گرگان: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''گرگان'''، نام مركز استان، شهرستان و شهر و رودي، در استان گلستان، در خاور درياي خزر، در همسايگي كشور تركمنستان. '''شهرستان گرگان،''' بر پاية آخرين تغييرات تقسيمات كشوري در 1383ش، داراي 2 شهر و 2 بخش و 5 دهستان است.<sup>1</sup> اين شهرستان از غرب با شهرستان...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''گرگان'''، نام | '''گرگان'''، نام مرکز استان، شهرستان و شهر و رودی، در [[استان گلستان]]، در خاور دریای خزر، در همسایگی کشور ترکمنستان. | ||
'''شهرستان گرگان،''' بر | '''شهرستان گرگان،''' بر پایه آخرین تغییرات تقسیمات کشوری در 1383ش، دارای 2 شهر و 2 بخش و 5 دهستان است.<sup>1</sup> این شهرستان از غرب با شهرستانهای ''کردکوی'' و بندر ترکمن، از شمال با شهرستان ''آققلا''، از شرق با شهرستان علی آباد ، از جنوب با شهرستانهای شاهرود و دامغان (در استان سمنان) همسایه است.<sup>2</sup> نواحی جنوبی آن را کوهستانهای مرتفع و پوشیده از جنگل که «گاوکشان» با ارتفاع 3813 و «پیرگرده» به بلندی 3204 متر مرتفعترین آنهاست، تشکیل میدهد و در دشت جنوبی «گرگان رود» و «قره سو» جاری است که به خزر میریزد.<sup>3</sup> | ||
'''شهر گرگان''' با مختصات | '''شهر گرگان''' با مختصات جغرافیایی "00 '26 ْ54 طول شرقی و "30 '50 ْ36 عرض شمالی، با ارتفاع 160 متر،<sup>4</sup> در فاصله 30 کیلومتری دریا و 381 کیلومتری از تهران<sup>5</sup> و در آخرین نقطه خطآهن به خزر و در جلگهای حاصلخیز که موجب رونق کشاورزی در منطقه است، قرار دارد. | ||
گرگان از | گرگان از شهرهای قدیمی ایران است که به نامهای دیگری از جمله هیرکانیا شهرت داشته است.<sup>6</sup> یعقوبی در ''البلدان'' (تألیف 278ق / 891م) مینویسد: «شهر گرگان بر نهر دیلم واقع است و سرزمین گرگان را سعید بن عثمان در حکومت معاویه فتح کرد، سپس یاغی گشت و مردم آن از اسلام بازگشتند، تا آنکه یزید بن مهلب در حکومت سلیمان بن عبدالملک بن مروان آن را فتح نمود، و خراج سرزمین گرگان ده میلیون درهم است، و افزارهای چوبی نیک از خدنگ و جز آن، و انواع جامههای حریر در آنجا ساخته میشود...».<sup>7</sup> در ''حدودالعالم'' (تألیف 372ق / 982م) نیز آمده است که گرگان: «شهریست مر او را ناحیتی بزرگست و سوادی خرم و کشت و برز بسیار و نعمت فراخ و سرحد میان دیلمان و خراسان و مردمانیاند درست صورت و جنگی و پاک جامه و با مروت و میهماندار ... و مستقر پادشاه طبرستان...».<sup>8</sup> بارتولد میگوید که ”جرجان یا گرگان به فاصله کمی در سمت غربی استرآباد امتداد یافته بود“.<sup>9</sup> بدین ترتیب گرگان دقیقاً استرآباد نیست. ”این شهر تا اواخر دوره قاجاریه به نام «استرآباد» مشهور بود و تمام جغرافیانویسان در کتابهای خود از آن، با همین عنوان یاد کردهاند“.<sup>10</sup> «لسترنج» هم استرآباد را دومین شهر ایالت گرگان قدیم میداند. وی مینویسد: بندرگاه شهر گرگان (جرجان) و استرآباد، در دریای خزر، جزیره «آبسکون» بوده که با هر یک از این دو شهر، یک روز راه فاصله داشت».<sup>11</sup> | ||
مقدسی هم مینویسد: «آب استرآباد از گرگان (جرجان) گواراتر و بیشتر است».<sup>12</sup> به هر حال فرهنگستان در 1316ش نام گرگان را بر استرآباد نهاد.<sup>13</sup> استرآباد (گرگان) جایگاه ایل قاجار بود و در دوره صفویه به دلیل وجود مزاری به نام «گورسرخ» که مدفن یکی از فرزندان علی بن ابی طالب(ع) است، بسیار مشهور بود.<sup>14</sup> بیشتر بناهای تاریخی گرگان بر اثر زلزله و یا جنگ و غارت مهاجمان از بین رفته است. امامزاده نور، مسجد گلشن و پل آققلا از جمله آثار تاریخی مهم شهر و پارک جنگلی نهار خوران و پارک جنگلی قرق، از جاذبههای طبیعی گردشگری در این شهر است. دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی از جمله مراکز آموزشی با سابقه گرگان است که به همراه مراکز آموزشی و فرهنگی دولتی و غیردولتی دیگر، این شهر را به یکی از کانونهای علمی و آموزشی مهم در شمال شرق کشور تبدیل کرده است. جمعیت شهر گرگان در 1375 تعداد 188710 <sup>15</sup> و در 1384، بر اساس برآوردهای انجام گرفته، تعداد 241085 تن بوده است.<sup>16</sup> | |||
'''مآخذ:''' | '''مآخذ:''' | ||
1. دفتر | 1. دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1383. | ||
2. سازمان | 2. سازمان نقشهبرداری کشور. '''''نقشه تقسیمات کشوری'''''. تهران: سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1383. | ||
3. | 3. جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایرهالمعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 1084 و 1085. | ||
4. همانجا. | 4. همانجا. | ||
5. سازمان حمل و نقل و | 5. سازمان حمل و نقل و پایانههای کشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جادههای ایران''''' (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص 133 و 134. | ||
6. لسترنج، | 6. لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص8؛ | ||
Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 160. | Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 160. | ||
7. | 7. یعقوبی، ابن واضح (احمد بن ابییعقوب). '''''البلدان'''''. بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1408ق / 1988م، ص 46. | ||
8. '''''حدودالعالم من المشرق | 8. '''''حدودالعالم من المشرق الی المغرب'''''. به کوشش دکتر منوچهر ستوده، تهران: کتابخانه طهوری، 1362، ص 143. | ||
9. بارتولد، و. ''''' | 9. بارتولد، و. '''''تذکره جغرافیای تاریخی ایران'''''. ترجمه حمزه سردادور (طالبزاده)، چ 3، تهران: توس، 1372، ص 142. | ||
10. | 10. نهچیری، عبدالحسین. '''''جغرافیای تاریخی شهرها.''''' چ 1، تهران: 1370، ص 195-196. | ||
11. لسترنج. همان. ص 403، 404. | 11. لسترنج. همان. ص 403، 404. | ||
12. | 12. مقدسی، ابو عبدالله محمد بن احد. '''''احسن التقاسیم فی معرفت الاقالیم'''''. ترجمه علینقی منزوی، چ 1، تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران، 1361، ص 525. | ||
13. | 13. جعفری. همان. ص 1085. | ||
14. لسترنج. همان. ص 403. | 14. لسترنج. همان. ص 403. | ||
15. | 15. نورالهی، طه. '''''توزیع و طبقهبندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماریهای 75-1335'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 112. | ||
16. | 16. مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای کشور بر اساس محدوده سال 1380'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 194. | ||
غلامحسین تکمیل همایون | غلامحسین تکمیل همایون | ||
نسخهٔ ۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۳۸
گرگان، نام مرکز استان، شهرستان و شهر و رودی، در استان گلستان، در خاور دریای خزر، در همسایگی کشور ترکمنستان.
شهرستان گرگان، بر پایه آخرین تغییرات تقسیمات کشوری در 1383ش، دارای 2 شهر و 2 بخش و 5 دهستان است.1 این شهرستان از غرب با شهرستانهای کردکوی و بندر ترکمن، از شمال با شهرستان آققلا، از شرق با شهرستان علی آباد ، از جنوب با شهرستانهای شاهرود و دامغان (در استان سمنان) همسایه است.2 نواحی جنوبی آن را کوهستانهای مرتفع و پوشیده از جنگل که «گاوکشان» با ارتفاع 3813 و «پیرگرده» به بلندی 3204 متر مرتفعترین آنهاست، تشکیل میدهد و در دشت جنوبی «گرگان رود» و «قره سو» جاری است که به خزر میریزد.3
شهر گرگان با مختصات جغرافیایی "00 '26 ْ54 طول شرقی و "30 '50 ْ36 عرض شمالی، با ارتفاع 160 متر،4 در فاصله 30 کیلومتری دریا و 381 کیلومتری از تهران5 و در آخرین نقطه خطآهن به خزر و در جلگهای حاصلخیز که موجب رونق کشاورزی در منطقه است، قرار دارد.
گرگان از شهرهای قدیمی ایران است که به نامهای دیگری از جمله هیرکانیا شهرت داشته است.6 یعقوبی در البلدان (تألیف 278ق / 891م) مینویسد: «شهر گرگان بر نهر دیلم واقع است و سرزمین گرگان را سعید بن عثمان در حکومت معاویه فتح کرد، سپس یاغی گشت و مردم آن از اسلام بازگشتند، تا آنکه یزید بن مهلب در حکومت سلیمان بن عبدالملک بن مروان آن را فتح نمود، و خراج سرزمین گرگان ده میلیون درهم است، و افزارهای چوبی نیک از خدنگ و جز آن، و انواع جامههای حریر در آنجا ساخته میشود...».7 در حدودالعالم (تألیف 372ق / 982م) نیز آمده است که گرگان: «شهریست مر او را ناحیتی بزرگست و سوادی خرم و کشت و برز بسیار و نعمت فراخ و سرحد میان دیلمان و خراسان و مردمانیاند درست صورت و جنگی و پاک جامه و با مروت و میهماندار ... و مستقر پادشاه طبرستان...».8 بارتولد میگوید که ”جرجان یا گرگان به فاصله کمی در سمت غربی استرآباد امتداد یافته بود“.9 بدین ترتیب گرگان دقیقاً استرآباد نیست. ”این شهر تا اواخر دوره قاجاریه به نام «استرآباد» مشهور بود و تمام جغرافیانویسان در کتابهای خود از آن، با همین عنوان یاد کردهاند“.10 «لسترنج» هم استرآباد را دومین شهر ایالت گرگان قدیم میداند. وی مینویسد: بندرگاه شهر گرگان (جرجان) و استرآباد، در دریای خزر، جزیره «آبسکون» بوده که با هر یک از این دو شهر، یک روز راه فاصله داشت».11
مقدسی هم مینویسد: «آب استرآباد از گرگان (جرجان) گواراتر و بیشتر است».12 به هر حال فرهنگستان در 1316ش نام گرگان را بر استرآباد نهاد.13 استرآباد (گرگان) جایگاه ایل قاجار بود و در دوره صفویه به دلیل وجود مزاری به نام «گورسرخ» که مدفن یکی از فرزندان علی بن ابی طالب(ع) است، بسیار مشهور بود.14 بیشتر بناهای تاریخی گرگان بر اثر زلزله و یا جنگ و غارت مهاجمان از بین رفته است. امامزاده نور، مسجد گلشن و پل آققلا از جمله آثار تاریخی مهم شهر و پارک جنگلی نهار خوران و پارک جنگلی قرق، از جاذبههای طبیعی گردشگری در این شهر است. دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی از جمله مراکز آموزشی با سابقه گرگان است که به همراه مراکز آموزشی و فرهنگی دولتی و غیردولتی دیگر، این شهر را به یکی از کانونهای علمی و آموزشی مهم در شمال شرق کشور تبدیل کرده است. جمعیت شهر گرگان در 1375 تعداد 188710 15 و در 1384، بر اساس برآوردهای انجام گرفته، تعداد 241085 تن بوده است.16
مآخذ:
1. دفتر تقسیمات کشوری. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1383.
2. سازمان نقشهبرداری کشور. نقشه تقسیمات کشوری. تهران: سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1383.
3. جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 3، دایرهالمعارف جغرافیایی ایران، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 1084 و 1085.
4. همانجا.
5. سازمان حمل و نقل و پایانههای کشور (وزارت راه و ترابری). اطلس جادههای ایران (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص 133 و 134.
6. لسترنج، گای. جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی. ترجمه محمود عرفان، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص8؛
Lestrange, G. The Lands of the Eastern Caliphate. Cambridge: University Press, 1905, P. 160.
7. یعقوبی، ابن واضح (احمد بن ابییعقوب). البلدان. بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1408ق / 1988م، ص 46.
8. حدودالعالم من المشرق الی المغرب. به کوشش دکتر منوچهر ستوده، تهران: کتابخانه طهوری، 1362، ص 143.
9. بارتولد، و. تذکره جغرافیای تاریخی ایران. ترجمه حمزه سردادور (طالبزاده)، چ 3، تهران: توس، 1372، ص 142.
10. نهچیری، عبدالحسین. جغرافیای تاریخی شهرها. چ 1، تهران: 1370، ص 195-196.
11. لسترنج. همان. ص 403، 404.
12. مقدسی، ابو عبدالله محمد بن احد. احسن التقاسیم فی معرفت الاقالیم. ترجمه علینقی منزوی، چ 1، تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران، 1361، ص 525.
13. جعفری. همان. ص 1085.
14. لسترنج. همان. ص 403.
15. نورالهی، طه. توزیع و طبقهبندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماریهای 75-1335. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 112.
16. مرکز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای کشور بر اساس محدوده سال 1380. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 194.
غلامحسین تکمیل همایون