خرمشهر: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''خرمشهر،''' مركز شهرستان و شهري به همين نام، واقع در استان خوزستان، در جنوب غربي ايران و در مرز آبي با كشور عراق. '''شهرستان خرمشهر''' از غرب با كشور عراق، از جنوب با شهرستان آبادان، از شرق با شهرستان شادگان، از شمال با شهرستان اهواز همسايه است<sup...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''خرمشهر،''' | '''خرمشهر،''' مرکز شهرستان و شهری به همین نام، واقع در [[استان خوزستان]]، در جنوب غربی ایران و در مرز آبی با کشور عراق. | ||
'''شهرستان خرمشهر''' از غرب با | '''شهرستان خرمشهر''' از غرب با کشور عراق، از جنوب با شهرستان آبادان، از شرق با شهرستان شادگان، از شمال با شهرستان اهواز همسایه است<sup>1</sup> و برابر با آخرین تقسیمات کشوری این شهرستان دارای 2 بخش، 3 شهر و 4 دهستان است.<sup>2</sup> | ||
'''شهر خرمشهر''' با مختصات | '''شهر خرمشهر''' با مختصات جغرافیایی ً00 َ11 ْ48 طول شرقی و ً15 َ26 ْ30 عرض شمالی و ارتفاع 3 متر از سطح دریا<sup>3</sup> با آب و هوایی بسیار گرم و مرطوب در تابستانها و خنک و مناسب در زمستانها، در کنار رود مرزی اروندرود واقع است.<sup>4</sup> رود کارون، از این شهر میگذرد و سپس شاخهای از آن به بهمنشیر و شاخهای دیگر به اروندرود میپیوندد. خرمشهر در منطقه بیابانی استان خوزستان و با میانگین بارندگی کمتر از 200 میلیمتر (کمترین حد بارندگی در استان) واقع شده است.<sup>5</sup> خرمشهر در فاصله حدود 125 کم از سه مسیر آزاد راه و جاده درجه یک با اهواز (مرکز استان) مرتبط است و با تهران نیز حدود 994 کم فاصله دارد.<sup>6</sup> طول راه هوایی خرمشهر ـ تهران نیز 660 کم است.<sup>7</sup> بندر خرمشهر با اهواز و تهران و بسیاری از شهرهای کشور با راه آهن متصل است و از طریق راه آبی نیز به عنوان یکی از بندرهای مهم اقتصادی کشور، با بسیاری از بندرهای داخلی و نیز کشورهای خارجی ارتباط دارد. از خرمشهر در منابع تاریخی با نامهای بندر خاراکس، بیان، خاراکس اسپاسینی و محمره یاد شده،<sup>8</sup> اما اینکه این شهر دقیقاً جانشین کدام یک از این شهرها و یا شهرهای دیگری که در منابع دیگر با نامهای ناژینو، اگینس و پیان یا بیان، شهرت داشتهاند و بنیانگذاری آنها را به عیلامیان و هخامنشیان نسبت میدهند، شده است. جای تردید وجود دارد،<sup>9</sup> اما لسترنج محل کنونی بندرمحمره (خرمشهر) را در کنار نهر حفار در جای سابق شهر بیان میداند.<sup>10</sup> به هر حال پس از پایان یافتن عمر تاریخی آن شهرها، در دوران قدرتمندی طایفه بنی کعب نام «محمره» بر این شهر نهاده شد که واژهای عربی و به معنی سرخ کننده است.<sup>11</sup> از میان شرح دلایل این نامگذاری، سرخ بودن آب کارون در این منطقه پذیرفتنیتر مینماید. در 1314 شمسی با تصویب هیأت دولت وقت نام محمره به خرمشهر تغییر یافت<sup>12</sup> و آن هنگامی بود که این شهر کوچک که در یکی دو سده قبل روستایی بیش نبود، با احداث راههای مواصلاتی، کشف و احداث پالایشگاه و تأسیسات مختلف شهری در منطقه، به یک بندر مهم و جذب کننده جمعیت تبدیل شده بود. خرمشهر به دلیل موقعیت حساس و پر اهمیت خود در منطقه مرزی، در عمر نسبتاً کوتاه خود، شاهد حوادث تاریخی ویرانگری بوده است. این شهر در مراحل نخستین رشد خود، همواره از سوی حکام دست نشانده بغداد و بصره مورد حمله قرار میگرفت تا رقیبی برای بصره نباشد و از همین رو با کشیدن حصاری به دور آن به «کوت المحمره» شهرت یافت.<sup>13</sup> در قرن هجدهم، خرمشهر هم توسط عثمانیها و هم از سوی انگلیس اشغال شد<sup>14</sup> و در جنگ جهانی اول و دوم نیز از تعرض مصون نماند و حتی در جریان ملی شدن صنعت نفت به هنگام زمامداری دکتر مصدق، بارها از سوی انگلیسیها مورد تهدید واقع شد و بالاخره در جنگ مصیبتبار ایران و عراق حدود 22 ماه در اشغال نیروهای تجاوزگر بعثی قرار گرفت و شهر به ویرانهای بدل گشت. خرمشهر بالاخره در سوم خرداد 1361ش پس از جانفشانیهای بسیار آزاد شد و از همین رو این شهر مدتی نیز لقب «خونینشهر» به خود گرفت. پس از پایان جنگ، خرمشهر به عنوان نشانه پایداری و مقاومت مردم ایران، وارد مرحله جدیدی از سازندگی و عمران خود شد، به گونهای که این شهر خالی از سکنه در سرشماری 1365، به شهری با 105636 تن در سرشماری 1375 درآمد<sup>15</sup> و طبق برآوردهای انجام گرفته، جمعیت این شهر در 1384 به 142506 تن رسیده است.<sup>16</sup> شغل عمده مردم شهر، کار در بخشهای خدمات و کشاورزی به ویژه فعالیت در کشت خرما و مرکبات است. | ||
'''مآخذ:''' | '''مآخذ:''' | ||
1. | 1. مؤسسه گیتاشناسی. '''''اطلس گیتاشناسی استانهای کشور'''''. تهران: گیتاشناسی، 1383، ص 117. | ||
2. دفتر | 2. دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1384. | ||
3. | 3. جعفری، عباس. '''''شناسنامه جغرافیای طبیعی ایران'''''. چ1، تهران: گیتاشناسی، 1360، ص 8 و 21. | ||
4. سازمان | 4. سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور). '''''اطلس زمینشناسی (اطلس ملی ایران).''''' نگارش دوم، چ1، تهران: سازمان نقشهبرداری کشور، 1382، ص13. | ||
5. سازمان پژوهش و | 5. سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی ، '''''جغرافیای استان خوزستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1381، ص11-13. | ||
6. سازمان | 6. سازمان نقشهبرداری کشور. '''''نقشه راههای ایران'''''. تهران: سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1380. | ||
7. | 7. جعفری. ص21. | ||
8. | 8. چکنگی، علیرضا. '''''فرهنگنامه تطبیقی نامهای قدیم و جدید مکانهای جغرافیایی ایران و نواحی مجاور'''''. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی، 1378، ص 195. | ||
9. افشار | 9. افشار سیستانی، ایرج. '''''پژوهش در نام شهرهای ایران'''''. چ2، تهران: روزنه، 1382، 293 و 294. | ||
10. لسترنج، | 10. لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان. چ 6، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص 52. | ||
Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 48. | Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 48. | ||
11. | 11. افشارسیستانی. همان. ص293. | ||
12. همان. ص294. | 12. همان. ص294. | ||
13. | 13. نهچیری، عبدالحسین. '''''جغرافیای تاریخی شهرها'''''. به کوشش ژاله راستانی، چ1، تهران: مدرسه، 1370، ص350. | ||
14. | 14. حقیقت، عبدالرفیع. '''''فرهنگ تاریخی و جغرافیایی شهرستانهای ایران'''''. چ1، تهران: کومش، 1376، ص201. | ||
15. | 15. نورالهی، طه. '''''توزیع و طبقهبندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماریهای 75-1335'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 248 و 269. | ||
16. | 16. مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای کشور'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 113. | ||
نسخهٔ ۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۳:۵۷
خرمشهر، مرکز شهرستان و شهری به همین نام، واقع در استان خوزستان، در جنوب غربی ایران و در مرز آبی با کشور عراق.
شهرستان خرمشهر از غرب با کشور عراق، از جنوب با شهرستان آبادان، از شرق با شهرستان شادگان، از شمال با شهرستان اهواز همسایه است1 و برابر با آخرین تقسیمات کشوری این شهرستان دارای 2 بخش، 3 شهر و 4 دهستان است.2
شهر خرمشهر با مختصات جغرافیایی ً00 َ11 ْ48 طول شرقی و ً15 َ26 ْ30 عرض شمالی و ارتفاع 3 متر از سطح دریا3 با آب و هوایی بسیار گرم و مرطوب در تابستانها و خنک و مناسب در زمستانها، در کنار رود مرزی اروندرود واقع است.4 رود کارون، از این شهر میگذرد و سپس شاخهای از آن به بهمنشیر و شاخهای دیگر به اروندرود میپیوندد. خرمشهر در منطقه بیابانی استان خوزستان و با میانگین بارندگی کمتر از 200 میلیمتر (کمترین حد بارندگی در استان) واقع شده است.5 خرمشهر در فاصله حدود 125 کم از سه مسیر آزاد راه و جاده درجه یک با اهواز (مرکز استان) مرتبط است و با تهران نیز حدود 994 کم فاصله دارد.6 طول راه هوایی خرمشهر ـ تهران نیز 660 کم است.7 بندر خرمشهر با اهواز و تهران و بسیاری از شهرهای کشور با راه آهن متصل است و از طریق راه آبی نیز به عنوان یکی از بندرهای مهم اقتصادی کشور، با بسیاری از بندرهای داخلی و نیز کشورهای خارجی ارتباط دارد. از خرمشهر در منابع تاریخی با نامهای بندر خاراکس، بیان، خاراکس اسپاسینی و محمره یاد شده،8 اما اینکه این شهر دقیقاً جانشین کدام یک از این شهرها و یا شهرهای دیگری که در منابع دیگر با نامهای ناژینو، اگینس و پیان یا بیان، شهرت داشتهاند و بنیانگذاری آنها را به عیلامیان و هخامنشیان نسبت میدهند، شده است. جای تردید وجود دارد،9 اما لسترنج محل کنونی بندرمحمره (خرمشهر) را در کنار نهر حفار در جای سابق شهر بیان میداند.10 به هر حال پس از پایان یافتن عمر تاریخی آن شهرها، در دوران قدرتمندی طایفه بنی کعب نام «محمره» بر این شهر نهاده شد که واژهای عربی و به معنی سرخ کننده است.11 از میان شرح دلایل این نامگذاری، سرخ بودن آب کارون در این منطقه پذیرفتنیتر مینماید. در 1314 شمسی با تصویب هیأت دولت وقت نام محمره به خرمشهر تغییر یافت12 و آن هنگامی بود که این شهر کوچک که در یکی دو سده قبل روستایی بیش نبود، با احداث راههای مواصلاتی، کشف و احداث پالایشگاه و تأسیسات مختلف شهری در منطقه، به یک بندر مهم و جذب کننده جمعیت تبدیل شده بود. خرمشهر به دلیل موقعیت حساس و پر اهمیت خود در منطقه مرزی، در عمر نسبتاً کوتاه خود، شاهد حوادث تاریخی ویرانگری بوده است. این شهر در مراحل نخستین رشد خود، همواره از سوی حکام دست نشانده بغداد و بصره مورد حمله قرار میگرفت تا رقیبی برای بصره نباشد و از همین رو با کشیدن حصاری به دور آن به «کوت المحمره» شهرت یافت.13 در قرن هجدهم، خرمشهر هم توسط عثمانیها و هم از سوی انگلیس اشغال شد14 و در جنگ جهانی اول و دوم نیز از تعرض مصون نماند و حتی در جریان ملی شدن صنعت نفت به هنگام زمامداری دکتر مصدق، بارها از سوی انگلیسیها مورد تهدید واقع شد و بالاخره در جنگ مصیبتبار ایران و عراق حدود 22 ماه در اشغال نیروهای تجاوزگر بعثی قرار گرفت و شهر به ویرانهای بدل گشت. خرمشهر بالاخره در سوم خرداد 1361ش پس از جانفشانیهای بسیار آزاد شد و از همین رو این شهر مدتی نیز لقب «خونینشهر» به خود گرفت. پس از پایان جنگ، خرمشهر به عنوان نشانه پایداری و مقاومت مردم ایران، وارد مرحله جدیدی از سازندگی و عمران خود شد، به گونهای که این شهر خالی از سکنه در سرشماری 1365، به شهری با 105636 تن در سرشماری 1375 درآمد15 و طبق برآوردهای انجام گرفته، جمعیت این شهر در 1384 به 142506 تن رسیده است.16 شغل عمده مردم شهر، کار در بخشهای خدمات و کشاورزی به ویژه فعالیت در کشت خرما و مرکبات است.
مآخذ:
1. مؤسسه گیتاشناسی. اطلس گیتاشناسی استانهای کشور. تهران: گیتاشناسی، 1383، ص 117.
2. دفتر تقسیمات کشوری. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1384.
3. جعفری، عباس. شناسنامه جغرافیای طبیعی ایران. چ1، تهران: گیتاشناسی، 1360، ص 8 و 21.
4. سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور). اطلس زمینشناسی (اطلس ملی ایران). نگارش دوم، چ1، تهران: سازمان نقشهبرداری کشور، 1382، ص13.
5. سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی ، جغرافیای استان خوزستان. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1381، ص11-13.
6. سازمان نقشهبرداری کشور. نقشه راههای ایران. تهران: سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1380.
7. جعفری. ص21.
8. چکنگی، علیرضا. فرهنگنامه تطبیقی نامهای قدیم و جدید مکانهای جغرافیایی ایران و نواحی مجاور. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی، 1378، ص 195.
9. افشار سیستانی، ایرج. پژوهش در نام شهرهای ایران. چ2، تهران: روزنه، 1382، 293 و 294.
10. لسترنج، گای. جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی. ترجمه محمود عرفان. چ 6، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص 52.
Lestrange, G. The Lands of the Eastern Caliphate. Cambridge: University Press, 1905, P. 48.
11. افشارسیستانی. همان. ص293.
12. همان. ص294.
13. نهچیری، عبدالحسین. جغرافیای تاریخی شهرها. به کوشش ژاله راستانی، چ1، تهران: مدرسه، 1370، ص350.
14. حقیقت، عبدالرفیع. فرهنگ تاریخی و جغرافیایی شهرستانهای ایران. چ1، تهران: کومش، 1376، ص201.
15. نورالهی، طه. توزیع و طبقهبندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماریهای 75-1335. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 248 و 269.
16. مرکز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای کشور. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 113.
غلامحسین تکمیل همایون