زابل: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''زابل'''، نام شهرستان و شهري است در شمال شرقي استان مرزي سيستان و بلوچستان. '''شهرستان زابل''' برابر آخرين تغييرات تقسيمات كشوري در 1383ش، داراي 6 شهر، 5 بخش و 17 دهستان است.<sup>1</sup> اين شهرستان از غرب با شهرستان نهبندان (خراسان جنوبي)، از جنوب با شهرست...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''زابل'''، نام شهرستان و | '''زابل'''، نام شهرستان و شهری است در شمال شرقی استان مرزی سیستان و بلوچستان. | ||
'''شهرستان زابل''' برابر | '''شهرستان زابل''' برابر آخرین تغییرات تقسیمات کشوری در 1383ش، دارای 6 شهر، 5 بخش و 17 دهستان است.<sup>1</sup> این شهرستان از غرب با شهرستان نهبندان ([[استان خراسان جنوبی|خراسان جنوبی]])، از جنوب با شهرستان زاهدان و از شرق و شمال با کشور افغانستان، همسایه و دریاچههای هامون صابری (سیستان) و هامون هیرمند در آن واقع است.<sup>2</sup> | ||
'''شهر زابل''' با مختصات | '''شهر زابل''' با مختصات جغرافیایی "45 '29 ْ61 طول شرقی و "30 '01 ْ31 عرض شمالی و ارتفاع 475 متر از سطح دریا،<sup>3</sup> در فاصله تقریبی 1750 کیلومتری از مرکز استان (زاهدان) واقع است.<sup>4</sup> | ||
زابل (زابلستان، زاولستان) در | زابل (زابلستان، زاولستان) در دشتی هموار و با آب و هوایی گرم و خشک و با نامهای نصرآباد و نصیبآباد،<sup>5</sup> به دلیل رونق کشاورزی خود روزگاری به انبار غله ایران شهرت داشته<sup>6</sup>؛ امّا در حال حاضر به دلیل کاهش میزان بارندگی و نیز کاهش حتی قطع ورودی آب هیرمند از افغانستان به ایران به علت ناامنی و بیثباتی سیاسی در آن کشور و عدم اجرای کامل مفاد آخرین قرارداد تقسیم آب هیرمند بین ایران و افغانستان که از 1356ش تاکنون، بدون تجدید نظر در موارد آن، لازم الاجرا اعلام گردیده است،<sup>7</sup> تأمین آب لازم برای کشاورزی به سختی انجام میگیرد (← هیرمند). | ||
زابل | زابل دارای تاریخی کهن و حتی افسانهای است (= زادگاه رستم). آثار بر جای مانده از گذشته، چون شهر باستانی زرنج، کاخ و آتشکده کوه خواجه، میل یا مناره قاسم آباد زابل و... حاکی از رونق فرهنگ و مدنیت در گذشته این سرزمین است.<sup>8</sup> در ''حدودالعالم'' (تألیف 372ق) از زابل با نام زابلستان یاد شده<sup>9</sup> و در ''البلدان'' (تألیف 278ق / 891م)، زیر عنوان «زرنج» به آن پرداخته شده است.<sup>10</sup> در ''نزههالقلوب'' (تألیف 740ق / 1339م) در شرح زابل آمده است که «زاول ولایتی عریض است و طویل و مملکتی بوده است و دیگر اینکه « زاول شهری بزرگ است و گرمسیر و درو میوه بسیار و شکارگاههای خوب و علفزارهای بسیار دارد».<sup>11</sup> شهر زابل با شهر مرزی دوست محمدخان (در مرز افغانستان)، دارای حدود 30 کم فاصله و از این رو به لحاظ موقعیت مرزی و ارتباطی دارای اهمیت است. این شهر در 1375ش دارای 100887 تن<sup>12</sup> و طبق برآورد انجام گرفته در 1384ش، جمعیتی برابر با 118424 تن را داشته است.<sup>13</sup> | ||
'''مآخذ:''' | '''مآخذ:''' | ||
1. دفتر | 1. دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1383. | ||
2. سازمان | 2. سازمان نقشهبرداری کشور. '''''نقشه تقسیمات کشوری'''''. تهران: سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1383. | ||
3. | 3. جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایرهالمعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 631. | ||
4. سازمان حمل و نقل و | 4. سازمان حمل و نقل و پایانههای کشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جادههای ایران''''' (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص 148. | ||
5. | 5. چکنگی، علیرضا. '''''فرهنگنامه تطبیقی نامهای قدیم و جدید مکانهای جغرافیایی ایران و نواحی مجاور'''''. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی، 1378، ص 215. | ||
6. | 6. فخاری، غلامرضا. '''''اختلاف دولتین ایران و افغانستان در مورد رود هیرمند'''''. چ1، تهران: وزارت امور خارجه، 1371، ص36. | ||
7. همان. ص76-74. | 7. همان. ص76-74. | ||
8. | 8. بیات، عزیزالله. '''''کلیات جغرافیای طبیعی و تاریخی ایران'''''. چ 1، تهران: امیرکبیر، 1367، ص 395. | ||
9. '''''حدودالعالم من المشرق | 9. '''''حدودالعالم من المشرق الی المغرب.''''' به کوشش دکتر منوچهر ستوده، تهران: کتابخانه طهوری، 1362، ص105. | ||
10. | 10. یعقوبی، ابن واضح. (احمد بن ابییعقوب). '''''البلدان'''''. بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1408ق / 1988م، ص 50. | ||
11. | 11. مستوفی، حمدالله. '''''نزههالقلوب'''''. به کوشش گای لسترنج، لیدن: بریل، 1333ق/1915م، ص 146. | ||
12. | 12. بیات، عزیزالله. '''''کلیات جغرافیای طبیعی و تاریخی ایران'''''. چ 1، تهران: امیرکبیر، 1367، ص 395. | ||
13. | 13. نورالهی، طه. '''''توزیع و طبقهبندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماریهای 75-1335'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 183. | ||
14. | 14. مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای کشور بر اساس محدوده سال 1380'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 132. | ||
غلامحسین تکمیل همایون | غلامحسین تکمیل همایون | ||
نسخهٔ ۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۰۷
زابل، نام شهرستان و شهری است در شمال شرقی استان مرزی سیستان و بلوچستان.
شهرستان زابل برابر آخرین تغییرات تقسیمات کشوری در 1383ش، دارای 6 شهر، 5 بخش و 17 دهستان است.1 این شهرستان از غرب با شهرستان نهبندان (خراسان جنوبی)، از جنوب با شهرستان زاهدان و از شرق و شمال با کشور افغانستان، همسایه و دریاچههای هامون صابری (سیستان) و هامون هیرمند در آن واقع است.2
شهر زابل با مختصات جغرافیایی "45 '29 ْ61 طول شرقی و "30 '01 ْ31 عرض شمالی و ارتفاع 475 متر از سطح دریا،3 در فاصله تقریبی 1750 کیلومتری از مرکز استان (زاهدان) واقع است.4
زابل (زابلستان، زاولستان) در دشتی هموار و با آب و هوایی گرم و خشک و با نامهای نصرآباد و نصیبآباد،5 به دلیل رونق کشاورزی خود روزگاری به انبار غله ایران شهرت داشته6؛ امّا در حال حاضر به دلیل کاهش میزان بارندگی و نیز کاهش حتی قطع ورودی آب هیرمند از افغانستان به ایران به علت ناامنی و بیثباتی سیاسی در آن کشور و عدم اجرای کامل مفاد آخرین قرارداد تقسیم آب هیرمند بین ایران و افغانستان که از 1356ش تاکنون، بدون تجدید نظر در موارد آن، لازم الاجرا اعلام گردیده است،7 تأمین آب لازم برای کشاورزی به سختی انجام میگیرد (← هیرمند).
زابل دارای تاریخی کهن و حتی افسانهای است (= زادگاه رستم). آثار بر جای مانده از گذشته، چون شهر باستانی زرنج، کاخ و آتشکده کوه خواجه، میل یا مناره قاسم آباد زابل و... حاکی از رونق فرهنگ و مدنیت در گذشته این سرزمین است.8 در حدودالعالم (تألیف 372ق) از زابل با نام زابلستان یاد شده9 و در البلدان (تألیف 278ق / 891م)، زیر عنوان «زرنج» به آن پرداخته شده است.10 در نزههالقلوب (تألیف 740ق / 1339م) در شرح زابل آمده است که «زاول ولایتی عریض است و طویل و مملکتی بوده است و دیگر اینکه « زاول شهری بزرگ است و گرمسیر و درو میوه بسیار و شکارگاههای خوب و علفزارهای بسیار دارد».11 شهر زابل با شهر مرزی دوست محمدخان (در مرز افغانستان)، دارای حدود 30 کم فاصله و از این رو به لحاظ موقعیت مرزی و ارتباطی دارای اهمیت است. این شهر در 1375ش دارای 100887 تن12 و طبق برآورد انجام گرفته در 1384ش، جمعیتی برابر با 118424 تن را داشته است.13
مآخذ:
1. دفتر تقسیمات کشوری. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1383.
2. سازمان نقشهبرداری کشور. نقشه تقسیمات کشوری. تهران: سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1383.
3. جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 3، دایرهالمعارف جغرافیایی ایران، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 631.
4. سازمان حمل و نقل و پایانههای کشور (وزارت راه و ترابری). اطلس جادههای ایران (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص 148.
5. چکنگی، علیرضا. فرهنگنامه تطبیقی نامهای قدیم و جدید مکانهای جغرافیایی ایران و نواحی مجاور. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی، 1378، ص 215.
6. فخاری، غلامرضا. اختلاف دولتین ایران و افغانستان در مورد رود هیرمند. چ1، تهران: وزارت امور خارجه، 1371، ص36.
7. همان. ص76-74.
8. بیات، عزیزالله. کلیات جغرافیای طبیعی و تاریخی ایران. چ 1، تهران: امیرکبیر، 1367، ص 395.
9. حدودالعالم من المشرق الی المغرب. به کوشش دکتر منوچهر ستوده، تهران: کتابخانه طهوری، 1362، ص105.
10. یعقوبی، ابن واضح. (احمد بن ابییعقوب). البلدان. بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1408ق / 1988م، ص 50.
11. مستوفی، حمدالله. نزههالقلوب. به کوشش گای لسترنج، لیدن: بریل، 1333ق/1915م، ص 146.
12. بیات، عزیزالله. کلیات جغرافیای طبیعی و تاریخی ایران. چ 1، تهران: امیرکبیر، 1367، ص 395.
13. نورالهی، طه. توزیع و طبقهبندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماریهای 75-1335. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 183.
14. مرکز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای کشور بر اساس محدوده سال 1380. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 132.
غلامحسین تکمیل همایون