زابل
زابل، نام شهرستان و شهری است در شمال شرقی استان مرزی سیستان و بلوچستان.
شهرستان زابل برابر آخرین تغییرات تقسیمات کشوری در 1383ش، دارای 6 شهر، 5 بخش و 17 دهستان است[۱].این شهرستان از غرب با شهرستان نهبندان (خراسان جنوبی)، از جنوب با شهرستان زاهدان و از شرق و شمال با کشور افغانستان، همسایه و دریاچههای هامون صابری (سیستان) و هامون هیرمند در آن واقع است[۲].
شهر زابل با مختصات جغرافیایی "45 '29 ْ61 طول شرقی و "30 '01 ْ31 عرض شمالی و ارتفاع 475 متر از سطح دریا[۳]، در فاصله تقریبی 1750 کیلومتری از مرکز استان (زاهدان) واقع است[۴].
زابل (زابلستان، زاولستان) در دشتی هموار و با آب و هوایی گرم و خشک و با نامهای نصرآباد و نصیبآباد[۵]، به دلیل رونق کشاورزی خود روزگاری به انبار غله ایران شهرت داشته[۶]؛ امّا در حال حاضر به دلیل کاهش میزان بارندگی و نیز کاهش حتی قطع ورودی آب هیرمند از افغانستان به ایران به علت ناامنی و بیثباتی سیاسی در آن کشور و عدم اجرای کامل مفاد آخرین قرارداد تقسیم آب هیرمند بین ایران و افغانستان که از 1356ش تاکنون، بدون تجدید نظر در موارد آن، لازم الاجرا اعلام گردیده است[۷]،تأمین آب لازم برای کشاورزی به سختی انجام میگیرد (← هیرمند).
زابل دارای تاریخی کهن و حتی افسانهای است (= زادگاه رستم). آثار بر جای مانده از گذشته، چون شهر باستانی زرنج، کاخ و آتشکده کوه خواجه، میل یا مناره قاسم آباد زابل و... حاکی از رونق فرهنگ و مدنیت در گذشته این سرزمین است[۸].در حدودالعالم (تألیف 372ق) از زابل با نام زابلستان یاد شده[۹] و در البلدان (تألیف 278ق / 891م)، زیر عنوان «زرنج» به آن پرداخته شده است[۱۰]. در نزههالقلوب (تألیف 740ق / 1339م) در شرح زابل آمده است که «زاول ولایتی عریض است و طویل و مملکتی بوده است و دیگر اینکه « زاول شهری بزرگ است و گرمسیر و درو میوه بسیار و شکارگاههای خوب و علفزارهای بسیار دارد»[۱۱].شهر زابل با شهر مرزی دوست محمدخان (در مرز افغانستان)، دارای حدود 30 کم فاصله و از این رو به لحاظ موقعیت مرزی و ارتباطی دارای اهمیت است. این شهر در 1375ش دارای 100887 تن[۱۲] و طبق برآورد انجام گرفته در 1384ش، جمعیتی برابر با 118424 تن را داشته است[۱۳][۱۴].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ دفتر تقسیمات کشوری. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1383.
- ↑ سازمان نقشهبرداری کشور. نقشه تقسیمات کشوری. تهران: سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1383.
- ↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 3، دایرهالمعارف جغرافیایی ایران، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 631.
- ↑ سازمان حمل و نقل و پایانههای کشور (وزارت راه و ترابری). اطلس جادههای ایران (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص 148.
- ↑ چکنگی، علیرضا. فرهنگنامه تطبیقی نامهای قدیم و جدید مکانهای جغرافیایی ایران و نواحی مجاور. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی، 1378، ص 215.
- ↑ فخاری، غلامرضا. اختلاف دولتین ایران و افغانستان در مورد رود هیرمند. چ1، تهران: وزارت امور خارجه، 1371، ص36.
- ↑ فخاری، غلامرضا. اختلاف دولتین ایران و افغانستان در مورد رود هیرمند. چ1، تهران: وزارت امور خارجه، 1371، ص76-74.
- ↑ بیات، عزیزالله. کلیات جغرافیای طبیعی و تاریخی ایران. چ 1، تهران: امیرکبیر، 1367، ص 395.
- ↑ حدودالعالم من المشرق الی المغرب. به کوشش دکتر منوچهر ستوده، تهران: کتابخانه طهوری، 1362، ص105.
- ↑ یعقوبی، ابن واضح. (احمد بن ابییعقوب). البلدان. بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1408ق / 1988م، ص 50.
- ↑ مستوفی، حمدالله. نزهه القلوب. به کوشش گای لسترنج، لیدن: بریل، 1333ق/1915م، ص 146.
- ↑ بیات، عزیزالله. کلیات جغرافیای طبیعی و تاریخی ایران. چ 1، تهران: امیرکبیر، 1367، ص 395.
- ↑ مرکز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای کشور بر اساس محدوده سال 1380. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 132.
- ↑ نورالهی، طه. توزیع و طبقهبندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماریهای 75-1335. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 183.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
غلامحسین تکمیل همایون