کتابخانه های سیستان و بلوچستان: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «استان سیستان و بلوچستان در جنوب شرقی ایران قرار دارد و از شمال به استان خراسان و كشور افغانستان، از شرق به كشورهای پاكستان و افغانستان، از جنوب به دریای عمان، و از غرب به استانهای كرمان و هرمزگان محدود میشود (1: 12-13). این استان با مساحت 187502 كی...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۵: | خط ۵: | ||
نخستین كتابخانه در 1343 توسط كانون پرورش فكری كودكان و نوجوانان در شهر زاهدان تأسیس شد. به گفته یكی از مقامهای محلی اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی، در حال حاضر 30 نشریه در سیستان و بلوچستان مجوز انتشار گرفتهاند، اما از این میان تنها 20 نشریه فعال هستند. ده بنگاه انتشاراتی پروانه فعالیت دریافت كردهاند، ولی از این میان فقط سه بنگاه انتشاراتی فعال هستند. بهطور متوسط روزانه تعداد 24500 نسخه نشریه كشوری در استان توزیع میگردد. قدیمیترین نشریه استان، هفتهنامه ندای زاهدان، بعد از انقلاب اسلامی متوقف شد. بعد از انقلاب نخستین نشریهای كه فعال شد كودك مسلمان بلوچ متعلق به سپاه پاسداران است (2). | نخستین كتابخانه در 1343 توسط كانون پرورش فكری كودكان و نوجوانان در شهر زاهدان تأسیس شد. به گفته یكی از مقامهای محلی اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی، در حال حاضر 30 نشریه در سیستان و بلوچستان مجوز انتشار گرفتهاند، اما از این میان تنها 20 نشریه فعال هستند. ده بنگاه انتشاراتی پروانه فعالیت دریافت كردهاند، ولی از این میان فقط سه بنگاه انتشاراتی فعال هستند. بهطور متوسط روزانه تعداد 24500 نسخه نشریه كشوری در استان توزیع میگردد. قدیمیترین نشریه استان، هفتهنامه ندای زاهدان، بعد از انقلاب اسلامی متوقف شد. بعد از انقلاب نخستین نشریهای كه فعال شد كودك مسلمان بلوچ متعلق به سپاه پاسداران است (2). | ||
== | === كتابخانههای شخصی === | ||
= | |||
نام بزرگان، فقها، و دانشمندان بسیاری در تاریخ این منطقه ثبت و ضبط شده است كه احتمالا بهسبب آثار قلمی فراوان دارای كتابخانه بودهاند، اما متأسفانه اطلاعی درباره آنها در دست نیست. كتابخانه امیر توكل كامبوزیا تنها كتابخانه شخصی استان است. این كتابخانه در 1365 به یك كتابخانه عمومی تبدیل شد و مجموعه 14250 جلدی آن، كه در این زمان بزرگترین مجموعه كتابخانه استان است، در دسترس مردم قرار دارد (2). | نام بزرگان، فقها، و دانشمندان بسیاری در تاریخ این منطقه ثبت و ضبط شده است كه احتمالا بهسبب آثار قلمی فراوان دارای كتابخانه بودهاند، اما متأسفانه اطلاعی درباره آنها در دست نیست. كتابخانه امیر توكل كامبوزیا تنها كتابخانه شخصی استان است. این كتابخانه در 1365 به یك كتابخانه عمومی تبدیل شد و مجموعه 14250 جلدی آن، كه در این زمان بزرگترین مجموعه كتابخانه استان است، در دسترس مردم قرار دارد (2). | ||
== كتابخانههای عمومی == | === كتابخانههای عمومی === | ||
سیستان و بلوچستان در حال حاضر 39 كتابخانه عمومی دارد. قدیمیترین آنها كتابخانه عمومی شماره یك زاهدان است كه تأسیس آن به 1337 میرسد. تعداد كل مجموعه كتابخانههای استان 247500 جلد كتاب و 10850 نشریه است. كتابخانههای عمومی استان به شكل بسته اداره میشوند و نوع ردهبندی آنها دیویی است. در كل كتابخانههای عمومی استان 80 نفر بهعنوان كتابدار مشغول بهكار هستند كه از این تعداد 15 نفر متخصص كتابداری هستند. بر اساس گفته كارشناس امور كتابخانههای استان بهطور متوسط حدود 15 هزار نفر در ماه به این كتابخانهها مراجعه میكنند. اكثر این كتابخانهها در حال رایانهای شدن هستند. فعالیتهای جنبی این كتابخانهها برپایی نمایشگاههای كتاب، نمایش تازههای كتاب، و اجرای مسابقات كتابخوانی است (2). | سیستان و بلوچستان در حال حاضر 39 كتابخانه عمومی دارد. قدیمیترین آنها كتابخانه عمومی شماره یك زاهدان است كه تأسیس آن به 1337 میرسد. تعداد كل مجموعه كتابخانههای استان 247500 جلد كتاب و 10850 نشریه است. كتابخانههای عمومی استان به شكل بسته اداره میشوند و نوع ردهبندی آنها دیویی است. در كل كتابخانههای عمومی استان 80 نفر بهعنوان كتابدار مشغول بهكار هستند كه از این تعداد 15 نفر متخصص كتابداری هستند. بر اساس گفته كارشناس امور كتابخانههای استان بهطور متوسط حدود 15 هزار نفر در ماه به این كتابخانهها مراجعه میكنند. اكثر این كتابخانهها در حال رایانهای شدن هستند. فعالیتهای جنبی این كتابخانهها برپایی نمایشگاههای كتاب، نمایش تازههای كتاب، و اجرای مسابقات كتابخوانی است (2). | ||
علاوه بر این، تعدادی كتابخانه عمومی وابسته به جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران، در استان فعالیت دارند كه دارای 5459 جلد كتاب با 1299 نفر عضو هستند (9: 34). همچنین كتابخانه عمومی مسجد جامع زاهدان به همت آیتالله محمد كفعمی (1289-1362) و كتابخانه حضرت صاحبالزمان به كوشش سید محمد تقی حسینی از كتابخانههای قدیمی مساجد استان در عصر حاضر هستند(7: 218-222). بر اساس آمار سال 1382 تعداد كتابخانههای مساجد 26 واحد با مجموع 35000 جلد كتاب، 450 عضو، و 20 نفر كارمند است (11: 1؛ 13). | علاوه بر این، تعدادی كتابخانه عمومی وابسته به جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران، در استان فعالیت دارند كه دارای 5459 جلد كتاب با 1299 نفر عضو هستند (9: 34). همچنین كتابخانه عمومی مسجد جامع زاهدان به همت آیتالله محمد كفعمی (1289-1362) و كتابخانه حضرت صاحبالزمان به كوشش سید محمد تقی حسینی از كتابخانههای قدیمی مساجد استان در عصر حاضر هستند(7: 218-222). بر اساس آمار سال 1382 تعداد كتابخانههای مساجد 26 واحد با مجموع 35000 جلد كتاب، 450 عضو، و 20 نفر كارمند است (11: 1؛ 13). | ||
== كتابخانههای كودكان و نوجوانان == | === كتابخانههای كودكان و نوجوانان === | ||
نخستین كتابخانه كانون پرورش فكری در 1343 در شهر زاهدان تأسیس شد. در حال حاضر (1382) تعداد 19 كتابخانه در استان فعال بوده و موجودی آنها روی هم رفته 187850 جلد است. بر اساس اعلام سازمان برنامه و بودجه استان، كتابخانههای كانون در مجموع 14700 نفر عضو دارند و بیشترین فعالیت آنها در فصل تابستان است. از خدمات عمده این مراكز میتوان قصهگویی (2860 اجرا، 37926 نفر شركتكننده)؛ روخوانی و معرفی كتاب (3354 اجرا، 36140 نفر شركتكننده)؛ شعرخوانی (1998 اجرا، 34427 نفر شركتكننده)؛ نشریه دیواری و مسابقات كتبی و حضوری (1225 اجرا، 19100 نفر شركتكننده)؛ هنرهای دستی (3801 اجرا، 36547 نفر شركتكننده)؛ و معرفی شخصیتها، سرزمینها، و آموزش احكام (1220 اجرا، 16140 نفر شركتكننده) را از ابتدای تأسیس تا به حال نام برد (5؛ 13). | نخستین كتابخانه كانون پرورش فكری در 1343 در شهر زاهدان تأسیس شد. در حال حاضر (1382) تعداد 19 كتابخانه در استان فعال بوده و موجودی آنها روی هم رفته 187850 جلد است. بر اساس اعلام سازمان برنامه و بودجه استان، كتابخانههای كانون در مجموع 14700 نفر عضو دارند و بیشترین فعالیت آنها در فصل تابستان است. از خدمات عمده این مراكز میتوان قصهگویی (2860 اجرا، 37926 نفر شركتكننده)؛ روخوانی و معرفی كتاب (3354 اجرا، 36140 نفر شركتكننده)؛ شعرخوانی (1998 اجرا، 34427 نفر شركتكننده)؛ نشریه دیواری و مسابقات كتبی و حضوری (1225 اجرا، 19100 نفر شركتكننده)؛ هنرهای دستی (3801 اجرا، 36547 نفر شركتكننده)؛ و معرفی شخصیتها، سرزمینها، و آموزش احكام (1220 اجرا، 16140 نفر شركتكننده) را از ابتدای تأسیس تا به حال نام برد (5؛ 13). | ||
== كتابخانههای آموزشگاهی == | === كتابخانههای آموزشگاهی === | ||
در این استان از كل 2796 مدرسه ابتدایی و 955 مدرسه راهنمایی و متوسطه بهترتیب 84 درصد و 59 درصد فاقد كتابخانه هستند. امكانات و فضای كتابخانههای مدارس بسیار نامناسب است و فقط 2 درصد مدارس دارای اتاق مناسب و تالار مطالعه هستند. به ازای هر دانشآموز در مقاطع راهنمایی و متوسطه 3 جلد، و در ابتدایی 5/0 جلد كتاب موجود است. ادارهكنندگان این كتابخانهها اكثرآ مربیان پرورشی آموزشگاهها هستند و بهندرت كتابدار متخصص دارند (12: 74-75). طبق آمار سال 1382 در این استان تعداد 892 باب كتابخانه آموزشگاهی با 569431 جلد كتاب در مدارس دولتی فعالیت میكنند (13). | در این استان از كل 2796 مدرسه ابتدایی و 955 مدرسه راهنمایی و متوسطه بهترتیب 84 درصد و 59 درصد فاقد كتابخانه هستند. امكانات و فضای كتابخانههای مدارس بسیار نامناسب است و فقط 2 درصد مدارس دارای اتاق مناسب و تالار مطالعه هستند. به ازای هر دانشآموز در مقاطع راهنمایی و متوسطه 3 جلد، و در ابتدایی 5/0 جلد كتاب موجود است. ادارهكنندگان این كتابخانهها اكثرآ مربیان پرورشی آموزشگاهها هستند و بهندرت كتابدار متخصص دارند (12: 74-75). طبق آمار سال 1382 در این استان تعداد 892 باب كتابخانه آموزشگاهی با 569431 جلد كتاب در مدارس دولتی فعالیت میكنند (13). | ||
== كتابخانههای تخصصی == | === كتابخانههای تخصصی === | ||
از كتابخانههای تخصصی مهم استان، كتابخانه شعبه سازمان برنامه و بودجه است كه در 1363 تأسیس شد و دارای 9000 جلد كتاب است. طبقهبندی آن ال.سی. است و با نظام قفسه باز اداره میشود و دو كارمند غیرمتخصص دارد (4). | از كتابخانههای تخصصی مهم استان، كتابخانه شعبه سازمان برنامه و بودجه است كه در 1363 تأسیس شد و دارای 9000 جلد كتاب است. طبقهبندی آن ال.سی. است و با نظام قفسه باز اداره میشود و دو كارمند غیرمتخصص دارد (4). | ||
| خط ۳۷: | خط ۲۶: | ||
كتابخانه بیمارستان تأمین اجتماعی نیز كه در 1379 تأسیس شد، از جمله كتابخانههای تخصصی دیگر است كه طبقهبندی آن ال.سی. است و دارای یك نفر كتابدار متخصص است (8). طبق آمار سال 1382 تعداد كتابخانههای تخصصی این استان 12باب و موجودی آنها 898,64جلد كتاب است(13). | كتابخانه بیمارستان تأمین اجتماعی نیز كه در 1379 تأسیس شد، از جمله كتابخانههای تخصصی دیگر است كه طبقهبندی آن ال.سی. است و دارای یك نفر كتابدار متخصص است (8). طبق آمار سال 1382 تعداد كتابخانههای تخصصی این استان 12باب و موجودی آنها 898,64جلد كتاب است(13). | ||
== كتابخانههای دانشگاهی == | === كتابخانههای دانشگاهی === | ||
سابقه كتابخانههای دانشگاهی در این استان به زمان تأسیس نخستین مركز آموزش عالی در زاهدان (دانشسرای عالی زاهدان) یعنی سال 1345 میرسد. هماكنون دانشگاه سیستان و بلوچستان، دانشگاه علوم پزشكی، دانشگاه آزاد، دانشگاه زابل، دانشگاه ایرانشهر، و دانشكده دریانوردی چابهار دارای كتابخانه هستند. | سابقه كتابخانههای دانشگاهی در این استان به زمان تأسیس نخستین مركز آموزش عالی در زاهدان (دانشسرای عالی زاهدان) یعنی سال 1345 میرسد. هماكنون دانشگاه سیستان و بلوچستان، دانشگاه علوم پزشكی، دانشگاه آزاد، دانشگاه زابل، دانشگاه ایرانشهر، و دانشكده دریانوردی چابهار دارای كتابخانه هستند. | ||
كتابخانه مركزی دانشگاه سیستان و بلوچستان و كتابخانههای دانشكدهای وابسته به آن با مجموعه 152252 جلد كتاب و 35 نفر نیروی متخصص و غیرمتخصص، كتابخانه دانشگاه علوم پزشكی با مجموعه 83508 جلد و 35 نفر نیروی انسانی متخصص و غیرمتخصص، و كتابخانه دانشگاه آزاد با مجموعه 63200 جلد و 8 نفر نیروی غیرمتخصص از كتابخانههای دانشگاهی مهم هستند كه با استانداردهای داخلی دانشگاهی فاصله زیادی دارند. این كتابخانهها با نظام ال.سی. سازماندهی شدهاند، اغلب آنها رایانهای و یا در حال رایانهای شدن هستند (3: 52، 56 ـ57). طبق آمار سال 1382 تعداد كتابخانههای دانشگاهی این استان 11 باب و موجودی آن 133311 جلد كتاب است (13). | كتابخانه مركزی دانشگاه سیستان و بلوچستان و كتابخانههای دانشكدهای وابسته به آن با مجموعه 152252 جلد كتاب و 35 نفر نیروی متخصص و غیرمتخصص، كتابخانه دانشگاه علوم پزشكی با مجموعه 83508 جلد و 35 نفر نیروی انسانی متخصص و غیرمتخصص، و كتابخانه دانشگاه آزاد با مجموعه 63200 جلد و 8 نفر نیروی غیرمتخصص از كتابخانههای دانشگاهی مهم هستند كه با استانداردهای داخلی دانشگاهی فاصله زیادی دارند. این كتابخانهها با نظام ال.سی. سازماندهی شدهاند، اغلب آنها رایانهای و یا در حال رایانهای شدن هستند (3: 52، 56 ـ57). طبق آمار سال 1382 تعداد كتابخانههای دانشگاهی این استان 11 باب و موجودی آن 133311 جلد كتاب است (13). | ||
== نگاه كلی == | === نگاه كلی === | ||
بهطور كلی وضعیت كتابخانههای استان ــ صرفنظر از نوع آن ــ علیرغم رشد كمّی و كیفی در سالهای اخیر، مانند سایر كتابخانهها در استانهای توسعه نیافته كشور است. اما با ایجاد رشته كتابداری در مقطع كارشناسی در دانشگاه علوم پزشكی زاهدان (1379) و تربیت كتابدار متخصص، امید میرود با جذب فارغالتحصیلان این رشته و بهكارگیری آنها در كتابخانههای مختلف استان، شاهد دگرگونیها و تحولات قابل ملاحظهای باشیم | بهطور كلی وضعیت كتابخانههای استان ــ صرفنظر از نوع آن ــ علیرغم رشد كمّی و كیفی در سالهای اخیر، مانند سایر كتابخانهها در استانهای توسعه نیافته كشور است. اما با ایجاد رشته كتابداری در مقطع كارشناسی در دانشگاه علوم پزشكی زاهدان (1379) و تربیت كتابدار متخصص، امید میرود با جذب فارغالتحصیلان این رشته و بهكارگیری آنها در كتابخانههای مختلف استان، شاهد دگرگونیها و تحولات قابل ملاحظهای باشیم<ref>'''''گزارش فرهنگی كشور :1376 مجموعه آماری فعالیتهای فرهنگی وزارتخانهها، سازمانها و نهادها'''''. تهران: و[https://www.farhang.gov.ir/ زارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی]، [https://fbarnamerizi.farhang.gov.ir/ مركز آمار و برنامهریزی پژوهشهای فرهنگی و هنری]، 1378، ص34.</ref>. | ||
== مآخذ == | == مآخذ == | ||
| خط ۶۲: | خط ۵۱: | ||
8) صفرزایی، حمید. سازمان تأمین اجتماعی استان سیستان و بلوچستان، زاهدان. مصاحبه. 12 اردیبهشت 1382؛ | 8) صفرزایی، حمید. سازمان تأمین اجتماعی استان سیستان و بلوچستان، زاهدان. مصاحبه. 12 اردیبهشت 1382؛ | ||
9) گزارش فرهنگی كشور :1376 مجموعه آماری فعالیتهای فرهنگی وزارتخانهها، سازمانها و نهادها. تهران: | 9) '''''گزارش فرهنگی كشور :1376 مجموعه آماری فعالیتهای فرهنگی وزارتخانهها، سازمانها و نهادها'''''. تهران: و[https://www.farhang.gov.ir/ زارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی]، [https://fbarnamerizi.farhang.gov.ir/ مركز آمار و برنامهریزی پژوهشهای فرهنگی و هنری]، 1378، | ||
10) گلشنی، مهدی. سازمان صداوسیما مركز زاهدان، زاهدان. مصاحبه. 13 اردیبهشت 1382؛ | 10) گلشنی، مهدی. سازمان صداوسیما مركز زاهدان، زاهدان. مصاحبه. 13 اردیبهشت 1382؛ | ||
| خط ۷۲: | خط ۶۱: | ||
13) وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات به سازمان اسناد و كتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران. نامه اداری. مورخ 13 شهریور 1384. | 13) وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات به سازمان اسناد و كتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران. نامه اداری. مورخ 13 شهریور 1384. | ||
== منبع اصلی == | |||
سیستان و بلوچستان، کتابخانه های (1385). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران. | سیستان و بلوچستان، کتابخانه های (1385). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران. | ||
نویسنده مقاله | == نویسنده مقاله == | ||
رضا حكیمی، محمدعلی طبسی | |||
نسخهٔ ۸ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۰۳
استان سیستان و بلوچستان در جنوب شرقی ایران قرار دارد و از شمال به استان خراسان و كشور افغانستان، از شرق به كشورهای پاكستان و افغانستان، از جنوب به دریای عمان، و از غرب به استانهای كرمان و هرمزگان محدود میشود (1: 12-13). این استان با مساحت 187502 كیلومتر مربع، از نظر وسعت سومین استان كشور محسوب میشود و دارای 8 شهر، 17 شهرستان، 30 بخش و دهستان است. جمعیت آن (طبق آمار سال 1383) 2219393 نفر است (6).
همه ساكنان این استان مسلمان هستند و میتوانند به زبان فارسی تكلم كنند. گویش بلوچی در بلوچستان متداول است. اكثر ساكنان استان از طریق كشاورزی و دامداری و ماهیگیری امرار معاش میكنند. وضعیت اقتصادی و معیشتی اكثر مردم در مقایسه با سایر استانهای كشور مناسب نیست (1: 16).
نخستین كتابخانه در 1343 توسط كانون پرورش فكری كودكان و نوجوانان در شهر زاهدان تأسیس شد. به گفته یكی از مقامهای محلی اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی، در حال حاضر 30 نشریه در سیستان و بلوچستان مجوز انتشار گرفتهاند، اما از این میان تنها 20 نشریه فعال هستند. ده بنگاه انتشاراتی پروانه فعالیت دریافت كردهاند، ولی از این میان فقط سه بنگاه انتشاراتی فعال هستند. بهطور متوسط روزانه تعداد 24500 نسخه نشریه كشوری در استان توزیع میگردد. قدیمیترین نشریه استان، هفتهنامه ندای زاهدان، بعد از انقلاب اسلامی متوقف شد. بعد از انقلاب نخستین نشریهای كه فعال شد كودك مسلمان بلوچ متعلق به سپاه پاسداران است (2).
كتابخانههای شخصی
نام بزرگان، فقها، و دانشمندان بسیاری در تاریخ این منطقه ثبت و ضبط شده است كه احتمالا بهسبب آثار قلمی فراوان دارای كتابخانه بودهاند، اما متأسفانه اطلاعی درباره آنها در دست نیست. كتابخانه امیر توكل كامبوزیا تنها كتابخانه شخصی استان است. این كتابخانه در 1365 به یك كتابخانه عمومی تبدیل شد و مجموعه 14250 جلدی آن، كه در این زمان بزرگترین مجموعه كتابخانه استان است، در دسترس مردم قرار دارد (2).
كتابخانههای عمومی
سیستان و بلوچستان در حال حاضر 39 كتابخانه عمومی دارد. قدیمیترین آنها كتابخانه عمومی شماره یك زاهدان است كه تأسیس آن به 1337 میرسد. تعداد كل مجموعه كتابخانههای استان 247500 جلد كتاب و 10850 نشریه است. كتابخانههای عمومی استان به شكل بسته اداره میشوند و نوع ردهبندی آنها دیویی است. در كل كتابخانههای عمومی استان 80 نفر بهعنوان كتابدار مشغول بهكار هستند كه از این تعداد 15 نفر متخصص كتابداری هستند. بر اساس گفته كارشناس امور كتابخانههای استان بهطور متوسط حدود 15 هزار نفر در ماه به این كتابخانهها مراجعه میكنند. اكثر این كتابخانهها در حال رایانهای شدن هستند. فعالیتهای جنبی این كتابخانهها برپایی نمایشگاههای كتاب، نمایش تازههای كتاب، و اجرای مسابقات كتابخوانی است (2).
علاوه بر این، تعدادی كتابخانه عمومی وابسته به جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران، در استان فعالیت دارند كه دارای 5459 جلد كتاب با 1299 نفر عضو هستند (9: 34). همچنین كتابخانه عمومی مسجد جامع زاهدان به همت آیتالله محمد كفعمی (1289-1362) و كتابخانه حضرت صاحبالزمان به كوشش سید محمد تقی حسینی از كتابخانههای قدیمی مساجد استان در عصر حاضر هستند(7: 218-222). بر اساس آمار سال 1382 تعداد كتابخانههای مساجد 26 واحد با مجموع 35000 جلد كتاب، 450 عضو، و 20 نفر كارمند است (11: 1؛ 13).
كتابخانههای كودكان و نوجوانان
نخستین كتابخانه كانون پرورش فكری در 1343 در شهر زاهدان تأسیس شد. در حال حاضر (1382) تعداد 19 كتابخانه در استان فعال بوده و موجودی آنها روی هم رفته 187850 جلد است. بر اساس اعلام سازمان برنامه و بودجه استان، كتابخانههای كانون در مجموع 14700 نفر عضو دارند و بیشترین فعالیت آنها در فصل تابستان است. از خدمات عمده این مراكز میتوان قصهگویی (2860 اجرا، 37926 نفر شركتكننده)؛ روخوانی و معرفی كتاب (3354 اجرا، 36140 نفر شركتكننده)؛ شعرخوانی (1998 اجرا، 34427 نفر شركتكننده)؛ نشریه دیواری و مسابقات كتبی و حضوری (1225 اجرا، 19100 نفر شركتكننده)؛ هنرهای دستی (3801 اجرا، 36547 نفر شركتكننده)؛ و معرفی شخصیتها، سرزمینها، و آموزش احكام (1220 اجرا، 16140 نفر شركتكننده) را از ابتدای تأسیس تا به حال نام برد (5؛ 13).
كتابخانههای آموزشگاهی
در این استان از كل 2796 مدرسه ابتدایی و 955 مدرسه راهنمایی و متوسطه بهترتیب 84 درصد و 59 درصد فاقد كتابخانه هستند. امكانات و فضای كتابخانههای مدارس بسیار نامناسب است و فقط 2 درصد مدارس دارای اتاق مناسب و تالار مطالعه هستند. به ازای هر دانشآموز در مقاطع راهنمایی و متوسطه 3 جلد، و در ابتدایی 5/0 جلد كتاب موجود است. ادارهكنندگان این كتابخانهها اكثرآ مربیان پرورشی آموزشگاهها هستند و بهندرت كتابدار متخصص دارند (12: 74-75). طبق آمار سال 1382 در این استان تعداد 892 باب كتابخانه آموزشگاهی با 569431 جلد كتاب در مدارس دولتی فعالیت میكنند (13).
كتابخانههای تخصصی
از كتابخانههای تخصصی مهم استان، كتابخانه شعبه سازمان برنامه و بودجه است كه در 1363 تأسیس شد و دارای 9000 جلد كتاب است. طبقهبندی آن ال.سی. است و با نظام قفسه باز اداره میشود و دو كارمند غیرمتخصص دارد (4).
كتابخانه تخصصی دیگر، كتابخانه صدا و سیماست كه در 1350 تأسیس شده است. طبقهبندی آن ال.سی. است و 14000 جلد كتاب و 3 كتابدار غیرمتخصص دارد (10).
كتابخانه بیمارستان تأمین اجتماعی نیز كه در 1379 تأسیس شد، از جمله كتابخانههای تخصصی دیگر است كه طبقهبندی آن ال.سی. است و دارای یك نفر كتابدار متخصص است (8). طبق آمار سال 1382 تعداد كتابخانههای تخصصی این استان 12باب و موجودی آنها 898,64جلد كتاب است(13).
كتابخانههای دانشگاهی
سابقه كتابخانههای دانشگاهی در این استان به زمان تأسیس نخستین مركز آموزش عالی در زاهدان (دانشسرای عالی زاهدان) یعنی سال 1345 میرسد. هماكنون دانشگاه سیستان و بلوچستان، دانشگاه علوم پزشكی، دانشگاه آزاد، دانشگاه زابل، دانشگاه ایرانشهر، و دانشكده دریانوردی چابهار دارای كتابخانه هستند.
كتابخانه مركزی دانشگاه سیستان و بلوچستان و كتابخانههای دانشكدهای وابسته به آن با مجموعه 152252 جلد كتاب و 35 نفر نیروی متخصص و غیرمتخصص، كتابخانه دانشگاه علوم پزشكی با مجموعه 83508 جلد و 35 نفر نیروی انسانی متخصص و غیرمتخصص، و كتابخانه دانشگاه آزاد با مجموعه 63200 جلد و 8 نفر نیروی غیرمتخصص از كتابخانههای دانشگاهی مهم هستند كه با استانداردهای داخلی دانشگاهی فاصله زیادی دارند. این كتابخانهها با نظام ال.سی. سازماندهی شدهاند، اغلب آنها رایانهای و یا در حال رایانهای شدن هستند (3: 52، 56 ـ57). طبق آمار سال 1382 تعداد كتابخانههای دانشگاهی این استان 11 باب و موجودی آن 133311 جلد كتاب است (13).
نگاه كلی
بهطور كلی وضعیت كتابخانههای استان ــ صرفنظر از نوع آن ــ علیرغم رشد كمّی و كیفی در سالهای اخیر، مانند سایر كتابخانهها در استانهای توسعه نیافته كشور است. اما با ایجاد رشته كتابداری در مقطع كارشناسی در دانشگاه علوم پزشكی زاهدان (1379) و تربیت كتابدار متخصص، امید میرود با جذب فارغالتحصیلان این رشته و بهكارگیری آنها در كتابخانههای مختلف استان، شاهد دگرگونیها و تحولات قابل ملاحظهای باشیم[۱].
مآخذ
1) استانداری سیستان و بلوچستان. از عمان تا هامون. تهران: كیانقش، 1380؛
2) جعفری، شهربانو. ادارهكل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان سیستان و بلوچستان، زاهدان. مصاحبه. 12 اردیبهشت 1382؛
3) حكیمی، رضا؛ طبسی، علی. "مقایسه وضعیت موجود كتابخانههای دانشگاهی زاهدان با استاندارد كتابخانههای دانشگاهی ایران". فصلنامه كتاب. دوره چهاردهم، 2 (تابستان 1382): 52-58؛
4) حمیدی، شعله. سازمان برنامه و بودجه استان سیستان و بلوچستان، زاهدان. مصاحبه. 13 اردیبهشت 1381؛
5) خواجهمحمودی، محمود. كانوش پرورش فكری كودكان و نوجوانان استان سیستان و بلوچستان، زاهدان. مصاحبه. 14 اردیبهشت؛
6) سازمان مدیریت و برنامهریزی كشور. "پایگاه اطلاعرسانی مركز آمار ایران". به نقل از: http ://www.sci.org.ir/persia/index.htm.[11Apr.2005]؛
7) شریف رازی، محمد. گنجینه دانشمندان. قم: چاپخانه پیروز، 1353؛
8) صفرزایی، حمید. سازمان تأمین اجتماعی استان سیستان و بلوچستان، زاهدان. مصاحبه. 12 اردیبهشت 1382؛
9) گزارش فرهنگی كشور :1376 مجموعه آماری فعالیتهای فرهنگی وزارتخانهها، سازمانها و نهادها. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مركز آمار و برنامهریزی پژوهشهای فرهنگی و هنری، 1378،
10) گلشنی، مهدی. سازمان صداوسیما مركز زاهدان، زاهدان. مصاحبه. 13 اردیبهشت 1382؛
11) "لیست كتابخانههای مساجد و امكانات موجود در آنها به تفكیك استانها". تهران: ستاد عالی هماهنگی و نظارت بر كانونهای فرهنگی و هنری مساجد، مدیریت امور كتابخانه، 1378 (پلیكپی)؛
12) نیكپناه، منصور؛ حكیمی، رضا. "بررسی وضعیت كتابخانههای آموزشگاهی استان". زاهدان: پژوهشكده تعلیم و تربیت استان سیستان و بلوچستان، 1379، [طرح تحقیقاتی]؛
13) وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات به سازمان اسناد و كتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران. نامه اداری. مورخ 13 شهریور 1384.
منبع اصلی
سیستان و بلوچستان، کتابخانه های (1385). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.
نویسنده مقاله
رضا حكیمی، محمدعلی طبسی
- ↑ گزارش فرهنگی كشور :1376 مجموعه آماری فعالیتهای فرهنگی وزارتخانهها، سازمانها و نهادها. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مركز آمار و برنامهریزی پژوهشهای فرهنگی و هنری، 1378، ص34.