی دیگر دوره اسلامی) به فرمان آلفونسوی دهم، پادشاه نواحی مسیحی‌نشین [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7 اسپانیا] (در آن زمان بخش مهمی از [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7 اسپانیا] مسلمان نشین بود) به زبان کاستیلی (اسپانیایی کهن) ترجمه شد.
+یک قرن بعد این ترجمه به ایتالیایی و اندکی بعد از آن به لاتینی ترجمه شد. در سال 1831 میلادی نیز متن عربی و ترجمه [https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87 فرانسه] مقدمه مهم این اثر منتشر شد. در سال 1874 میلادی نیز ترجمه فرانسه تمام کتاب به همراه بخش‌هایی از متن عربی آن در [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B3%D9%86%D8%AA_%D9%BE%D8%AA%D8%B1%D8%B2%D8%A8%D9%88%D8%B1%DA%AF سن پترزبورگ] منتشر گردید. در مقدمه این ترجمه، همه اعدادی که بطلمیوس، عبدالرحمان صوفی و آرگلاندر برای قدر ستارگان مختلف ارائه داده‌اند با یکدیگر مقایسه شده است. این مقایسات نشان از آن دارد که عبدالرحمان صوفی حدوداً 900 سال پیش از آرگلاندر و با چشم غیر مسلح، در بسیاری موارد دقیقاً یا تقریباً به همان نتایج آرگلاندر رسیده است! اما تفاوت میان نتایج بطلمیوس و نتایج آرگلاندر گاه بسیار زیاد است<ref>کرامتی، یونس. '''کارنامه ایرانیان'''. تهران: 1380، ص 74-78.</ref>.
-'''مآخذ:'''
+عبدالرحمان صوفی همچنین برای نخستین بار اثری بسیار مهم درباره دسته‌ای از [[هندسه|ترسیمات هندسی]] نوشت که در ضمن هر ترسیم دهانه پرگار ثابت می‌ماند. [[بوزجانی]]* نیز چند سال پس از وی در کتاب اعمال هندسی خود به همین ترسیمات توجه کرد. بسیاری از هندسه‌دانان برجسته اروپایی احتمالا با الهام از نوشته‌های این دو، آثاری درباره این گونه ترسیمات نوشتند<ref>کرامتی، یونس. «بوزجانی»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''. ج 12، ص 727-737.</ref>.
--     كرامتي، يونس. '''كارنامة ايرانيان'''. تهران: 1380، ص 74-78.
+== نیز نگاه کنید به ==
--     كرامتي، يونس. «بوزجاني»، '''''دايرة المعارف بزرگ اسلامي'''''. ج 12، ص 727-737.
+* [[آل بویه]]
+* [[بوزجانی]]
+* [[هندسه]]
+== '''مآخذ''' ==
+<references />
-یونس کرامتی
+== منبع اصلی ==
-----[1]. Algol
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
-[2]. Uranometria Nova
+== نویسنده مقاله ==
+یونس كرامتی
-[3].
+[[رده:علوم و فنون]]
-[4].
-[5].