حیرت: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۵۹

حیرت، در لغت به معنای سرگشتگی و در قرآن وصف کسی است که از ایمان به شرک باز می‌گردد. این وصف با مثالی بیان شده است: «همانند کسی که بر اثر وسوسه‌های شیطان (یا غول‌های بیابان که به باور اعراب، مسافران را می‌ربودند) مقصد را گم کرده و سرگردان مانده است»^[۱]. نزد صوفیه حیرت چیزی است ناگهانی که هنگام تأمل و تفکر در دل وارد می‌شود و عارف را از تفکر باز می‌دارد^[۲]. در مباحث عقلی و در نظر حکما نیز، حیرت در مباحث عقلی حالتی است که موجب می‌شود تا فکر به یقین نرسد. حیرت در این مفهوم به معنای شک نزدیک است. هنگامی که ذهن نتواند با استفاده از براهین و دلایل عقلی به کشف مفهومی از مفاهیم نایل گردد از سیر و دستیابی به آن باز می‌ماند. حکما این توقف ذهن را حیرت نامیده‌اند^[۳]. حیرت در مباحث عقلی و فلسفی مذموم است ولی حیرت عرفانی از مقامات کشف و شهود عارفان است. در اخلاق شک و حیرت از رذایل قوه عاقله محسوب می‌شود. این رذیلت‌ ناشی از عجز نفس از تحقیق حق و ابطال باطل در مسایل پوشیده و پیچیده است. این حالت غالباً هنگامی پدید می‌آید که دلایل با یکدیگر تعارض دارند. چنین حیرتی، نفس را تباه می‌کند زیرا شک منافی با حقیقت است و ایمان بدون یقین تحقق نمی‌یابد. می‌توان به طور خلاصه حیرت را به دو قسم تقسیم کرد:

حیرت منفی، که همانا حیرت فلسفی است و مانع رسیدن به یقین است؛
حیرت مثبت، که حیرت عرفانی است و از مشاهده جمال معشوق به بار می‌آید و خبر از وصال و وصول می‌دهد.

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ قرآن، انعام/71.
↑ گوهرین. شرح اصطلاحات عرفانی. 4-3/324.
↑ طوسی، خواجه نصیرالدین. اخلاق ناصری. 172.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

امیرحسین ساکت

[1] قرآن، انعام/71.

[2] گوهرین. شرح اصطلاحات عرفانی. 4-3/324.

[3] طوسی، خواجه نصیرالدین. اخلاق ناصری. 172.

[۱]

[۲]

[۳]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''حيرت،''' در لغت به معناي سرگشتگي و در قرآن وصف كسي است كه از ايمان به شرك باز مي‌گردد. اين وصف با مثالي بيان شده است: «همانند كسي كه بر اثر وسوسه‌هاي شيطان (يا غول‌هاي بيابان كه به باور اعراب، مسافران را مي‌ربودند) مقصد را گم كرده و سرگردان مانده است».<sup>1</sup> نزد صوفيه حيرت چيزي است ناگهاني كه هنگام تأمل و تفكر در دل وارد مي‌شود و عارف را از تفكر باز مي‌دارد.<sup>2</sup> در مباحث عقلي و در نظر حكما نيز، حيرت در مباحث عقلي حالتي است كه موجب مي‌شود تا فكر به يقين نرسد. حيرت در اين مفهوم به معناي شك نزديك است. هنگامي كه ذهن نتواند با استفاده از براهين و دلايل عقلي به كشف مفهومي از مفاهيم نايل گردد از سير و دستيابي به آن باز مي‌ماند. حكما اين توقف ذهن را حيرت ناميده‌اند.<sup>3</sup> حيرت در مباحث عقلي و فلسفي مذموم است ولي حيرت عرفاني از مقامات كشف و شهود عارفان است. در اخلاق شك و حيرت از رذايل قوة عاقله محسوب مي‌شود. اين رذيلت‌ ناشي از عجز نفس از تحقيق حق و ابطال باطل در مسايل پوشيده و پيچيده است. اين حالت غالباً هنگامي پديد مي‌آيد كه دلايل با يكديگر تعارض دارند. چنين حيرتي، نفس را تباه مي‌كند زيرا شك منافي با حقيقت است و ايمان بدون يقين تحقق نمي‌يابد. مي‌توان به طور خلاصه حيرت را به دو قسم تقسيم كرد: 1) ''حيرت منفي''، كه همانا حيرت فلسفي است و مانع رسيدن به يقين است؛ 2) ''حيرت مثبت''، كه حيرت عرفاني است و از مشاهدة جمال معشوق به بار مي‌آيد و خبر از وصال و وصول مي‌دهد.
+'''[[حیرت]]،''' در لغت به معنای سرگشتگی و در [[قرآن]] وصف کسی است که از ایمان به شرک باز می‌گردد. این وصف با مثالی بیان شده است: «همانند کسی که بر اثر وسوسه‌های شیطان (یا غول‌های بیابان که به باور اعراب، مسافران را می‌ربودند) مقصد را گم کرده و سرگردان مانده است»<ref>قرآن، انعام/71.</ref>. نزد صوفیه حیرت چیزی است ناگهانی که هنگام تأمل و تفکر در دل وارد می‌شود و عارف را از تفکر باز می‌دارد<ref>   گوهرین. '''''شرح اصطلاحات عرفانی'''''. 4-3/324.</ref>. در مباحث عقلی و در نظر حکما نیز، حیرت در مباحث عقلی حالتی است که موجب می‌شود تا فکر به [[یقین]] نرسد. حیرت در این مفهوم به معنای شک نزدیک است. هنگامی که ذهن نتواند با استفاده از براهین و دلایل عقلی به کشف مفهومی از مفاهیم نایل گردد از سیر و دستیابی به آن باز می‌ماند. حکما این توقف ذهن را حیرت نامیده‌اند<ref>   طوسی، خواجه نصیرالدین. '''''اخلاق''''' '''''ناصری'''''. 172.</ref>. حیرت در مباحث عقلی و فلسفی مذموم است ولی حیرت عرفانی از مقامات کشف و شهود عارفان است. در اخلاق شک و حیرت از رذایل قوه عاقله محسوب می‌شود. این رذیلت‌ ناشی از عجز نفس از تحقیق [[حق]] و ابطال باطل در مسایل پوشیده و پیچیده است. این حالت غالباً هنگامی پدید می‌آید که دلایل با یکدیگر تعارض دارند. چنین حیرتی، نفس را تباه می‌کند زیرا شک منافی با حقیقت است و ایمان بدون یقین تحقق نمی‌یابد. می‌توان به طور خلاصه حیرت را به دو قسم تقسیم کرد:
+# ''حیرت منفی''، که همانا حیرت فلسفی است و مانع رسیدن به [[یقین]] است؛
+# ''حیرت مثبت''، که حیرت عرفانی است و از مشاهده [[جمال]] معشوق به بار می‌آید و خبر از وصال و وصول می‌دهد.
-'''مآخذ:'''
+== نیز نگاه کنید به ==
-.    قرآن، انعام/71.
+* [[یقین]]
+* [[قرآن]]<br />
-.    گوهرين. '''''شرح اصطلاحات عرفاني'''''. 4-3/324.
+== مآخذ ==
+<references />
-.    طوسي، خواجه نصيرالدين. '''''اخلاق''''' '''''ناصري'''''. 172.
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
+== نویسنده مقاله ==
 امیرحسین ساکت
+[[رده:عرفان، فلسفه و کلام]]