طایفه خلج: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''خلج،''' از طوايف ترك زبان پراكنده در فارس، قم، آشتيان، ساوه و اراك. برخي خاستگاه خلج را تركان غُز آسياي ميانه دانستهاند كه در زمان حكومت سلجوقيان در ایران (5 تا 6ق/ 11 تا 12م) وارد ايران شدند و در منطقهاي بين تفرش، ساوه و اراك كه بعدها خلجستا...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''خلج،''' از طوايف | '''خلج،''' از طوايف ترک زبان پراکنده در فارس، [[قم]]، آشتيان، ساوه و [[اراک]]. | ||
برخي خاستگاه خلج را | برخي خاستگاه خلج را ترکان غُز آسياي ميانه دانستهاند که در زمان حکومت سلجوقيان در ایران (5 تا 6ق/ 11 تا 12م) وارد ايران شدند و در منطقهاي بين تفرش، ساوه و اراک که بعدها خلجستان ناميده شد، سکني گزيدند.<sup>1</sup> برخي طايفة غلجايي افغانستان و سلسلة خلجيان گجرات و دهلي را که در قرن 10م/ 4 ق به وجود آمد، منسوب به خلجها دانستهاند که از آسياي ميانه به ايران و از ايران به افغانستان و شمال شبه قارة هند کوچ کرده بودند.<sup>2</sup> | ||
خلجها در زمان | خلجها در زمان حکومت غزنويان (4 تا 6ق/ 10 تا 12م) به مناطق اطراف سلسله جبال البرز و زاگرس کوچانده شدند و گروههايي از آنها به فارس کوچيدند. برخي منشأ بزرگ ايل قشقايي را از خلجهايي که از منطقة عراق عجم به فارس فرار کردهاند، ميدانند و وجه تسمية قشقايي را «قاچقايي» يعني «خلجيهاي گريخته» معنا کردهاند.<sup>3</sup> | ||
در حدود | در حدود يک قرن گذشته گروهي از خلجها يکي از طوايف همجوار قشقاييها را تشکيل ميدادند که به طور مستقل در سرزمين قشقاييها به سر ميبردند، اما از ايلخاني قشقاييها تبعيت ميکردند. اين طايفه به 5 تا 7 تيره تقسيم ميشدکه به تدريج در ايل قشقايي تحليل رفت و در 1913م/1332ق به يکي از تيرههاي ايل قشقايي تبديل شد.<sup>4</sup> خلجها ظاهراً هیچگاه واحد سیاسی مستقلي نبودهاند، و در همه جا از آنها به عنوان سربازان مزدور و محافظان فرمانرويان خارجی نام بردهاند و سرکردگان آنها گاه سلسلههای مستقلی تشکیل دادهاند، که معروفترین آنها سلسلة خلجی هند بوده است.<sup>5</sup> | ||
خلجها همه | خلجها همه يکجانشين شدهاند و به گلهداري و زراعت مشغولند.<sup>6</sup> دمورني در 1913م/1332ق شمار جمعيت خلجهاي فارس را 3500 خانوار<sup>7</sup> و مسعود کيهان در 1311ش، 70 خانوار عنوان کردهاند.<sup>8</sup> از شمار جمعيت خلجها در مناطق ديگر اطلاعي در دست نيست. | ||
| خط ۱۳: | خط ۱۳: | ||
'''''مآخذ:''''' | '''''مآخذ:''''' | ||
1. پرهام، سيروس. «ايل قشقايي | 1. پرهام، سيروس. «ايل قشقايي کي و از کجا به فارس آمده است؟»، '''''مجموعه کتاب آگاه، ايلات و عشاير''.''' تهران: 1362، ص 259-260. | ||
2. حبيبي، عبدالحي. «رفع | 2. حبيبي، عبدالحي. «رفع يک اشتباه دربارة تُرک و تَرک و اصل خلجيان افغاني»، '''''يادنامة ايراني مينورسکي'''''. به کوشش مجتبي مينويي و ايرج افشار، تهران: 1348، ص 60-76؛ نيز پرهام، همانجا. | ||
3. حسيني فسايي، ميرزاحسن. '''''فارسنامة ناصري'''''. به | 3. حسيني فسايي، ميرزاحسن. '''''فارسنامة ناصري'''''. به کوشش منصور رستگار فسايي، تهران: 1367، ج2/1580. | ||
4. ابرلينگ، پير. ''''' | 4. ابرلينگ، پير. '''''کوچنشينان قشقايي فارس'''''. ترجمة فرهاد طيبيپور، شيراز: 1383، ص 24-25. | ||
5. دایرهالمعارف فارسی. غلامحسین مصاحب، تهران: امیرکبیر، 1381، 1/ 907. | 5. دایرهالمعارف فارسی. غلامحسین مصاحب، تهران: امیرکبیر، 1381، 1/ 907. | ||
| خط ۲۷: | خط ۲۷: | ||
7. ابرلينگ. '''''همان'''''. ص 25. | 7. ابرلينگ. '''''همان'''''. ص 25. | ||
8. | 8. کيهان، مسعود. '''''جغرافياي مفصل ايران'''''. تهران: 1311، ج2/93. | ||
معصومه ابراهیمی | معصومه ابراهیمی | ||
نسخهٔ ۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۳۹
خلج، از طوايف ترک زبان پراکنده در فارس، قم، آشتيان، ساوه و اراک.
برخي خاستگاه خلج را ترکان غُز آسياي ميانه دانستهاند که در زمان حکومت سلجوقيان در ایران (5 تا 6ق/ 11 تا 12م) وارد ايران شدند و در منطقهاي بين تفرش، ساوه و اراک که بعدها خلجستان ناميده شد، سکني گزيدند.1 برخي طايفة غلجايي افغانستان و سلسلة خلجيان گجرات و دهلي را که در قرن 10م/ 4 ق به وجود آمد، منسوب به خلجها دانستهاند که از آسياي ميانه به ايران و از ايران به افغانستان و شمال شبه قارة هند کوچ کرده بودند.2
خلجها در زمان حکومت غزنويان (4 تا 6ق/ 10 تا 12م) به مناطق اطراف سلسله جبال البرز و زاگرس کوچانده شدند و گروههايي از آنها به فارس کوچيدند. برخي منشأ بزرگ ايل قشقايي را از خلجهايي که از منطقة عراق عجم به فارس فرار کردهاند، ميدانند و وجه تسمية قشقايي را «قاچقايي» يعني «خلجيهاي گريخته» معنا کردهاند.3
در حدود يک قرن گذشته گروهي از خلجها يکي از طوايف همجوار قشقاييها را تشکيل ميدادند که به طور مستقل در سرزمين قشقاييها به سر ميبردند، اما از ايلخاني قشقاييها تبعيت ميکردند. اين طايفه به 5 تا 7 تيره تقسيم ميشدکه به تدريج در ايل قشقايي تحليل رفت و در 1913م/1332ق به يکي از تيرههاي ايل قشقايي تبديل شد.4 خلجها ظاهراً هیچگاه واحد سیاسی مستقلي نبودهاند، و در همه جا از آنها به عنوان سربازان مزدور و محافظان فرمانرويان خارجی نام بردهاند و سرکردگان آنها گاه سلسلههای مستقلی تشکیل دادهاند، که معروفترین آنها سلسلة خلجی هند بوده است.5
خلجها همه يکجانشين شدهاند و به گلهداري و زراعت مشغولند.6 دمورني در 1913م/1332ق شمار جمعيت خلجهاي فارس را 3500 خانوار7 و مسعود کيهان در 1311ش، 70 خانوار عنوان کردهاند.8 از شمار جمعيت خلجها در مناطق ديگر اطلاعي در دست نيست.
مآخذ:
1. پرهام، سيروس. «ايل قشقايي کي و از کجا به فارس آمده است؟»، مجموعه کتاب آگاه، ايلات و عشاير. تهران: 1362، ص 259-260.
2. حبيبي، عبدالحي. «رفع يک اشتباه دربارة تُرک و تَرک و اصل خلجيان افغاني»، يادنامة ايراني مينورسکي. به کوشش مجتبي مينويي و ايرج افشار، تهران: 1348، ص 60-76؛ نيز پرهام، همانجا.
3. حسيني فسايي، ميرزاحسن. فارسنامة ناصري. به کوشش منصور رستگار فسايي، تهران: 1367، ج2/1580.
4. ابرلينگ، پير. کوچنشينان قشقايي فارس. ترجمة فرهاد طيبيپور، شيراز: 1383، ص 24-25.
5. دایرهالمعارف فارسی. غلامحسین مصاحب، تهران: امیرکبیر، 1381، 1/ 907.
6. افشارسيستاني، ايرج. مقدمهاي بر شناخت ايلها، چادرنشينان و طوايف عشايري ايران. تهران: 1364، ج2/ 5/11.
7. ابرلينگ. همان. ص 25.
8. کيهان، مسعود. جغرافياي مفصل ايران. تهران: 1311، ج2/93.
معصومه ابراهیمی