کتابخانه های لرستان

لرستان، كتابخانه‌های. استان لرستان با 000,28 كیلومترمربع مساحت در غرب ایران واقع است و دارای 9 شهرستان، 22 شهر، 26 بخش، و 83 دهستان است. مركز آن شهر خرم‌آباد است و شهرستان‌های آن عبارتند از: خرم‌آباد، بروجرد، الیگودرز، دورود، ازنا، كوهدشت، دلفان، سلسله، و پل‌دختر. جمعیت این استان طبق آمار سال 1383، بیش از 1700000 نفر است (:2 25؛ 3؛ :4 7، 16).

فهرست

• ۱تاریخچه
• ۲كتابخانه‌های عمومی
• ۳كتابخانه‌های آموزشگاهی
• ۴كتابخانه‌های تخصصی
• ۵كتابخانه‌های دانشگاهی
• ۶مآخذ:

تاریخچه

. لرستان از نخستین زیستگاه‌های تاریخ بشر است. سابقه سكونت انسان در لرستان به دوره پالئولتیك (38 تا 45 هزار سال پیش) می‌رسد. ساكنان اولیه لرستان كاسی‌ها بودند. اینان بین سال‌های 1760 و 1650ق.م. بر بابل مسلط شدند (:6 ج 2، ص 2491). آثار باستانی به‌دست آمده از لرستان بخش مهمی از میراث ایرانی را تشكیل می‌دهد.

لرها در دوره‌هایی از تاریخ ایران نقش تعیین‌كننده داشتند. لر كوچك در زمان صفویه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بود. لرستان ایالتی بود كه بیگلربیگی یا والی داشت و بین اتابكان لر و شاهان صفوی رابطه‌ای سببی به‌وجود آمد و ازدواج‌هایی بین آنها صورت گرفت. در دوران حكومت نادرشاه تحمیل مالیات‌های كمرشكن موجب قیام‌ها و شورش‌های متعدد گردید. بسیاری از لرها از سرزمین خود تبعید شدند. كریم‌خان زند نیز به‌رغم لر بودن چندان توجهی به لرستان نشان نداد و به سركوب، تطمیع و قلع و قمع لرها ادامه داد. تا پیش از روی كار آمدن قاجاریه تمام منطقه پشتكوه و پیشكوه زیرنظر والی لرستان به‌صورت مستقل اداره می‌شد (:2 80-82).

آغامحمدخان قاجار به‌دلیل كینه‌ای كه از لران زندیه در دل داشت، طایفه‌هایی از لرها را به دیگر نقاط ایران كوچانید. فتحعلی‌شاه لرستان را از پیشكوه مجزا كرد و نفوذ والیان را به همان منطقه محدود ساخت.

از زمان قتل ناصرالدین‌شاه و حتی مدتی پیش از آن قدرت دولت مركزی در لرستان عملا از بین رفت و هرج و مرج سراسر منطقه را فرا گرفت، این دوره در بین لرها به دوره خودسری معروف است. با قدرت گرفتن مجدد دولت مركزی در آغاز سده چهاردهم، شورش‌های خونین لرها از سال 1300 تا 1313 در هم شكسته شد و لرستان و پشتكوه هر دو به تصرف قوای دولتی درآمدند.

تا قبل از سال 1340 لرستان بخشی از استان ششم یعنی خوزستان بود. پس از آن به فرمانداری كل تبدیل، و خرم‌آباد مركز آن شد.

از دیرباز در سرزمین كوهستانی لرستان اقتصاد شبانی و شیوه زندگی و مناسبات اجتماعی عشایری غالب بوده است. از این‌رو، جز در بروجرد، در سایر نقاط آن از وجود كتابخانه‌های قدیمی اطلاع چندانی در دست نیست.

كتابخانه‌های عمومی

. قدیمی‌ترین كتابخانه عمومی به سبك امروزی، كتابخانه عمومی بروجرد (تأسیس )1338 است. سپس كتابخانه عمومی خرم‌آباد كه در حال حاضر "امام جعفر صادق (ع)" (1346) نامیده می‌شود؛ كتابخانه عمومی دورود (1346)؛ كتابخانه عمومی الشتر (1353)؛ و كتابخانه عمومی الیگودرز (1354) تأسیس شدند (:5 823-824). طبق آمار سال 1382، تعداد كل كتابخانه‌های عمومی استان 30 باب و با مجموعه 400,310 جلد كتاب و نشریه است. علاوه بر آنها در 1382، تعداد 16 واحد كتابخانه مسجد در استان فعالیت داشتند كه دارای مجموعه‌ای در حدود 699,32 جلد كتاب بوده‌اند. در همین سال تعداد كل كتابخانه‌های كودكان و نوجوانان در سراسر استان 16 باب كتابخانه ثابت بوده است كه تعداد مجموعه آنها 186,108 جلد بوده است. تعداد 35 كتابخانه روستایی نیز در این استان فعال است (7).

كتابخانه‌های آموزشگاهی

. در سال 1382، تعداد 1004 واحد كتابخانه آموزشگاهی در این استان فعال بوده است (7).

كتابخانه‌های تخصصی

. تعداد كل كتابخانه‌های تخصصی استان در 1382، 14 باب و مجموعه آنها 436,44 جلد بوده است (7). كتابخانه مركز آموزش كشاورزی بروجرد (1338) قدیمی‌ترین كتابخانه تخصصی در این استان است كه مجموعه آن 3425 جلد كتاب است. كتابخانه صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران (1360) با 4500 جلد كتاب؛ كتابخانه سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی (1363) با 5800 جلد كتاب؛ و كتابخانه مركز آموزش كشاورزی الیگودرز (1370) با 1835 جلد كتاب از كتابخانه‌های تخصصی مهم این استان به‌شمار می‌روند (:1 187، 223، 260، 282، 302). از دیگر كتابخانه‌های این استان می‌توان به كتابخانه عمومی زندان مركزی خرم‌آباد (1380) با مجموعه 4000 جلد كتاب و 14 عنوان نشریه؛ و كتابخانه مركزی اداره فرهنگی سازمان زندان‌های استان لرستان (1381) با 2000 جلد كتاب و 3 عنوان نشریه اشاره كرد (:1 349، 380).

كتابخانه‌های دانشگاهی

. كتابخانه مركزی دانشگاه لرستان (1356) قدیمی‌ترین كتابخانه دانشگاهی استان با 000,52 جلد كتاب، و 258 جلد نشریه است. كتابخانه مركزی و مركز اسناد دانشگاه آزاد اسلامی واحد بروجرد (1361) با 622,53 جلد كتاب و 300 عنوان نشریه؛ كتابخانه دانشكده كشاورزی (1374) با 500,11 جلد كتاب و 120 عنوان نشریه ادواری؛ و كتابخانه دانشكده پرستاری و مامایی خرم‌آباد با 5429 جلد كتاب و 25 عنوان نشریه از دیگر كتابخانه‌های دانشگاهی این استان هستند (:1 44، 170، 186، 187). در 1382 تعداد كتابخانه‌های دانشگاهی این استان 17 باب، با موجودی 247,152 جلد بوده است (7).

مآخذ:

1) تعاونی، شیرین (خالقی). راهنمای كتابخانه‌های تخصصی و دانشگاهی ایران به انضمام: راهنمای كتابخانه‌های زندان. تهران: كتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، 1382؛

2) زنده‌دل، حسن. استان لرستان. تهران: نشر ایرانگردان، 1382؛

3) سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور. "پایگاه اطلاع‌رسانی مركز آمار ایران". به نقل از:index. persia/ ir/ org. sci. http://www.htm.[11Apr.2005]؛

4) سالنامه آماری كشور 1379. تهران: مركز آمار ایران، مدیریت انتشارات و اطلاع‌رسانی، 1380؛

5) شناسنامه كتابخانه‌های عمومی كشور. تهران: هیأت امنای كتابخانه‌های عمومی كشور، دبیرخانه، 1370؛

6) "لرستان". دایره‌المعارف فارسی ]مصاحب [. ج 2، ص 2491-2492؛

7) وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ هنر و ارتباطات به سازمان اسناد و كتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران. نامه اداری. مورخ 13 شهریور .1384

منبع اصلی

لرستان، کتابخانه های (1385). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد دوم، تهران: انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.

نویسنده مقاله

افسانه تیموری‌خانی و عبدالرضا شهبازی