پرش به محتوا

استان چهارمحال و بختیاری: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی ایران
دیداریویکی‌متن
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
صفحه‌ای تازه حاوی «'''استان چهارمحال و بختياري،''' نام استاني در جنوب غربي ايران، به مركزيت شهركرد، و در همسايگي لرستان و اصفهان از شمال شرقي و خوزستان و كهكيلويه و بويراحمد، از غرب و جنوب.<sup>1</sup> استان چهار محال و بختياري با 16201 كم وسعت كه 1 درصد از مساحت كشور را تش...» ایجاد کرد
 
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
 
(۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
'''استان چهارمحال و بختياري،''' نام استاني در جنوب غربي ايران، به مركزيت شهركرد، و در همسايگي لرستان و اصفهان از شمال شرقي و خوزستان و كهكيلويه و بويراحمد، از غرب و جنوب.<sup>1</sup>
[[استان چهارمحال و بختیاری]]، نام استانی در جنوب غربی [[کشور ایران|ایران]]، به مرکزیت شهرکرد، و در همسایگی [[استان لرستان|لرستان]] و [[اصفهان]] از شمال شرقی و [[استان خوزستان|خوزستان]] و [[استان کهگیلویه و بویراحمد|کهکیلویه و بویراحمد]]، از غرب و جنوب<ref>سازمان نقشه‌برداری کشور. '''''اطلس نقشه و اطلاعات مکانی (استان چهارمحال و بختیاری).''''' تهران: سازمان نقشه‌برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1384، ص1.</ref>.
[[پرونده:طبیعت استان چهارمحال و بختیاری.jpg|بندانگشتی|طبیعت استان چهارمحال و بختیاری، قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.eligasht.com/Blog/travelguide/%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%86%DB%8C-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%85%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D9%88-%D8%A8%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%D8%B5%D9%88/]]
[[استان چهارمحال و بختیاری|استان چهار محال و بختیاری]] با 16201 کم وسعت که 1 درصد از مساحت کشور را تشکیل می‌دهد، بین '09 ˚31 تا '49 ˚32 عرض شمالی و '30 ˚49 تا '26 ˚51 طول شرقی واقع شده است و براساس آخرین تغییرات در تقسیمات کشوری، دارای 6 شهرستان، 26 شهر، 17 بخش، 39 دهستان است<ref>سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''اطلس راهنمای استان‌های ایران.''''' تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1384، ص21.</ref>.


استان چهار محال و بختياري با 16201 كم وسعت كه 1 درصد از مساحت كشور را تشكيل مي‌دهد، بين '09 ˚31 تا '49 ˚32 عرض شمالي و '30 ˚49 تا '26 ˚51 طول شرقي واقع شده است و براساس آخرين تغييرات در تقسيمات كشوري، داراي 6 شهرستان، 26 شهر، 17 بخش، 39 دهستان است.<sup>2</sup>
اسامی شهرستان‌های استان چهار محال و بختیاری عبارتند از: کوهرنگ به مرکزیت چلگرد در شمال غربی، اردل به مرکزیت اردل در غرب، لردگان به مرکزیت لردگان در جنوب، بروجن به مرکزیت بروجن، و [[شهرکرد]] به مرکزیت [[شهرکرد]] در جنوب شرقی و شمال شرقی و بالاخره فارسان به مرکزیت فارسان در مرکز استان<ref>'''''اطلس نقشه و اطلاعات مکانی (استان چهار محال و بختیاری).''''' تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح).</ref>.


اسامي شهرستان‌هاي استان چهار محال و بختياري عبارتند از: كوهرنگ به مركزيت چلگرد در شمال غربي، اردل به مركزيت اردل در غرب، لردگان به مركزيت لردگان در جنوب، بروجن به مركزيت بروجن، و شهركرد به مركزيت شهركرد در جنوب شرقي و شمال شرقي و بالاخره فارسان به مركزيت فارسان در مركز استان.<sup>3</sup>
استان چهارمحال و بختیاری در بخش مرکزی رشته کوه‌های [[زاگرس]] واقع شده است. این استان ناحیه‌ای کوهستانی است که رشته کوه زاگرس از شمال غربی به طرف جنوب شرقی آن کشیده شده است. زردکوه بختیاری، رشته کوهی در غرب استان است که دارای قله‌های متعدد و مرتفع بسیاری است که بلندی آن غالباً بیش از 3000 م و بلندترین آن قله «کلونچی» به ارتفاع 4225م است.


استان چهارمحال و بختياري در بخش مركزي رشته كوه‌هاي زاگرس واقع شده است. اين استان ناحيه‌اي كوهستاني است كه رشته كوه زاگرس از شمال غربي به طرف جنوب شرقي آن كشيده شده است. زردكوه بختياري، رشته كوهي در غرب استان است كه داراي قله‌هاي متعدد و مرتفع بسياري است كه بلندي آن غالباً بيش از 3000 م و بلندترين آن قله «كلونچي» به ارتفاع 4225م است.
شاه شهیدان به بلندی 4150م، پنبه گال 4000 م از دیگر قله‌های مرتفع زردکوه است<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج1، کوه‌ها و کوهنامه ایران. تهران: گیتاشناسی، 1379، ص286.</ref>.


شاه شهيدان به بلندي 4150م، پنبه گال 4000 م از ديگر قله‌هاي مرتفع زردكوه است.<sup>4</sup>
در برخی منابع بلندترین نقطه استان را در ناحیه غربی آن و به ارتفاع 4536م<ref>سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''فرهنگ جغرافیایی کوه‌های کشور.''''' ج2. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح ، 1379، ص415.</ref> 4548م<ref>'''''اطلس راهنمای استان‌های ایران'''''. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.</ref> در زردکوه بختیاری ذکر کرده‌اند، که در منبعی دیگر 4287م هم آمده است<ref>سازمان نقشه‌برداری کشور. '''''اطلس زمین‌شناسی (اطلس ملی ایران)'''''، تهران: سازمان نقشه‌برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، نگارش دوم، 1382، ص 4.</ref>.


در برخي منابع بلندترين نقطه استان را در ناحيه غربي آن و به ارتفاع 4536م<sup>5</sup> 4548م<sup>6</sup> در زردكوه بختياري ذكر كرده‌اند، كه در منبعي ديگر 4287م هم آمده است.<sup>7</sup>
کوه‌های هزاردره به ارتفاع 3862، کوه سالداران به ارتفاع 3621م، کوه زرآب به ارتفاع 3625م در مرکز و کوه‌های قراول خانه به بلندی 2682م و کوه بیدکان به ارتفاع 2608 در شرق و کوه ریگ به ارتفاع 3661م در جنوب، از جمله ارتفاعات دیگر استان چهارمحال و بختیاری هستند<ref>گیتاشناسی (واحد پژوهش و تألیف). '''''اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران (اطلس ملی ایران).''''' تهران: گیتاشناسی، 1383، ص101.</ref>.


كوه‌هاي هزاردره به ارتفاع 3862، كوه سالداران به ارتفاع 3621م، كوه زرآب به ارتفاع 3625م در مركز و كوه‌هاي قراول خانه به بلندي 2682م و كوه بيدكان به ارتفاع 2608 در شرق و كوه ريگ به ارتفاع 3661م در جنوب، از جمله ارتفاعات ديگر استان چهارمحال و بختياري هستند.<sup>8</sup>
اصولاً 79 درصد سطح استان را کوهستان‌ها و 21 درصد را دشت‌ها که عموماً در شرق استان واقع هستند، تشکیل می‌دهند و مانند بسیاری از نقاط دیگر کشور، این استان نیز، بر روی گسله‌ها و مناطق پرخطر و زلزله خیز واقع شده است<ref>سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان چهار محال و بختیاری'''''. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1383، ص50 و 51.</ref>.


اصولاً 79 درصد سطح استان را كوهستان‌ها و 21 درصد را دشت‌ها كه عموماً در شرق استان واقع هستند، تشكيل مي‌دهند و مانند بسياري از نقاط ديگر كشور، اين استان نيز، بر روي گسله‌ها و مناطق پرخطر و زلزله خيز واقع شده است.<sup>9</sup>
کوه‌های استان که برخی از آنها غالباً پوشیده از برف است، منبع و منشاء رودهای پرآب و طولانی [[رود کارون|کارون]] و [[زاینده رود]] هستند که به ترتیب به سوی [[استان خوزستان|خوزستان]] و [[اصفهان]] روان است. رود کارون دارای سرشاخه‌های متعددی به نام‌های رودخانه‌های بهشت آباد، کوهرنگ، سبزکوه، ونک (Vanak)، بازفت (Bazoft) و لردگان (Lordeān) و [[زاینده رود]] نیز دارای سرشاخه‌های دیگری به نام‌های دیمه، میان رودان، توف سفید، نعل اشکانان، تنگزی و خرسانک (Xersānak) است. بخشی از سرشاخه‌های رود دز نیز از شمال [[استان چهارمحال و بختیاری]] سرچشمه می‌گیرد که پس از عبور از [[استان لرستان|لرستان]] در [[استان خوزستان|خوزستان]] به [[رود کارون|کارون]] می‌پیوندد. در مجموع در این استان تعداد 15 رود بزرگ و 953 چشمه دائمی وجود دارد. گرچه [[استان چهارمحال و بختیاری]] با داشتن 10 درصد از آب کشور یکی از پرآب‌ترین استان‌های [[کشور ایران|ایران]] به شمار می‌آید، اما به دلیل جریان داشتن آب رودخانه‌ها در عمق درّه‌ها و هزینه سنگین انتقال آب آنها به سطوح بالاتر، این استان بهره چندانی از منابع آبی خود نداشته و در واقع دشت‌ها و اراضی پست استان‌های همجوار از آن بهره‌مند هستند<ref>سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان چهار محال و بختیاری.''''' تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1383، ص32و33و39.</ref>.


كوه‌هاي استان كه برخي از آنها غالباً پوشيده از برف است، منبع و منشاء رودهاي پرآب و طولاني كارون و زاينده رود هستند كه به ترتيب به سوي خوزستان و اصفهان روان است. رود كارون داراي سرشاخه‌هاي متعددي به نام‌هاي رودخانه‌هاي بهشت آباد، كوهرنگ، سبزكوه، ونك[1]، بازفت[2] و لردگان[3] و زاينده رود نيز داراي سرشاخه‌هاي ديگري به نام‌هاي ديمه، ميان رودان، توف سفيد، نعل اشكانان، تنگزي و خرسانك[4] است. بخشي از سرشاخه‌هاي رود دز نيز از شمال استان چهارمحال و بختياري سرچشمه مي‌گيرد كه پس از عبور از لرستان در خوزستان به كارون مي‌پيوندد. در مجموع در اين استان تعداد 15 رود بزرگ و 953 چشمه دائمي وجود دارد. گرچه استان چهارمحال و بختياري با داشتن 10 درصد از آب كشور يكي از پرآب‌ترين استان‌هاي ايران به شمار مي‌آيد، اما به دليل جريان داشتن آب رودخانه‌ها در عمق درّه‌ها و هزينه سنگين انتقال آب آنها به سطوح بالاتر، اين استان بهره چنداني از منابع آبي خود نداشته و در واقع دشت‌ها و اراضي پست استان‌هاي همجوار از آن بهره‌مند هستند.<sup>10</sup>  
احداث دو سد خاکی، یکی در شرق تالاب چغاخور در محدودۀ شهرستان بروجن، با حجم 40 میلیون متر مکعب و دیگری در جنوب تالاب سولقان در محدودۀ شهرستان اردل با حجم 000/700 متر مکعب، علاوه بر ذخیره‌سازی آب، موجب پدید آمدن دریاچه‌های زیبایی در پشت آنها شده است؛ به ویژه تالاب چغاخور و پدیده‌های طبیعی و فرهنگی اطراف آن که از مهم‌ترین مناطق گردشگری استان محسوب می‌شود<ref>سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان چهار محال و بختیاری.''''' تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1383، ص36 و 38.</ref>. همچنین تونل شماره یک کوهرنگ و مخزن سد انحرافی آن که از حدود 50 سال پیش مورد بهره‌برداری است و نیز تونل‌های شماره 2 و 3 آن، پس از تکمیل و بهره‌برداری کامل، حجم عظیمی از آب رود کارون را از سرشاخه‌های آن در چلگرد و جنوب آن به [[زاینده رود]] و استفاده [[استان چهارمحال و بختیاری]] و اصفهان منتقل خواهد کرد<ref>سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان اصفهان.''''' تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1381، ص20.</ref>.


احداث دو سد خاكي، يكي در شرق تالاب چغاخور در محدودۀ شهرستان بروجن، با حجم 40 ميليون متر مكعب و ديگري در جنوب تالاب سولقان در محدودۀ شهرستان اردل با حجم 000/700 متر مكعب، علاوه بر ذخيره‌سازي آب، موجب پديد آمدن درياچه‌هاي زيبايي در پشت آنها شده است؛ به ويژه تالاب چغاخور و پديده‌هاي طبيعي و فرهنگي اطراف آن كه از مهم‌ترين مناطق گردشگري استان محسوب مي‌شود.<sup>11</sup> همچنين تونل شماره يك كوهرنگ و مخزن سد انحرافي آن كه از حدود 50 سال پيش مورد بهره‌برداري است و نيز تونل‌هاي شماره 2 و 3 آن، پس از تكميل و بهره‌برداري كامل، حجم عظيمي از آب رود كارون را از سرشاخه‌هاي آن در چلگرد و جنوب آن به زاينده رود و استفاده استان چهارمحال و بختياري و اصفهان منتقل خواهد كرد.<sup>12</sup>
با توجه به میانگین سالانه بارش در استان (حدود 700 میلی متر)، اراضی استان بویژه در قسمت‌های شمال غربی آن با میانگین سالانه بارندگی حدود 1700 تا 1800 میلی‌متر، دارای پوشش گیاهی مناسب (جنگل و مرتع) است. بدین ترتیب نوع معیشت اکثر اهالی استان، بویژه در گذشته با تابعیت از شرایط جغرافیایی طبیعی استان، غالباً دامداری (زندگی عشایری) و کشاورزی (زندگی روستایی) بوده است.


با توجه به ميانگين سالانه بارش در استان (حدود 700 ميلي متر)، اراضي استان بويژه در قسمت‌هاي شمال غربي آن با ميانگين سالانه بارندگي حدود 1700 تا 1800 ميلي‌متر، داراي پوشش گياهي مناسب (جنگل و مرتع) است. بدين ترتيب نوع معيشت اكثر اهالي استان، بويژه در گذشته با تابعيت از شرايط جغرافيايي طبيعي استان، غالباً دامداري (زندگي عشايري) و كشاورزي (زندگي روستايي) بوده است.
شهرهای کنونی استان و حتی مرکز آن نیز در گذشته‌ای نه چندان دور، دارای هویت روستایی بوده‌اند و حتی عمر روستاهای استان نیز عمدتاً به نیم قرن اخیر و آغاز اسکان عشایر چادرنشین برمی‌گردد<ref>'''''جغرافیای استان چهار محال و بختیاری'''''. همان. ص 15، 17.</ref>.


شهرهاي كنوني استان و حتي مركز آن نيز در گذشته‌اي نه چندان دور، داراي هويت روستايي بوده‌اند و حتي عمر روستاهاي استان نيز عمدتاً به نيم قرن اخير و آغاز اسكان عشاير چادرنشين برمي‌گردد.<sup>13</sup>
با این حال به دلیل موقعیت نسبتاً مساعد طبیعی، ناحیه‌ای که امروز [[استان چهارمحال و بختیاری]] نام گرفته، با توجه به آثار و کشفیات باستان شناسی همواره مسکون و بستر زندگی و حیات فرهنگی اقوام مختلفی بوده است. به گونه‌ای که سابقه سکونت در استان را تا هزار ششم پیش از میلاد تخمین زده‌اند. پس از اسلام با مهاجرت اقوام مهاجر زندگی عشایری و کوچ‌نشینی در منطقه رواج یافت و به تدریج با قدرت یافتن سران ایل، به ویژه از دوره صفویه به بعد، این استان به سرزمین لر بختیاری شهرت یافت<ref>'''''جغرافیای استان چهار محال و بختیاری'''''. همان. ص 20 و 21.</ref>.


با اين حال به دليل موقعيت نسبتاً مساعد طبيعي، ناحيه‌اي كه امروز استان چهارمحال و بختياري نام گرفته، با توجه به آثار و كشفيات باستان شناسي همواره مسكون و بستر زندگي و حيات فرهنگي اقوام مختلفي بوده است. به گونه‌اي كه سابقه سكونت در استان را تا هزار ششم پيش از ميلاد تخمين زده‌اند. پس از اسلام با مهاجرت اقوام مهاجر زندگي عشايري و كوچ‌نشينی در منطقه رواج يافت و به تدريج با قدرت يافتن سران ايل، به ويژه از دوره صفويه به بعد، اين استان به سرزمين لر بختياري شهرت يافت.<sup>14</sup>
بارتولد در این باره می‌نویسد که این مسئله هنوز مورد اختلاف است که اصل لرها و بختیاری‌ها از کجا است. زبان اینان به طوری که از روی اطلاعات موجود معلوم می‌شود، شبیه کردی است<ref>'''''بارتولد، و. تذکره جغرافیای تاریخی ایران.''''' ترجمه حمزه سردادور، تهران: توس، 1372، ص196.</ref>. وی سپس می‌افزاید که بختیاری‌ها سکنه لر بزرگ را تشکیل می‌دهند. سرزمین آنان از شمال به راه بروجرد به اصفهان و از جنوب به راه دزفول به رامهرمز محدود است و از حیث شیوه زندگی و زبان به لرها شباهت دارند، هر چند که بختیاری‌ها بیش از لرها متمدن و صلح‌طلب محسوب و به مراتب بیشتر مطیع نفوذ تمدن شده‌اند. بارتولد در ادامه می‌گوید که قسمت عمده بختیاری‌ها زندگی ساکن اختیار کرده‌اند و به دو شاخه عمده چهار لنگ و هفت لنگ تقسیم می‌شوند<ref>'''''بارتولد، و. تذکره جغرافیای تاریخی ایران.''''' ترجمه حمزه سردادور، تهران: توس، 1372، ص197.</ref>. استان چهارمحال و بختیاری که از دو قسمت چهارمحال، شامل: لار، کیار، میزدج و گندمان و بختیاری شامل: دهستان‌های شوراب شامل: تنگزی، بازفت، دو آب صمصامی، دیناران، اردل و ... تشکیل شده است<ref>حقیقت عبدالرفیع. '''''فرهنگ تاریخی و جغرافیایی شهرستان ایران.''''' تهران: کومش، 1376، ص193.</ref>، نخستین بار در 1337 با نام فرمانداری کل، به طور مستقل در نقشه جغرافیای سیاسی [[کشور ایران|ایران]] ظاهر شد و در 1352 با عنوان «استان چهارمحال و بختیاری» به مرکزیت شهرکرد، موجودیت یافت<ref>امیراحمدیان، بهرام. '''''تقسیمات کشوری.''''' چ1، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1383، ص 97 و 100.</ref>.


بارتولد در اين باره مي‌نويسد كه اين مسئله هنوز مورد اختلاف است كه اصل لرها و بختياري‌ها از كجا است. زبان اينان به طوري كه از روي اطلاعات موجود معلوم مي‌شود، شبيه كردي است.<sup>15</sup> وي سپس مي‌افزايد كه بختياري‌ها سكنه لر بزرگ را تشكيل مي‌دهند. سرزمين آنان از شمال به راه بروجرد به اصفهان و از جنوب به راه دزفول به رامهرمز محدود است و از حيث شيوه زندگي و زبان به لرها شباهت دارند، هر چند كه بختياري‌ها بيش از لرها متمدن و صلح‌طلب محسوب و به مراتب بيشتر مطيع نفوذ تمدن شده‌اند. بارتولد در ادامه مي‌گويد كه قسمت عمده بختياري‌ها زندگي ساكن اختيار كرده‌اند و به دو شاخه عمده چهار لنگ و هفت لنگ تقسيم مي‌شوند.<sup>16</sup> استان چهارمحال و بختياري كه از دو قسمت چهارمحال، شامل: لار، كيار، ميزدج و گندمان و بختياري شامل: دهستان‌هاي شوراب شامل: تنگزي، بازفت، دو آب صمصامي، ديناران، اردل و ... تشكيل شده است،<sup>17</sup> نخستين بار در 1337 با نام فرمانداري كل، به طور مستقل در نقشه جغرافياي سياسي ايران ظاهر شد و در 1352 با عنوان «استان چهارمحال و بختياري» به مركزيت شهركرد، موجوديت يافت.<sup>18</sup>
این استان در سرشماری 1375 دارای 168/761 تن جمعیت بود که طبق برآوردها، این تعداد در 1384 به 003/842 تن رسیده است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور.''''' تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور)، 1382، ص 85 و 86.</ref>.


اين استان در سرشماري 1375 داراي 168/761 تن جمعيت بود كه طبق برآوردها، اين تعداد در 1384 به 003/842 تن رسيده است.<sup>19</sup>
[[استان چهارمحال و بختیاری]] به دلیل طبیعت بکر و زیبا و بهره مندی از جاذبه‌های گوناگون طبیعی، اجتماعی و فرهنگی که استقرار بزرگ‌ترین سازمان‌های ایلی کشور در آن، همراه با آداب و سنن و نحوه معیشت عشایر، از جمله آنهاست، همواره مورد توجه گردشگران و پژوهشگران داخلی و خارجی بوده است. در حال حاضر با توجه به احداث راه، فرودگاه و مهمان پذیرها، شرایط نسبتاً بهتری نسبت به گذشته، برای بازدید از این استان فراهم آمده است<ref>'''''جغرافیای استان چهار محال و بختیاری'''''، تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور). ص 83 – 72.</ref>.


استان چهارمحال و بختياري به دليل طبيعت بكر و زيبا و بهره مندي از جاذبه‌هاي گوناگون طبيعي، اجتماعي و فرهنگي كه استقرار بزرگ‌ترين سازمان‌هاي ايلي كشور در آن، همراه با آداب و سنن و نحوه معيشت عشاير، از جمله آنهاست، همواره مورد توجه گردشگران و پژوهشگران داخلي و خارجي بوده است. در حال حاضر با توجه به احداث راه، فرودگاه و مهمان پذيرها، شرايط نسبتاً بهتري نسبت به گذشته، براي بازديد از اين استان فراهم آمده است.<sup>20</sup>
== نیز نگاه کنید به ==


* [[استان لرستان]]
* [[اصفهان]]
* [[استان خوزستان]]
* [[شهرکرد]]
* [[استان کهگیلویه و بویراحمد|کهکیلویه و بویراحمد]]


'''مآخذ:'''
== مآخذ ==
 
<references />
1.   سازمان نقشه‌برداري كشور'''''. اطلس نقشه و اطلاعات مكاني''''' (استان چهارمحال و بختياري). تهران: سازمان نقشه‌برداري كشور (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1384، ص1.
 
2.   سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح'''''. اطلس راهنماي استان‌هاي ايران'''''. تهران: سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح (وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح)، 1384، ص21.
 
3.   '''''اطلس نقشه و اطلاعات مكاني''''' (استان چهار محال و بختياري). همان جا.
 
4.   جعفري، عباس. '''''گيتاشناسي ايران'''''. ج1، '''''كوه‌ها و كوهنامه ايران'''''. تهران: گيتاشناسي، 1379، ص286.
 
5.   سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح'''''. فرهنگ جغرافيايي كوه‌هاي كشور'''''. ج2. تهران: سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح ، 1379، ص415.
 
6.   '''''اطلس راهنماي استان‌هاي ايران'''''. همانجا.
 
7.   '''''سازمان نقشه‌برداري كشور. اطلس زمين‌شناسي''''' (اطلس ملي ايران)، تهران: سازمان نقشه‌برداري كشور (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، نگارش دوم، 1382، ص 4.
 
8.   گيتاشناسي (واحد پژوهش و تأليف). '''اطلس گیتاشناسي استان‌های''' ايران (اطلس ملي ايران). تهران: گیتاشناسی، 1383، ص101.
 
9.   سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي. '''''جغرافياي استان چهار محال و بختياري'''''. تهران: شركت چاپ و نشر كتاب‌هاي درسي ايران، 1383، ص50 و 51.
 
10. همان. ص 32، 33 و 39.
 
11. همان. ص36 و 38.
 
12. سازمان پژوهش و برنامه ريزي آموزشي. '''''جغرافياي استان اصفهان'''''. تهران: شركت چاپ و نشر كتاب‌هاي درسي ايران، 1381، ص20.
 
13. '''''جغرافياي استان چهار محال و بختياري'''''. همان. ص 15، 17.
 
14. همان. ص 20 و 21.
 
15. بارتولد، و. '''''تذكره جغرافياي تاريخي ايران'''''. ترجمه حمزه سردادور، تهران: توس، 1372، ص196.
 
16. همان. ص197.
 
17. حقيقت عبدالرفيع. '''''فرهنگ تاريخي و جغرافيايي شهرستان ايران'''''. تهران: كومش، 1376، ص193.
 
18. اميراحمديان، بهرام. '''''تقسيمات كشوري'''''. چ1، تهران: دفتر پژوهش‌هاي فرهنگي، 1383، ص 97 و 100.
 
19. مركز آمار ايران. '''''بازسازي و برآورد جمعيت شهرستان‌هاي كشور'''''. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور)، 1382، ص 85 و 86.
 
20. '''''جغرافياي استان چهار محال و بختياري'''''. همان. ص 83 – 72.


== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،


== نویسنده مقاله ==
غلامحسین تکمیل همایون
غلامحسین تکمیل همایون
----[1]. Vanak.
[[رده:جغرافیا]]
 
[2]. Bazoft.
 
[3]. Lordeān.
 
[4]. Xersānak.

نسخهٔ کنونی تا ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۱۹

استان چهارمحال و بختیاری، نام استانی در جنوب غربی ایران، به مرکزیت شهرکرد، و در همسایگی لرستان و اصفهان از شمال شرقی و خوزستان و کهکیلویه و بویراحمد، از غرب و جنوب[۱].

طبیعت استان چهارمحال و بختیاری، قابل بازیابی ازhttps://www.eligasht.com/Blog/travelguide/%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%86%DB%8C-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%85%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D9%88-%D8%A8%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%D8%B5%D9%88/

استان چهار محال و بختیاری با 16201 کم وسعت که 1 درصد از مساحت کشور را تشکیل می‌دهد، بین '09 ˚31 تا '49 ˚32 عرض شمالی و '30 ˚49 تا '26 ˚51 طول شرقی واقع شده است و براساس آخرین تغییرات در تقسیمات کشوری، دارای 6 شهرستان، 26 شهر، 17 بخش، 39 دهستان است[۲].

اسامی شهرستان‌های استان چهار محال و بختیاری عبارتند از: کوهرنگ به مرکزیت چلگرد در شمال غربی، اردل به مرکزیت اردل در غرب، لردگان به مرکزیت لردگان در جنوب، بروجن به مرکزیت بروجن، و شهرکرد به مرکزیت شهرکرد در جنوب شرقی و شمال شرقی و بالاخره فارسان به مرکزیت فارسان در مرکز استان[۳].

استان چهارمحال و بختیاری در بخش مرکزی رشته کوه‌های زاگرس واقع شده است. این استان ناحیه‌ای کوهستانی است که رشته کوه زاگرس از شمال غربی به طرف جنوب شرقی آن کشیده شده است. زردکوه بختیاری، رشته کوهی در غرب استان است که دارای قله‌های متعدد و مرتفع بسیاری است که بلندی آن غالباً بیش از 3000 م و بلندترین آن قله «کلونچی» به ارتفاع 4225م است.

شاه شهیدان به بلندی 4150م، پنبه گال 4000 م از دیگر قله‌های مرتفع زردکوه است[۴].

در برخی منابع بلندترین نقطه استان را در ناحیه غربی آن و به ارتفاع 4536م[۵] 4548م[۶] در زردکوه بختیاری ذکر کرده‌اند، که در منبعی دیگر 4287م هم آمده است[۷].

کوه‌های هزاردره به ارتفاع 3862، کوه سالداران به ارتفاع 3621م، کوه زرآب به ارتفاع 3625م در مرکز و کوه‌های قراول خانه به بلندی 2682م و کوه بیدکان به ارتفاع 2608 در شرق و کوه ریگ به ارتفاع 3661م در جنوب، از جمله ارتفاعات دیگر استان چهارمحال و بختیاری هستند[۸].

اصولاً 79 درصد سطح استان را کوهستان‌ها و 21 درصد را دشت‌ها که عموماً در شرق استان واقع هستند، تشکیل می‌دهند و مانند بسیاری از نقاط دیگر کشور، این استان نیز، بر روی گسله‌ها و مناطق پرخطر و زلزله خیز واقع شده است[۹].

کوه‌های استان که برخی از آنها غالباً پوشیده از برف است، منبع و منشاء رودهای پرآب و طولانی کارون و زاینده رود هستند که به ترتیب به سوی خوزستان و اصفهان روان است. رود کارون دارای سرشاخه‌های متعددی به نام‌های رودخانه‌های بهشت آباد، کوهرنگ، سبزکوه، ونک (Vanak)، بازفت (Bazoft) و لردگان (Lordeān) و زاینده رود نیز دارای سرشاخه‌های دیگری به نام‌های دیمه، میان رودان، توف سفید، نعل اشکانان، تنگزی و خرسانک (Xersānak) است. بخشی از سرشاخه‌های رود دز نیز از شمال استان چهارمحال و بختیاری سرچشمه می‌گیرد که پس از عبور از لرستان در خوزستان به کارون می‌پیوندد. در مجموع در این استان تعداد 15 رود بزرگ و 953 چشمه دائمی وجود دارد. گرچه استان چهارمحال و بختیاری با داشتن 10 درصد از آب کشور یکی از پرآب‌ترین استان‌های ایران به شمار می‌آید، اما به دلیل جریان داشتن آب رودخانه‌ها در عمق درّه‌ها و هزینه سنگین انتقال آب آنها به سطوح بالاتر، این استان بهره چندانی از منابع آبی خود نداشته و در واقع دشت‌ها و اراضی پست استان‌های همجوار از آن بهره‌مند هستند[۱۰].

احداث دو سد خاکی، یکی در شرق تالاب چغاخور در محدودۀ شهرستان بروجن، با حجم 40 میلیون متر مکعب و دیگری در جنوب تالاب سولقان در محدودۀ شهرستان اردل با حجم 000/700 متر مکعب، علاوه بر ذخیره‌سازی آب، موجب پدید آمدن دریاچه‌های زیبایی در پشت آنها شده است؛ به ویژه تالاب چغاخور و پدیده‌های طبیعی و فرهنگی اطراف آن که از مهم‌ترین مناطق گردشگری استان محسوب می‌شود[۱۱]. همچنین تونل شماره یک کوهرنگ و مخزن سد انحرافی آن که از حدود 50 سال پیش مورد بهره‌برداری است و نیز تونل‌های شماره 2 و 3 آن، پس از تکمیل و بهره‌برداری کامل، حجم عظیمی از آب رود کارون را از سرشاخه‌های آن در چلگرد و جنوب آن به زاینده رود و استفاده استان چهارمحال و بختیاری و اصفهان منتقل خواهد کرد[۱۲].

با توجه به میانگین سالانه بارش در استان (حدود 700 میلی متر)، اراضی استان بویژه در قسمت‌های شمال غربی آن با میانگین سالانه بارندگی حدود 1700 تا 1800 میلی‌متر، دارای پوشش گیاهی مناسب (جنگل و مرتع) است. بدین ترتیب نوع معیشت اکثر اهالی استان، بویژه در گذشته با تابعیت از شرایط جغرافیایی طبیعی استان، غالباً دامداری (زندگی عشایری) و کشاورزی (زندگی روستایی) بوده است.

شهرهای کنونی استان و حتی مرکز آن نیز در گذشته‌ای نه چندان دور، دارای هویت روستایی بوده‌اند و حتی عمر روستاهای استان نیز عمدتاً به نیم قرن اخیر و آغاز اسکان عشایر چادرنشین برمی‌گردد[۱۳].

با این حال به دلیل موقعیت نسبتاً مساعد طبیعی، ناحیه‌ای که امروز استان چهارمحال و بختیاری نام گرفته، با توجه به آثار و کشفیات باستان شناسی همواره مسکون و بستر زندگی و حیات فرهنگی اقوام مختلفی بوده است. به گونه‌ای که سابقه سکونت در استان را تا هزار ششم پیش از میلاد تخمین زده‌اند. پس از اسلام با مهاجرت اقوام مهاجر زندگی عشایری و کوچ‌نشینی در منطقه رواج یافت و به تدریج با قدرت یافتن سران ایل، به ویژه از دوره صفویه به بعد، این استان به سرزمین لر بختیاری شهرت یافت[۱۴].

بارتولد در این باره می‌نویسد که این مسئله هنوز مورد اختلاف است که اصل لرها و بختیاری‌ها از کجا است. زبان اینان به طوری که از روی اطلاعات موجود معلوم می‌شود، شبیه کردی است[۱۵]. وی سپس می‌افزاید که بختیاری‌ها سکنه لر بزرگ را تشکیل می‌دهند. سرزمین آنان از شمال به راه بروجرد به اصفهان و از جنوب به راه دزفول به رامهرمز محدود است و از حیث شیوه زندگی و زبان به لرها شباهت دارند، هر چند که بختیاری‌ها بیش از لرها متمدن و صلح‌طلب محسوب و به مراتب بیشتر مطیع نفوذ تمدن شده‌اند. بارتولد در ادامه می‌گوید که قسمت عمده بختیاری‌ها زندگی ساکن اختیار کرده‌اند و به دو شاخه عمده چهار لنگ و هفت لنگ تقسیم می‌شوند[۱۶]. استان چهارمحال و بختیاری که از دو قسمت چهارمحال، شامل: لار، کیار، میزدج و گندمان و بختیاری شامل: دهستان‌های شوراب شامل: تنگزی، بازفت، دو آب صمصامی، دیناران، اردل و ... تشکیل شده است[۱۷]، نخستین بار در 1337 با نام فرمانداری کل، به طور مستقل در نقشه جغرافیای سیاسی ایران ظاهر شد و در 1352 با عنوان «استان چهارمحال و بختیاری» به مرکزیت شهرکرد، موجودیت یافت[۱۸].

این استان در سرشماری 1375 دارای 168/761 تن جمعیت بود که طبق برآوردها، این تعداد در 1384 به 003/842 تن رسیده است[۱۹].

استان چهارمحال و بختیاری به دلیل طبیعت بکر و زیبا و بهره مندی از جاذبه‌های گوناگون طبیعی، اجتماعی و فرهنگی که استقرار بزرگ‌ترین سازمان‌های ایلی کشور در آن، همراه با آداب و سنن و نحوه معیشت عشایر، از جمله آنهاست، همواره مورد توجه گردشگران و پژوهشگران داخلی و خارجی بوده است. در حال حاضر با توجه به احداث راه، فرودگاه و مهمان پذیرها، شرایط نسبتاً بهتری نسبت به گذشته، برای بازدید از این استان فراهم آمده است[۲۰].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

  1. ↑ سازمان نقشه‌برداری کشور. اطلس نقشه و اطلاعات مکانی (استان چهارمحال و بختیاری). تهران: سازمان نقشه‌برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1384، ص1.
  2. ↑ سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. اطلس راهنمای استان‌های ایران. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1384، ص21.
  3. ↑ اطلس نقشه و اطلاعات مکانی (استان چهار محال و بختیاری). تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح).
  4. ↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج1، کوه‌ها و کوهنامه ایران. تهران: گیتاشناسی، 1379، ص286.
  5. ↑ سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. فرهنگ جغرافیایی کوه‌های کشور. ج2. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح ، 1379، ص415.
  6. ↑ اطلس راهنمای استان‌های ایران. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
  7. ↑ سازمان نقشه‌برداری کشور. اطلس زمین‌شناسی (اطلس ملی ایران)، تهران: سازمان نقشه‌برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، نگارش دوم، 1382، ص 4.
  8. ↑ گیتاشناسی (واحد پژوهش و تألیف). اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران (اطلس ملی ایران). تهران: گیتاشناسی، 1383، ص101.
  9. ↑ سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. جغرافیای استان چهار محال و بختیاری. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1383، ص50 و 51.
  10. ↑ سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. جغرافیای استان چهار محال و بختیاری. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1383، ص32و33و39.
  11. ↑ سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. جغرافیای استان چهار محال و بختیاری. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1383، ص36 و 38.
  12. ↑ سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی. جغرافیای استان اصفهان. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1381، ص20.
  13. ↑ جغرافیای استان چهار محال و بختیاری. همان. ص 15، 17.
  14. ↑ جغرافیای استان چهار محال و بختیاری. همان. ص 20 و 21.
  15. ↑ بارتولد، و. تذکره جغرافیای تاریخی ایران. ترجمه حمزه سردادور، تهران: توس، 1372، ص196.
  16. ↑ بارتولد، و. تذکره جغرافیای تاریخی ایران. ترجمه حمزه سردادور، تهران: توس، 1372، ص197.
  17. ↑ حقیقت عبدالرفیع. فرهنگ تاریخی و جغرافیایی شهرستان ایران. تهران: کومش، 1376، ص193.
  18. ↑ امیراحمدیان، بهرام. تقسیمات کشوری. چ1، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1383، ص 97 و 100.
  19. ↑ مرکز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور)، 1382، ص 85 و 86.
  20. ↑ جغرافیای استان چهار محال و بختیاری، تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور). ص 83 – 72.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

غلامحسین تکمیل همایون

برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=استان_چهارمحال_و_بختیاری&oldid=6950»