پرش به محتوا

خرم دینان: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی ایران
دیداریویکی‌متن
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
صفحه‌ای تازه حاوی «'''خرم‌دينان'''، جماعتي بزرگ از ايرانيان كه با اعتقادات اشتراكي در قرون نخست هجري عليه سلطة تازيان به مبارزه برخاستند. خرم دينان ايرانياني بودند كه سلطة بيگانه را برنمي‌تافتند و و رستاخيز خرم ديني كه در اواخر قرن دوم هجري رخ نمود، حلقه‌اي از ز...» ایجاد کرد
 
Karimian (بحث | مشارکت‌ها)
۸۴۹ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۹ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
'''خرم‌دينان'''، جماعتي بزرگ از ايرانيان كه با اعتقادات اشتراكي در قرون نخست هجري عليه سلطة تازيان به مبارزه برخاستند. خرم دينان ايرانياني بودند كه سلطة بيگانه را برنمي‌تافتند و و رستاخيز خرم ديني كه در اواخر قرن دوم هجري رخ نمود، حلقه‌اي از زنجيرة قيام‌هاي مردمي بود كه از نخستين دهه‌هاي تسلط اعراب بر ايران در گوشه و كنار اين سرزمين شكل گرفت.<sup>(1)</sup>
'''[[خرم دینان|خرم‌دینان]]'''، جماعتی بزرگ از ایرانیان که با اعتقادات اشتراکی در قرون نخست هجری علیه سلطه تازیان به مبارزه برخاستند. خرم دینان ایرانیانی بودند که سلطه بیگانه را برنمی‌تافتند و رستاخیز خرم دینی که در اواخر قرن دوم هجری رخ نمود، حلقه‌ای از زنجیره قیام‌های مردمی بود که از نخستین دهه‌های تسلط اعراب بر [[ایران]] در گوشه و کنار این سرزمین شکل گرفت<ref>نفیسی، سعید، '''''بابک خرم‌دین'''''، ص 21-22، تهران، 1342 ش.</ref>.


مورخين در چگونگي شكل‌گيري خرميه اقوال گوناگون دارند، ولي به اغلب احتمال اصل آنان از خُرﱠمِه دختر فاده بيوة مزدك است كه پس از مرگ شوي به ري گريخت و به آئين مزدك دعوت كرد، و از آن پس مزدكيان را خُرﱠمِه دين خواندند.<sup>(2)</sup> همچنين شده است كه خرم‌دينان را در دو گروه بابكيه و مزدكيه دسته‌بندي با عنوان كلي سرخ‌جامگان معرّفي كنند.<sup>(3)</sup> اين‌قدر هست كه خرم‌دينان در اصول اعتقادي پيرو مزدك بودند، ولي بعضي عناصر ـ همچون اعتقاد به حلول ـ را به مجموعه عقيدتي مزدكي افزودند.
مورخین در چگونگی شکل‌گیری خرمیه اقوال گوناگون دارند، ولی به اغلب احتمال اصل آنان از خُرﱠمِه دختر فاده بیوه مزدک است که پس از مرگ شوی به ری گریخت و به [[مزدکی، آئین|آئین مزدک]] دعوت کرد، و از آن پس [[مزدکی، آئین|مزدکیان]] را خُرﱠمِه دین خواندند<ref>  البغدادی الاسفراینی، عبدالقادربن طاهربن محمد، '''''الفرق بین الفرق'''''، ص 269، بیروت، (بی تا)؛ نواده ملهّب، پسر محمد، پسر شادی، '''''مجمل التواریخ و القصص'''''، ویرایش سیف‌الدین نجم‌آبادی – زیگفرید، وبر، دومونده – نیکاهوزن، 2000 میلادی.</ref>. همچنین شده است که خرم‌دینان را در دو گروه بابکیه و مزدکیه دسته‌بندی با عنوان کلی سرخ‌جامگان معرّفی کنند<ref>طوسی، نظام‌الملک، '''''سیاست‌نامه'''''، ص 282، تهران، 1369 ش.</ref>. این‌قدر هست که خرم‌دینان در اصول اعتقادی پیرو مزدک بودند، ولی بعضی عناصر ـ همچون اعتقاد به حلول ـ را به مجموعه عقیدتی [[مزدکی، آئین|مزدکی]] افزودند.


مورخيني كه از تعصّب به دور بودند قيام خرم‌دينان را در پي قيام ابومسلم خراساني<sup>(4)</sup> حركتي مردمي دانسته‌اند كه با هدف دفع سلطه بيگانه شكل گرفت<sup>(5)</sup> اما عدالت‌خواهي و مساوات‌طلبي نيز در گردآوردن هواداران آن انگيزه‌اي مهم بود؛ عمده گروندگان به آن نيز كشاورزان و روستائيان بودند.<sup>(6)</sup> نخستين حركت خرم‌دينان كه تقريباً سراسر ايران را درنورديد در زمان حكومت هارون و به سال 192 هجري رخ داد. هارون پسرش محمدامين را به همراه عبداله مالك بر سر آنان فرستاد.<sup>(7)</sup> از آن پس خرميان در كوهستان‌ها پناه جستند و به‌ويژه در مناطق سخت گذر آذربايجان جنبش خود را پي گرفتند.<sup>(8)</sup> عمده حركت اينان با سالاري بابك، كه در كوهستان سبلان چوپاني مي‌كرد، رخ داد.<sup>(9)</sup> او چنين دعوي مي‌كرد كه روح جاويدان، رهبر درگذشتة خرميان، در او حلول كرده است.<sup>(10)</sup> بابك شهر بَذ را پايگاه خود ساخت<sup>(11)</sup> و چون مورد محبت مردمان بود، <sup>(12)</sup> در كوتاه زمان انبوهي از ايرانيان را گرد خود فراهم آورد و بر خليفه شوريد.<sup>(13)</sup>    
مورخینی که از تعصّب به دور بودند قیام خرم‌دینان را در پی قیام ابومسلم خراسانی<ref>پاول، هرن، '''''تاریخ مختصر ایران بعد از اسلام'''''، ترجمه رضا زادهشفق، ص 24 ح، تهران، 1349 ش.</ref> حرکتی مردمی دانسته‌اند که با هدف دفع سلطه بیگانه شکل گرفت<ref>اقبال آشتیانی، عباس، '''''تاریخ ایران بعد از اسلام'''''، ص 92-93، تهران، 1378 ش.</ref> اما عدالت‌خواهی و مساوات‌طلبی نیز در گردآوردن هواداران آن انگیزه‌ای مهم بود؛ عمده گروندگان به آن نیز کشاورزان و روستائیان بودند<ref>نبئی، ابوالفضل، '''''نهضت‌های سیاسی مذهبی در تاریخ ایران'''''، ج 1، ص 24-25، مشهد، 1376. </ref><ref>زرین‌کوب، عبدالحسین، '''''دو قرن سکوت'''''، ص 232، تهران، 1336 ش.</ref>. نخستین حرکت خرم‌دینان که تقریباً سراسر [[ایران]] را درنوردید در زمان حکومت هارون و به سال 192 هجری رخ داد. هارون پسرش محمدامین را به همراه عبداله مالک بر سر آنان فرستاد<ref>طوسی، ص 282.</ref>. از آن پس خرمیان در کوهستان‌ها پناه جستند و به‌ویژه در مناطق سخت گذر آذربایجان جنبش خود را پی گرفتند<ref>دینوری، احمد بن داود، '''''اخبار الطوال'''''، ترجمه دکتر محمود دامغانی، تهران، 1364، ص 432.</ref>. عمده حرکت اینان با سالاری بابک، که در کوهستان سبلان چوپانی می‌کرد، رخ داد<ref>ابن ندیم، '''''الفهرست'''''، ترجمه م. تجدد، تهران، 1346، ص 612.</ref>. او چنین دعوی می‌کرد که روح جاویدان، رهبر درگذشته خرمیان، در او حلول کرده است<ref>خوافی، احمدبن جلال‌الدین، '''''محبل فصیحی'''''، جلد 1، مشهد، 1341،ص 1/270.</ref>.  بابک شهر بَذ را پایگاه خود ساخت<ref>طبری، محمد بن جریر، '''''تاریخ طبری'''''، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج 3، ص 3-5852، تهران، 1354 ش.</ref> و چون مورد محبت مردمان بود،<ref>طبری، محمد بن جریر، '''''تاریخ طبری'''''، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج 3، ص 3-5852، تهران، 1354 ش.</ref> در کوتاه زمان انبوهی از ایرانیان را گرد خود فراهم آورد و بر خلیفه شورید<ref>طوسی، ص 282.</ref>.  


بابك در قيامي كه بيست و يك سال به طول انجاميد ده‌ها هزار نفر از سپاهيان خليفه را از پا درآورد.<sup>(14)</sup> سرانجام در سال 222 هجري خِيذَربن كاووس، ملقب به افشين، سردار معتصم، كه خود از اسراي ماوراء‌النهر بود، پس از دو سال جنگ و گريز به خدعه بر او دست يافت<sup>(15)</sup> و به دربار خلافت فرستاد. معتصم، خليفة عباسي، او را با وضع فجيعي به قتل رساند.<sup>(16)</sup> مرگ بابك در سال 223 روي داد.<sup>(17)</sup> پس از مرگ بابك قيام‌هاي خرميان كمابيش ادامه داشت. تاريخ‌نويسان از تداوم اين شورش‌ها تا سال 300 هجري<sup>(18)</sup> و برخي حتي تا قرون پنجم و ششم هجري خبر داده‌اند.<sup>(19)</sup> 
بابک در قیامی که بیست و یک سال به طول انجامید ده‌ها هزار نفر از سپاهیان خلیفه را از پا درآورد <ref>مسعودی، ابوالحسن، علی بن حسین، '''''التنبیه و الاشراف'''''، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ص 336.</ref><ref>ابن العربی، اهرون، غریغوریوس ابوالفرج، '''''تاریخ مختصر الدُّوَل'''''، ترجمه دکتر محمدعلی تاج‌پور- دکتر حشمت‌اله ریاضی، ص 202-203، تهران، 1364 ش.</ref><ref>مستوفی، حمدالله، '''''تاریخ گزیده'''''، به کوشش ادوارد براون، ص 318، لندن، 1910 م</ref><ref>طبری، محمد بن جریر، '''''تاریخ طبری'''''، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران، 1354 ش،  جلد 13، ص.5858.</ref>. سرانجام در سال 222 هجری خِیذَربن کاووس، ملقب به افشین، سردار معتصم، که خود از اسرای ماوراء‌النهر بود، پس از دو سال جنگ و گریز به خدعه بر او دست یافت <ref>یعقوبی، احمدبن ابی یعقوب، '''''تاریخ یعقوبی'''''، ترجمه دکتر محمدابراهیم آیتی، ج 2، ص 498، تهران، 1343 ش؛ طبری، ص 13/5806؛ ابن العربی، ص 203.</ref>و به دربار خلافت فرستاد. معتصم، خلیفه عباسی، او را با وضع فجیعی به قتل رساند<ref>مسعودی، ابوالحسن علی بن حسین، '''''مروج الذهب'''''، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ص 471، تهران، 1360 ش.</ref>.  مرگ بابک در سال 223 روی داد<ref>طوسی، ص 286؛ '''''التنبیه و الاشراف'''''، ص 336.</ref>.  پس از مرگ بابک قیام‌های خرمیان کمابیش ادامه داشت. تاریخ‌نویسان از تداوم این شورش‌ها تا سال 300 هجری <ref>مستوفی، ص 320؛ بلاذری، ص 190؛ طوسی، ص 287؛ نفیسی، ص 19-20.</ref>و برخی حتی تا قرون پنجم و ششم هجری خبر داده‌اند<ref>صفا، ص 206؛ نفیسی، ص 19-20.   </ref>.
== نیز نگاه کنید به ==


'''مآخذ:'''
* [[خرم دینان 2]]
* [[مزدکی، آئین]]


1-    نفيسي، سعيد، '''''بابك خرم‌دين'''''، ص 21-22، تهران، 1342 ش.
== مآخذ ==
<references />


2-    البغدادي الاسفرايني، عبدالقادربن طاهربن محمد، '''''الفرق بين الفرق'''''، ص 269، بيروت، (بي تا)؛ نواده ملهّب، پسر محمد، پسر شادي، '''''مجمل التواريخ و القصص'''''، ويرايش سيف‌الدين نجم‌آبادي – زيگفريد، وبر، دومونده – نيكاهوزن، 2000 ميلادي.
== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،


3-    طوسي، نظام‌الملك، '''''سياست‌نامه'''''، ص 282، تهران، 1369 ش.
== پیوند به بیرون ==
خرمدینان، [https://fa.wikifeqh.ir/ ویکی فقه]، قابل بازیابی از [https://fa.wikifeqh.ir/خرمدینان خرمدینان/https://fa.wikifeqh.ir]


4-    پاول، هرن، '''''تاريخ مختصر ايران بعد از اسلام'''''، ترجمه رضا زادة شفق، ص 24 ح، تهران، 1349 ش.
خرمدینان، [https://www.cgie.org.ir/ دائره المعارف بزرگ اسلامی]، قابل بازیابی از [https://www.cgie.org.ir/fa/article/240728/%D8%AE%D8%B1%D9%85-%D8%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%86 https://www.cgie.org.ir/fa/article/240728/]


5-    اقبال آشتياني، عباس، '''''تاريخ ايران بعد از اسلام'''''، ص 92-93، تهران، 1378 ش.
خرمدینان (خرمدینیه)، [https://rch.ac.ir/ دانشنامه جهان اسلام،] قابل بازیابی از https://rch.ac.ir/article/Details/8532


6-    نبئي، ابوالفضل، '''''نهضت‌هاي سياسي مذهبي در تاريخ ايران'''''، ج 1، ص 24-25، مشهد، 1376؛ زرين‌كوب، عبدالحسين، '''''دو قرن سكوت'''''، ص 232، تهران، 1336 ش.  
خرمدینیان، [https://www.islamical.org/fa/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C دانشنامه آزاد اسلامی اسلامیکال]، قابل بازیابی از [https://www.islamical.org/fa/%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86 https://www.islamical.org/fa/]


7-    طوسي، ص 282.
== نویسنده مقاله ==
 
حشمت الله عزیزی
8-    دينوري، احمد بن داود، '''''اخبار الطوال'''''، ترجمه دكتر محمود دامغاني، تهران، 1364، ص 432.
[[رده:ادیان و مذاهب]]
 
[[رده:ادیان]]
9-    ابن نديم، '''''الفهرست'''''، ترجمه م. تجدد، تهران، 1346، ص 612.
[[رده:تاریخ و باستان شناسی]]
 
[[رده:تاریخ]]
10-  خوافي، احمدبن جلال‌الدين، '''''محبل فصيحي'''''، جلد 1، مشهد، 1341،ص 1/270.
 
11-  بلاذري، احمد بن يحيي، '''''فتوح البلدان'''''، ترجمه آذرتاش آذرنوش، ص 168، تهران، 1346 ش.
 
12-  طبري، محمد بن جرير، '''''تاريخ طبري'''''، ترجمه ابوالقاسم پاينده، ج 3، ص 3-5852، تهران، 1354 ش.
 
13-  طوسي، ص 282.
 
14-  مسعودي، ابوالحسن، علي بن حسين، '''''التنبيه و الاشراف'''''، ترجمه ابوالقاسم پاينده، ص 336؛ ابن العربي، اهرون، غريغوريوس ابوالفرج، '''''تاريخ مختصر الدُّوَل'''''، ترجمه دكتر محمدعلي تاج‌پور- دكتر حشمت‌اله رياضي، ص 202-203، تهران، 1364 ش؛ مستوفي، حمدالله، '''''تاريخ گزيده'''''، به كوشش ادوارد براون، ص 318، لندن، 1910 م؛ طبري، ص 13/5858.
 
15-  يعقوبي، احمدبن ابي يعقوب، '''''تاريخ يعقوبي'''''، ترجمه دكتر محمدابراهيم آيتي، ج 2، ص 498، تهران، 1343 ش؛ طبري، ص 13/5806؛ ابن العربي، ص 203.
 
16-  مسعودي، ابوالحسن علي بن حسين، '''''مروج الذهب'''''، ترجمه ابوالقاسم پاينده، ص 471، تهران، 1360 ش.
 
17-  طوسي، ص 286؛ '''''التنبيه و الاشراف'''''، ص 336.
 
18-  مستوفي، ص 320؛ بلاذري، ص 190؛ طوسي، ص 287؛ نفيسي، ص 19-20.
 
19-  صفا، ص 206؛ نفيسي، ص 19-20.   

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۴۹

خرم‌دینان، جماعتی بزرگ از ایرانیان که با اعتقادات اشتراکی در قرون نخست هجری علیه سلطه تازیان به مبارزه برخاستند. خرم دینان ایرانیانی بودند که سلطه بیگانه را برنمی‌تافتند و رستاخیز خرم دینی که در اواخر قرن دوم هجری رخ نمود، حلقه‌ای از زنجیره قیام‌های مردمی بود که از نخستین دهه‌های تسلط اعراب بر ایران در گوشه و کنار این سرزمین شکل گرفت[۱].

مورخین در چگونگی شکل‌گیری خرمیه اقوال گوناگون دارند، ولی به اغلب احتمال اصل آنان از خُرﱠمِه دختر فاده بیوه مزدک است که پس از مرگ شوی به ری گریخت و به آئین مزدک دعوت کرد، و از آن پس مزدکیان را خُرﱠمِه دین خواندند[۲]. همچنین شده است که خرم‌دینان را در دو گروه بابکیه و مزدکیه دسته‌بندی با عنوان کلی سرخ‌جامگان معرّفی کنند[۳]. این‌قدر هست که خرم‌دینان در اصول اعتقادی پیرو مزدک بودند، ولی بعضی عناصر ـ همچون اعتقاد به حلول ـ را به مجموعه عقیدتی مزدکی افزودند.

مورخینی که از تعصّب به دور بودند قیام خرم‌دینان را در پی قیام ابومسلم خراسانی[۴] حرکتی مردمی دانسته‌اند که با هدف دفع سلطه بیگانه شکل گرفت[۵] اما عدالت‌خواهی و مساوات‌طلبی نیز در گردآوردن هواداران آن انگیزه‌ای مهم بود؛ عمده گروندگان به آن نیز کشاورزان و روستائیان بودند[۶][۷]. نخستین حرکت خرم‌دینان که تقریباً سراسر ایران را درنوردید در زمان حکومت هارون و به سال 192 هجری رخ داد. هارون پسرش محمدامین را به همراه عبداله مالک بر سر آنان فرستاد[۸]. از آن پس خرمیان در کوهستان‌ها پناه جستند و به‌ویژه در مناطق سخت گذر آذربایجان جنبش خود را پی گرفتند[۹]. عمده حرکت اینان با سالاری بابک، که در کوهستان سبلان چوپانی می‌کرد، رخ داد[۱۰]. او چنین دعوی می‌کرد که روح جاویدان، رهبر درگذشته خرمیان، در او حلول کرده است[۱۱]. بابک شهر بَذ را پایگاه خود ساخت[۱۲] و چون مورد محبت مردمان بود،[۱۳] در کوتاه زمان انبوهی از ایرانیان را گرد خود فراهم آورد و بر خلیفه شورید[۱۴].  

بابک در قیامی که بیست و یک سال به طول انجامید ده‌ها هزار نفر از سپاهیان خلیفه را از پا درآورد [۱۵][۱۶][۱۷][۱۸]. سرانجام در سال 222 هجری خِیذَربن کاووس، ملقب به افشین، سردار معتصم، که خود از اسرای ماوراء‌النهر بود، پس از دو سال جنگ و گریز به خدعه بر او دست یافت [۱۹]و به دربار خلافت فرستاد. معتصم، خلیفه عباسی، او را با وضع فجیعی به قتل رساند[۲۰]. مرگ بابک در سال 223 روی داد[۲۱]. پس از مرگ بابک قیام‌های خرمیان کمابیش ادامه داشت. تاریخ‌نویسان از تداوم این شورش‌ها تا سال 300 هجری [۲۲]و برخی حتی تا قرون پنجم و ششم هجری خبر داده‌اند[۲۳].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

  1. ↑ نفیسی، سعید، بابک خرم‌دین، ص 21-22، تهران، 1342 ش.
  2. ↑   البغدادی الاسفراینی، عبدالقادربن طاهربن محمد، الفرق بین الفرق، ص 269، بیروت، (بی تا)؛ نواده ملهّب، پسر محمد، پسر شادی، مجمل التواریخ و القصص، ویرایش سیف‌الدین نجم‌آبادی – زیگفرید، وبر، دومونده – نیکاهوزن، 2000 میلادی.
  3. ↑ طوسی، نظام‌الملک، سیاست‌نامه، ص 282، تهران، 1369 ش.
  4. ↑ پاول، هرن، تاریخ مختصر ایران بعد از اسلام، ترجمه رضا زادهشفق، ص 24 ح، تهران، 1349 ش.
  5. ↑ اقبال آشتیانی، عباس، تاریخ ایران بعد از اسلام، ص 92-93، تهران، 1378 ش.
  6. ↑ نبئی، ابوالفضل، نهضت‌های سیاسی مذهبی در تاریخ ایران، ج 1، ص 24-25، مشهد، 1376.
  7. ↑ زرین‌کوب، عبدالحسین، دو قرن سکوت، ص 232، تهران، 1336 ش.
  8. ↑ طوسی، ص 282.
  9. ↑ دینوری، احمد بن داود، اخبار الطوال، ترجمه دکتر محمود دامغانی، تهران، 1364، ص 432.
  10. ↑ ابن ندیم، الفهرست، ترجمه م. تجدد، تهران، 1346، ص 612.
  11. ↑ خوافی، احمدبن جلال‌الدین، محبل فصیحی، جلد 1، مشهد، 1341،ص 1/270.
  12. ↑ طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج 3، ص 3-5852، تهران، 1354 ش.
  13. ↑ طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج 3، ص 3-5852، تهران، 1354 ش.
  14. ↑ طوسی، ص 282.
  15. ↑ مسعودی، ابوالحسن، علی بن حسین، التنبیه و الاشراف، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ص 336.
  16. ↑ ابن العربی، اهرون، غریغوریوس ابوالفرج، تاریخ مختصر الدُّوَل، ترجمه دکتر محمدعلی تاج‌پور- دکتر حشمت‌اله ریاضی، ص 202-203، تهران، 1364 ش.
  17. ↑ مستوفی، حمدالله، تاریخ گزیده، به کوشش ادوارد براون، ص 318، لندن، 1910 م
  18. ↑ طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران، 1354 ش، جلد 13، ص.5858.
  19. ↑ یعقوبی، احمدبن ابی یعقوب، تاریخ یعقوبی، ترجمه دکتر محمدابراهیم آیتی، ج 2، ص 498، تهران، 1343 ش؛ طبری، ص 13/5806؛ ابن العربی، ص 203.
  20. ↑ مسعودی، ابوالحسن علی بن حسین، مروج الذهب، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ص 471، تهران، 1360 ش.
  21. ↑ طوسی، ص 286؛ التنبیه و الاشراف، ص 336.
  22. ↑ مستوفی، ص 320؛ بلاذری، ص 190؛ طوسی، ص 287؛ نفیسی، ص 19-20.
  23. ↑ صفا، ص 206؛ نفیسی، ص 19-20.   

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

پیوند به بیرون

خرمدینان، ویکی فقه، قابل بازیابی از خرمدینان/https://fa.wikifeqh.ir

خرمدینان، دائره المعارف بزرگ اسلامی، قابل بازیابی از https://www.cgie.org.ir/fa/article/240728/

خرمدینان (خرمدینیه)، دانشنامه جهان اسلام، قابل بازیابی از https://rch.ac.ir/article/Details/8532

خرمدینیان، دانشنامه آزاد اسلامی اسلامیکال، قابل بازیابی از https://www.islamical.org/fa/

نویسنده مقاله

حشمت الله عزیزی

برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=خرم_دینان&oldid=7965»