زاگرس: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «{| class="wikitable" | {| class="wikitable" |1 5 |} |} '''زاگرس'''، بزرگترين واحد ناهمواري ايراناست به طول تقريبي 1350 كم كه از شمال غربي ايران از حدود مرزهاي جنوبي آذربايجان غربي آغاز و تا گسل ميناب در استان هرمزگان و در شمال تنگه هرمز امتداد مييابد كوهستان زاگرس از...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''زاگرس'''، بزرگترین واحد ناهمواری ایران است به طول تقریبی 1350کم که از شمال غربی ایران از حدود مرزهای جنوبی [[آذربایجان غربی]] آغاز و تا گسل میناب در استان هرمزگان و در شمال تنگه هرمز امتداد می یابدکوهستان زاگرس از نوع چین خوردگی های ژورایی با چینهای ساده و منظم هستند و مجموعاً مساحت کشور ایران را تشکیل میدهد.<sup>1</sup> | |||
بلندی های سلسله کوه زاگرس از مرکز به سوی باختر ([[جلگه خوزستان]]) به تدریج کاهش می یابد و به صورت ناهمواری های پلکانی و تپههای کم ارتفاع و جلگههای پست کناره دیده می شود. پهنترین قسمت زاگرس در استان فارس و در حوالی ْ54 طول شرقی، حدود 275کم و باریکترین آن در امتداد رود دز به طول تقریبی 125کم قابل مشاهده است.<sup>2</sup> | |||
در برخی از منابع طول این واحدکوهستانی را از مریوان تا بندرعباس حدود 1400کم و حداکثر پهنای آن را در امتداد نصفالنهار شیراز حدود 360کم میدانند.<sup>3</sup> این واحد بزرگ کوهستانی ایران که همچون قوسی عظیم سراسر غرب، جنوب غربی و جنوب ایران را دربرگرفته، به دو قسمت زاگرس مرتفع و زاگرس چین خورده قابل تقسیم است. در قسمت زاگرس مرتفع که در شمال غربی این سلسله جبال قرار دارد، پهنههای هموار وجود ندارد؛ اما قلههای بلند نظیر زردکوه بختیاری به ارتفاع 4287 م، اشترانکوه به ارتفاع 4050 م، میش پرور به ارتفاع 3606 م و پَررو (پَرو) (Parro) به ارتفاع 3357 درآن دیده می شود. زاگرس چین خورده یا زاگرس داخلی، قسمتی دیگر ازکوههای زاگرس استکه در جنوب این واحدکوهستانی قرار دارد. جهت چینهای این قسمت از زاگرس، عموماً شمال باختری- جنوب خاوری با درههای وسیع و باز استکه تا بندرعباس ادامه داشته و در آنجا به صورت باختری- خاوری در می آید. بلندترین کوه این قسمت «دانا» است که 4409 م ارتفاع دارد.<sup>4</sup> | |||
بارزترین ویژگی کوههای زاگرس چین خوردگی و رشته رشته بودن آنهاست. خصوصیات رشتهای بسیار منظم زاگرس فقط در بعضی قسمتها اندکی نامنظم به نظر می آید. این رشته کوه یا احتساب رشتهکوههای مکران به بیش از 1800کم نیز میرسدکه یکی از بهترین نمونههای توده کوهستان چین خورده و یکپارچه روی زمین است.<sup>5</sup> | |||
در | کوههای زاگرس همچون دیوانای عظیم در برابر جریان هوایی که از جانب غرب به سوی فلات ایران می شود و واقع به خشکی فلات مرکزی ایران کمک میکند؛ اما در جبههای غربی این کوهستان، به ویژه در ارتفاعات، ریزش برف و باران، موجب سرسبزی، به وجود آمدن جریانهای سطحی و زیر زمینی آب و روان شدن رودخانههای پرآبی نظیر سفیدرود،کرخه،کارون، زاینده رود، زهره، جراحی و رود مند در پهنهای شده است که بخش وسیعی از حوضة بزرگ آبریز دریای عمان و خلیج فارس را تشکیل می دهد.<sup>7</sup> | ||
در مجموع کوهستانهای زاگرس تاثیر بسیاری بر اقلیم ایران و شکلگیری دشتهای آبرفتی، جلگههای حاصلخیز و در نتیجه ایجاد مشاغل مختلف و سکونتگاه های روستایی، عشایری و نیز شهری در منطقه وسیعی ازکشور ایران شده است؛ به گونهای که نیمی از استانها و شهرها و مناطق آباد و مسکونی ایران در امتداد این واحدکوهستانی قرار دارند.<sup>8</sup> | |||
در مجموع | |||
'''''مآخذ:''''' | '''''مآخذ:''''' | ||
1- سازمان نقشه | 1- سازمان نقشه برداریکشور. اطلس ملی ایران (اطلس زمینشناسی). نگارش دوم. چ1. تهران: سازمان مدیریت و برنامهریزیکشور (سازمان نقشه برداریکشور). 1382. ص 4. | ||
2- همان. همان جا. | 2- همان. همان جا. | ||
3- | 3- علایی طالقانی، دکتر محمود. ژئومرفولوژی ایران. چ3. تهران: نشر قومس، 1384، ص 144. | ||
4- همان. همان جا. | 4- همان. همان جا. | ||
5- اهلرز، پروفسور | 5- اهلرز، پروفسور دکتر اکارت. ایران: مبانی یککشورشناسی جغرافیایی. ترجمه دکتر محمدتقی رهنمایی. ج1: جغرافیای طبیعی. چ1. تهران: مؤسسه جغرافیایی وکارتوگرافی سحاب، 1365، ص 76 و 77. | ||
6- سازمان | 6- سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. فرهنگ جغرافیایی رودهایکشور (حوضه آبریز خلیج فارس ودریای عمان). ج4. چ1. تهران: سازمان جغرافیای (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح). 1384. ص1. | ||
7- منبع 1. صص 11- 9. | 7- منبع 1. صص 11- 9. | ||
8- | 8- مستوفی الممالکی، دکتر رضا. شهر و شهرنشینی در بستر جغرافیایی ایران. چ1 تهران: مرکز انتشارات علمی دانشگاه آزاد اسلام، 1380. صص 67 و 68. | ||
غلامحسین تکمیل همایون | غلامحسین تکمیل همایون | ||
نسخهٔ ۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۱۲
زاگرس، بزرگترین واحد ناهمواری ایران است به طول تقریبی 1350کم که از شمال غربی ایران از حدود مرزهای جنوبی آذربایجان غربی آغاز و تا گسل میناب در استان هرمزگان و در شمال تنگه هرمز امتداد می یابدکوهستان زاگرس از نوع چین خوردگی های ژورایی با چینهای ساده و منظم هستند و مجموعاً مساحت کشور ایران را تشکیل میدهد.1
بلندی های سلسله کوه زاگرس از مرکز به سوی باختر (جلگه خوزستان) به تدریج کاهش می یابد و به صورت ناهمواری های پلکانی و تپههای کم ارتفاع و جلگههای پست کناره دیده می شود. پهنترین قسمت زاگرس در استان فارس و در حوالی ْ54 طول شرقی، حدود 275کم و باریکترین آن در امتداد رود دز به طول تقریبی 125کم قابل مشاهده است.2
در برخی از منابع طول این واحدکوهستانی را از مریوان تا بندرعباس حدود 1400کم و حداکثر پهنای آن را در امتداد نصفالنهار شیراز حدود 360کم میدانند.3 این واحد بزرگ کوهستانی ایران که همچون قوسی عظیم سراسر غرب، جنوب غربی و جنوب ایران را دربرگرفته، به دو قسمت زاگرس مرتفع و زاگرس چین خورده قابل تقسیم است. در قسمت زاگرس مرتفع که در شمال غربی این سلسله جبال قرار دارد، پهنههای هموار وجود ندارد؛ اما قلههای بلند نظیر زردکوه بختیاری به ارتفاع 4287 م، اشترانکوه به ارتفاع 4050 م، میش پرور به ارتفاع 3606 م و پَررو (پَرو) (Parro) به ارتفاع 3357 درآن دیده می شود. زاگرس چین خورده یا زاگرس داخلی، قسمتی دیگر ازکوههای زاگرس استکه در جنوب این واحدکوهستانی قرار دارد. جهت چینهای این قسمت از زاگرس، عموماً شمال باختری- جنوب خاوری با درههای وسیع و باز استکه تا بندرعباس ادامه داشته و در آنجا به صورت باختری- خاوری در می آید. بلندترین کوه این قسمت «دانا» است که 4409 م ارتفاع دارد.4
بارزترین ویژگی کوههای زاگرس چین خوردگی و رشته رشته بودن آنهاست. خصوصیات رشتهای بسیار منظم زاگرس فقط در بعضی قسمتها اندکی نامنظم به نظر می آید. این رشته کوه یا احتساب رشتهکوههای مکران به بیش از 1800کم نیز میرسدکه یکی از بهترین نمونههای توده کوهستان چین خورده و یکپارچه روی زمین است.5
کوههای زاگرس همچون دیوانای عظیم در برابر جریان هوایی که از جانب غرب به سوی فلات ایران می شود و واقع به خشکی فلات مرکزی ایران کمک میکند؛ اما در جبههای غربی این کوهستان، به ویژه در ارتفاعات، ریزش برف و باران، موجب سرسبزی، به وجود آمدن جریانهای سطحی و زیر زمینی آب و روان شدن رودخانههای پرآبی نظیر سفیدرود،کرخه،کارون، زاینده رود، زهره، جراحی و رود مند در پهنهای شده است که بخش وسیعی از حوضة بزرگ آبریز دریای عمان و خلیج فارس را تشکیل می دهد.7
در مجموع کوهستانهای زاگرس تاثیر بسیاری بر اقلیم ایران و شکلگیری دشتهای آبرفتی، جلگههای حاصلخیز و در نتیجه ایجاد مشاغل مختلف و سکونتگاه های روستایی، عشایری و نیز شهری در منطقه وسیعی ازکشور ایران شده است؛ به گونهای که نیمی از استانها و شهرها و مناطق آباد و مسکونی ایران در امتداد این واحدکوهستانی قرار دارند.8
مآخذ:
1- سازمان نقشه برداریکشور. اطلس ملی ایران (اطلس زمینشناسی). نگارش دوم. چ1. تهران: سازمان مدیریت و برنامهریزیکشور (سازمان نقشه برداریکشور). 1382. ص 4.
2- همان. همان جا.
3- علایی طالقانی، دکتر محمود. ژئومرفولوژی ایران. چ3. تهران: نشر قومس، 1384، ص 144.
4- همان. همان جا.
5- اهلرز، پروفسور دکتر اکارت. ایران: مبانی یککشورشناسی جغرافیایی. ترجمه دکتر محمدتقی رهنمایی. ج1: جغرافیای طبیعی. چ1. تهران: مؤسسه جغرافیایی وکارتوگرافی سحاب، 1365، ص 76 و 77.
6- سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. فرهنگ جغرافیایی رودهایکشور (حوضه آبریز خلیج فارس ودریای عمان). ج4. چ1. تهران: سازمان جغرافیای (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح). 1384. ص1.
7- منبع 1. صص 11- 9.
8- مستوفی الممالکی، دکتر رضا. شهر و شهرنشینی در بستر جغرافیایی ایران. چ1 تهران: مرکز انتشارات علمی دانشگاه آزاد اسلام، 1380. صص 67 و 68.
غلامحسین تکمیل همایون