امام جعفر بن محمد صادق(ع): تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۵۹

جعفر بن محمد (ع)، امام صادق، امام ششم از ائمه اثنی‌عشر و مؤسس فقه شیعه امامیه. به گفته شیخ مفید در ارشاد: تولد آن حضرت در مدینه در سال 83 و وفات ایشان در شوال سال 148 هجری و مدفن ایشان در بقیع می‌باشد. مادر آن حضرت ام‌فروه دختر قاسم بن محمد بن ابی‌بکر بود.

امام صادق بعد از پدر بزرگوارش مدت 34 سال بر مسند امامت مسلمانان متکی بود.

فقه شیعه امامیه که به فقه جعفری مشهور است، منسوب به امام صادق است. زیرا آن اندازه که از آن حضرت نقل شده است، از هیچ‌یک از (ائمه) اهل بیت نقل نگردیده است. اصحاب حدیث اسامی راویان ثقه را که از او روایت کرده‌اند، به 4000 شخص بالغ دانسته‌اند. نیمه اول قرن دوم هجری، عصر شکوفایی حدیث و ظهور مسایل و مباحث کلامی مهم در بصره و کوفه بوده است.

امام صادق در این دوره در محیط مدینه که محل ظهور تابعین و محدثان و راویان و فقهای بزرگ بود، تنها از یک طریق که اعلا و اوثق و اتقن طرق بود، نقل می‌کرد و آن همان از طریق پدرش امام محمدباقر و او از پدرش علی بن الحسین و او از پدرش حسین بن علی و او از پدرش علی بن ابی‌طالب و او هم از حضرت رسول بود.

امام صادق که در میان ائمه از عمر نسبتاً طولانی برخوردار بوده است، در عصر خود مرجع دینی شیعیان و معتقدان به اهل‌البیت بوده است. خود آن حضرت در آشفته‌بازار حدیث و مدعیان علم و دین و فقه، ابواب علم را بر روی دوستان و معتقدان خود گشود و فقه اهل بیت را بر جهانیان شناساند. «فقه جعفری» چون برمبنای علم مستقیم و مستند به منبع وحی است، مخالف «قیاس» است.

دوران امامت حضرت صادق یکی از ادوار پرآشوب تاریخ اسلام است. این دوره که از سال 114 هجری تا سال 148 (سال وفات آن حضرت) طول کشیده است، شاهد ظهور و قتل زید بن علی بن الحسین (122 ق)، انتقال خلافت از بنی‌امیه به بنی عباس (122 ق)، کشته‌شدن ابومسلم خراسانی (137 ق)، کشته‌شدن عبدالله بن حسن بن حسن در زندان منصور و کشته‌شدن فرزندان او محمد بن عبدالله ملقّب به نفس زکیه و ابراهیم بن عبدالله معروف به قتیل باخمری (145 ق) و بنای شهر بغداد (سال 145 و 146 ق) است. آن حضرت در این حوادث مهم سیاسی مورد توجه و نظر عدﺓ زیادی از مسلمانان بود و حتا بسیاری از مردم او را برای خلافت مناسب‌تر و شایسته‌تر از سفاح و منصور می‌دانستند، امّا او بینش سیاسی و دورنگری عمیقی از خود نشان داد و چون می‌دانست که جریان حوادث در مسیری دیگر و برخلاف مقاصد واقعی اسلام است، خود را از فتنه‌ها و آشوب‌های زمانه دور نگاه داشت و با این وسیله مشعل فروزان امامت و علم را از خاموشی در امان داشت.

شش تن از یاران امام صادق که به اصحاب سته معروفند و همه حدیث‌شناسان و رجال‌شناسان شیعه، آن‌ها را توثیق کرده و به جلالت قدرشان اذعان دارند که عبارتند از:

جمیل بن دراج؛
عبدالله مسکان؛
عبدالله بکیر؛
حماد بن عیسی؛
حماد بن عثمان؛
ابان بن عثمان که همان ابان بن تغلب است.

این نیز گفتنی‌ست که در منافع حدیث و متون روایی شیعه از امام صادق غالباً فقط به کنیه «ابوعبدالله» یاد می‌کنند.

غالب آثار امام به عادت معهود عصر، کتابت مستقیم خود ایشان نیست و غالباً املای امام یا بازنوشت بعدی مجالس ایشان است. بعضی از آثار نیز منسوب است و قطعی‌الصدور نیست. این آثار عبارتند از:

از آثار مکتوب امام صادق، رساله به عبدالله نجاشی (غیر از نجاشی رجالی) است. نجاشی صاحب رجال بر آن است که تنها تصنیفی که امام به‌دست خود نوشته‌اند، همین اثر است.
رساله‌یی که شیخ صدوق در خصال و به واسطه اعمش از حضرت روایت کرده است، شامل مباحثی در فقه و کلام.
کتاب معروف به توحید مفضل، در مباحث خداشناسی و رد دهریه که املاء امام و کتابت مفضل بن عمر جعفی‌ست.
کتاب الاهلیلجه که آن نیز روایت مفضل بن عمر است و همانند توحید مفضل در خداشناسی و اثبات صانع است و تماماً در بحارالانوار مندرج است. مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقه که منسوب به امام صادق است و بعضی از محققان شیعه از جمله مجلسی، و صاحب وسائل و صاحب ریاض العلماء صدور آن را از ناحیه حضرت رد کرده‌اند.
رساله‌یی از امام خطاب به اصحاب که کلینی در اول روضه کافی به سندش از اسماعیل بن جابر از ابی‌عبدالله [= امام صادق] نقل کرده است.
رساله‌یی در باب غنایم و وجوب خمس که در تحف‌العقول مندرج است.
بعضی رسائل که جابر بن حیان کوفی از امام نقل کرده است.
کلمات قصار که بعدها به آن نثرالدرر نام داده‌اند و کلاً در تحف‌العقول مندرج است.
چندین فقره از وصایای حضرت خطاب به فرزندش امام موسی کاظم، سفیان ثوری، عبدالله بن جندب، ابی جعفر نعمان احول، عنوان بصری که در حلیه الاولیاء، تحف العقول ثبت گردیده است^[۱]^[۲]^[۳]^[۴]^[۵].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ طبری. تاریخ. ج 3، ص 2509.
↑ ابن خلّکان. وفیات الاعیان. ج 1، ص 291.
↑ ابونعیم اصفهانی. حلیه الاولیاء. ج 3، ص 192.
↑ اسد حیدر. الامام الصادق و المذاهب الاربعه. نجف: 1383 ق.
↑ ابن عنبه. عمده الطالب. ص 195.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

سید حسن امین

تلخیص از: دایره المعارف تشیّع

[1] طبری. تاریخ. ج 3، ص 2509.

[2] ابن خلّکان. وفیات الاعیان. ج 1، ص 291.

[3] ابونعیم اصفهانی. حلیه الاولیاء. ج 3، ص 192.

[4] اسد حیدر. الامام الصادق و المذاهب الاربعه. نجف: 1383 ق.

[5] ابن عنبه. عمده الطالب. ص 195.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''جعفر بن محمد (ع)'''، امام صادق، امام ششم از ائمة اثني‌عشر و مؤسس فقه شيعة اماميه. به گفتة شيخ مفيد در '''ارشاد''': تولد آن حضرت در مدينه در سال 83 و وفات ايشان در شوال سال 148 هجري و مدفن ايشان در بقيع مي‌باشد. مادر آن حضرت ام‌فروه دختر قاسم بن محمد بن ابي‌بكر بود.
+جعفر بن محمد (ع)، امام صادق، امام ششم از ائمه اثنی‌عشر و مؤسس فقه شیعه امامیه. به گفته شیخ مفید در '''ارشاد''': تولد آن حضرت در مدینه در سال 83 و وفات ایشان در شوال سال 148 هجری و مدفن ایشان در بقیع می‌باشد. مادر آن حضرت ام‌فروه دختر قاسم بن محمد بن ابی‌بکر بود.
-امام صادق بعد از پدر بزرگوارش مدت 34 سال بر مسند امامت مسلمانان متكي بود.
+امام صادق بعد از پدر بزرگوارش مدت 34 سال بر مسند [[امامت]] مسلمانان متکی بود.
-فقه شيعة اماميه كه به فقه جعفري مشهور است، منسوب به امام صادق است. زيرا آن اندازه كه از آن حضرت نقل شده است، از هيچ‌يك از (ائمه) اهل بيت نقل نگرديده است. اصحاب حديث اسامي راويان ثقه را كه از او روايت كرده‌اند، به 4000 شخص بالغ دانسته‌اند. نيمة اول قرن دوم هجري، عصر شكوفايي حديث و ظهور مسايل و مباحث كلامي مهم در بصره و كوفه بوده است.
+فقه شیعه امامیه که به فقه جعفری مشهور است، منسوب به امام صادق است. زیرا آن اندازه که از آن حضرت نقل شده است، از هیچ‌یک از (ائمه) اهل بیت نقل نگردیده است. اصحاب حدیث اسامی راویان ثقه را که از او روایت کرده‌اند، به 4000 شخص بالغ دانسته‌اند. نیمه اول قرن دوم هجری، عصر شکوفایی حدیث و ظهور مسایل و مباحث کلامی مهم در بصره و کوفه بوده است.
-امام صادق در اين دوره در محيط مدينه كه محل ظهور تابعين و محدثان و راويان و فقهاي بزرگ بود، تنها از يك طريق كه اعلا و اوثق و اتقن طرق بود، نقل مي‌كرد و آن همان از طريق پدرش امام محمدباقر و او از پدرش علي بن الحسين و او از پدرش حسين بن علي و او از پدرش علي بن ابي‌طالب و او هم از حضرت رسول بود.
+امام صادق در این دوره در محیط مدینه که محل ظهور تابعین و محدثان و راویان و فقهای بزرگ بود، تنها از یک طریق که اعلا و اوثق و اتقن طرق بود، نقل می‌کرد و آن همان از طریق پدرش [[امام محمد باقر(ع)|امام محمدباقر]] و او از پدرش علی بن الحسین و او از پدرش [[امام حسین بن علی(ع)|حسین بن علی]] و او از پدرش [[علی بن ابی طالب امیرالمومنین(ع)|علی بن ابی‌طالب]] و او هم از حضرت رسول بود.
-امام صادق كه در ميان ائمه از عمر نسبتاً طولاني برخوردار بوده است، در عصر خود مرجع ديني شيعيان و معتقدان به اهل‌البيت بوده است. خود آن حضرت در آشفته‌بازار حديث و مدعيان علم و دين و فقه، ابواب علم را بر روي دوستان و معتقدان خود گشود و فقه اهل بيت را بر جهانيان شناساند. «فقه جعفري» چون برمبناي علم مستقيم و مستند به منبع وحي است، مخالف «قياس» است.
+امام صادق که در میان ائمه از عمر نسبتاً طولانی برخوردار بوده است، در عصر خود مرجع دینی شیعیان و معتقدان به اهل‌البیت بوده است. خود آن حضرت در آشفته‌بازار حدیث و مدعیان علم و دین و فقه، ابواب علم را بر روی دوستان و معتقدان خود گشود و فقه اهل بیت را بر جهانیان شناساند. «فقه جعفری» چون برمبنای علم مستقیم و مستند به منبع وحی است، مخالف «قیاس» است.
-دوران امامت حضرت صادق يكي از ادوار پرآشوب تاريخ اسلام است. اين دوره كه از سال 114 هجري تا سال 148 (سال وفات آن حضرت) طول كشيده است، شاهد ظهور و قتل زيد بن علي بن الحسين (122 ق)، انتقال خلافت از بني‌اميه به بني عباس (122 ق)، كشته‌شدن ابومسلم خراساني (137 ق)، كشته‌شدن عبدالله بن حسن بن حسن در زندان منصور و كشته‌شدن فرزندان او محمد بن عبدالله ملقّب به نفس زكيه و ابراهيم بن عبدالله معروف به قتيل باخمري (145 ق) و بناي شهر بغداد (سال 145 و 146 ق) است. آن حضرت در اين حوادث مهم سياسي مورد توجه و نظر عدﺓ زيادي از مسلمانان بود و حتا بسياري از مردم او را براي خلافت مناسب‌تر و شايسته‌تر از سفاح و منصور مي‌دانستند، امّا او بينش سياسي و دورنگري عميقي از خود نشان داد و چون مي‌دانست كه جريان حوادث در مسيري ديگر و برخلاف مقاصد واقعي اسلام است، خود را از فتنه‌ها و آشوب‌هاي زمانه دور نگاه داشت و با اين وسيله مشعل فروزان امامت و علم را از خاموشي در امان داشت.
+دوران امامت حضرت صادق یکی از ادوار پرآشوب تاریخ [[اسلام]] است. این دوره که از سال 114 هجری تا سال 148 (سال وفات آن حضرت) طول کشیده است، شاهد ظهور و قتل زید بن علی بن الحسین (122 ق)، انتقال خلافت از بنی‌امیه به بنی عباس (122 ق)، کشته‌شدن ابومسلم خراسانی (137 ق)، کشته‌شدن عبدالله بن حسن بن حسن در زندان منصور و کشته‌شدن فرزندان او محمد بن عبدالله ملقّب به نفس زکیه و ابراهیم بن عبدالله معروف به قتیل باخمری (145 ق) و بنای شهر بغداد (سال 145 و 146 ق) است. آن حضرت در این حوادث مهم سیاسی مورد توجه و نظر عدﺓ زیادی از مسلمانان بود و حتا بسیاری از مردم او را برای خلافت مناسب‌تر و شایسته‌تر از سفاح و منصور می‌دانستند، امّا او بینش سیاسی و دورنگری عمیقی از خود نشان داد و چون می‌دانست که جریان حوادث در مسیری دیگر و برخلاف مقاصد واقعی اسلام است، خود را از فتنه‌ها و آشوب‌های زمانه دور نگاه داشت و با این وسیله مشعل فروزان امامت و علم را از خاموشی در امان داشت.
-شش تن از ياران امام صادق كه به اصحاب سته معروفند و همة حديث‌شناسان و رجال‌شناسان شيعه، آن‌ها را توثيق كرده و به جلالت قدرشان اذعان دارند كه عبارتند از: 1ـ جميل بن دراج؛ 2ـ عبدالله مسكان؛ 3ـ عبدالله بكير؛ 4ـ حماد بن عيسي؛ 5 ـ حماد بن عثمان؛ 6 ـ ابان بن عثمان كه همان ابان بن تغلب است.
+شش تن از یاران امام صادق که به اصحاب سته معروفند و همه حدیث‌شناسان و رجال‌شناسان شیعه، آن‌ها را توثیق کرده و به جلالت قدرشان اذعان دارند که عبارتند از:
-اين نيز گفتني‌ست كه در منافع حديث و متون روايي شيعه از امام صادق غالباً فقط به كنية «ابوعبدالله» ياد مي‌كنند.
+# جمیل بن دراج؛
+# عبدالله مسکان؛
+# عبدالله بکیر؛
+# حماد بن عیسی؛
+# حماد بن عثمان؛
+# ابان بن عثمان که همان ابان بن تغلب است.
-غالب آثار امام به عادت معهود عصر، كتابت مستقيم خود ايشان نيست و غالباً املاي امام يا بازنوشت بعدي مجالس ايشان است. بعضي از آثار نيز منسوب است و قطعي‌الصدور نيست. 1ـ از آثار مكتوب امام صادق، رساله به عبدالله نجاشي (غير از نجاشي رجالي) است. نجاشي صاحب ''رجال'' بر آن است كه تنها تصنيفي كه امام به‌دست خود نوشته‌اند، همين اثر است. 2ـ رساله‌يي كه شيخ صدوق در ''خصال'' و به واسطة اعمش از حضرت روايت كرده است، شامل مباحثي در فقه و كلام. 3ـ كتاب معروف به ''توحيد مفضل''، در مباحث خداشناسي و رد دهريه كه املاء امام و كتابت مفضل بن عمر جعفي‌ست. 4ـ كتاب ''الاهليلجه'' كه آن نيز روايت مفضل بن عمر است و همانند ''توحيد مفضل'' در خداشناسي و اثبات صانع است و تماماً در ''بحارالانوار'' مندرج است. ''مصباح الشريعة و مفتاح الحقيقة'' كه منسوب به امام صادق است و بعضي از محققان شيعه از جمله مجلسي، و صاحب ''وسائل'' و صاحب ''رياض العلماء'' صدور آن را از ناحية حضرت رد كرده‌اند.
+این نیز گفتنی‌ست که در منافع حدیث و متون روایی شیعه از امام صادق غالباً فقط به کنیه «ابوعبدالله» یاد می‌کنند.
-ـ رساله‌يي از امام خطاب به اصحاب كه كليني در اول ''روضة كافي'' به سندش از اسماعيل بن جابر از ابي‌عبدالله ]= امام صادق[ نقل كرده است. 7ـ رساله‌يي در باب غنايم و وجوب خمس كه در ''تحف‌العقول'' مندرج است. 8 ـ بعضي رسائل كه جابر بن حيان كوفي از امام نقل كرده است. 9ـ كلمات قصار كه بعدها به آن ''نثرالدرر'' نام داده‌اند و كلاً در ''تحف‌العقول'' مندرج است. 10ـ چندين فقره از وصاياي حضرت خطاب به فرزندش امام موسي كاظم، سفيان ثوري، عبدالله بن جندب، ابي جعفر نعمان احول، عنوان بصري كه در ''حلية الاولياء، تحف العقول'' ثبت گرديده است.
+غالب آثار امام به عادت معهود عصر، کتابت مستقیم خود ایشان نیست و غالباً املای امام یا بازنوشت بعدی مجالس ایشان است. بعضی از آثار نیز منسوب است و قطعی‌الصدور نیست. این آثار عبارتند از:
-'''مآخذ:'''
+# از آثار مکتوب امام صادق، رساله به عبدالله نجاشی (غیر از نجاشی رجالی) است. نجاشی صاحب ''رجال'' بر آن است که تنها تصنیفی که امام به‌دست خود نوشته‌اند، همین اثر است.
+# رساله‌یی که شیخ صدوق در ''خصال'' و به واسطه اعمش از حضرت روایت کرده است، شامل مباحثی در فقه و کلام.
+# کتاب معروف به ''توحید مفضل''، در مباحث خداشناسی و رد دهریه که املاء امام و کتابت مفضل بن عمر جعفی‌ست.
+# کتاب ''الاهلیلجه'' که آن نیز روایت مفضل بن عمر است و همانند ''توحید مفضل'' در خداشناسی و اثبات صانع است و تماماً در ''بحارالانوار'' مندرج است. ''مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقه'' که منسوب به امام صادق است و بعضی از محققان شیعه از جمله مجلسی، و صاحب ''وسائل'' و صاحب ''ریاض العلماء'' صدور آن را از ناحیه حضرت رد کرده‌اند.
+# رساله‌یی از امام خطاب به اصحاب که کلینی در اول ''روضه کافی'' به سندش از اسماعیل بن جابر از ابی‌عبدالله [= امام صادق] نقل کرده است.
+# رساله‌یی در باب غنایم و وجوب خمس که در ''تحف‌العقول'' مندرج است.
+# بعضی رسائل که جابر بن حیان کوفی از امام نقل کرده است.
+# کلمات قصار که بعدها به آن ''نثرالدرر'' نام داده‌اند و کلاً در ''تحف‌العقول'' مندرج است.
+# چندین فقره از وصایای حضرت خطاب به فرزندش [[امام موسی بن جعفر کاظم(ع)|امام موسی کاظم]]، سفیان ثوری، عبدالله بن جندب، ابی جعفر نعمان احول، عنوان بصری که در ''حلیه الاولیاء، تحف العقول'' ثبت گردیده است<ref>   طبری. '''''تاریخ'''''. ج 3، ص 2509.</ref><ref>ابن خلّکان. '''''وفیات الاعیان'''''. ج 1، ص 291.</ref><ref>ابونعیم اصفهانی. '''''حلیه الاولیاء'''''. ج 3، ص 192.</ref><ref>اسد حیدر. '''''الامام الصادق و المذاهب الاربعه'''''. نجف: 1383 ق.</ref><ref>ابن عنبه. '''''عمده الطالب'''''. ص 195.</ref>.
-.     طبري. '''''تاريخ'''''. ج 3، ص 2509؛ ابن خلّكان. '''''وفيات الاعيان'''''. ج 1، ص 291؛ ابونعيم اصفهاني. '''''حلية الاولياء'''''. ج 3، ص 192؛ اسد حيدر. '''''الامام الصادق و المذاهب الاربعه'''''. نجف: 1383 ق؛ ابن عنبه. '''''عمدﺓ الطالب'''''. ص 195.
+== نیز نگاه کنید به ==
-تلخيص از: '''''دايرةالمعارف تشيّع'''''
+* [[امام محمد باقر(ع)]]
+* [[امام حسین بن علی(ع)]]
+* [[امام موسی بن جعفر کاظم(ع)]]
+== مآخذ ==
+<references />
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
+== نویسنده مقاله ==
 سید حسن امین
+تلخیص از: دایره المعارف تشیّع
+[[رده:علوم اسلامی و حقوق فقهی]]