سیزده بدر: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''سیزد به در'''، مراسم گشت و گذار و تفریح و شادی در در و دشت، در آخرین روز جشنهای نوروزی و در | '''سیزد به در'''، مراسم گشت و گذار و تفریح و شادی در در و دشت، در آخرین روز جشنهای نوروزی و در سیزده فروردین. | ||
در این روز مردم بنا به یک سنّت دیرپای فرهنگی از خانههای خود بیرون و به دَر یعنی دشت و باغ میروند و آن روز را در کنار سبزه و آب روان چشمهها و جویبارها و زیر درختان باع به بازی و شادی میگذرانند.<sup>1</sup> از این رو | در این روز مردم بنا به یک سنّت دیرپای فرهنگی از خانههای خود بیرون و به دَر یعنی دشت و باغ میروند و آن روز را در کنار سبزه و آب روان چشمهها و جویبارها و زیر درختان باع به بازی و شادی میگذرانند.<sup>1</sup> از این رو سیزده نوروز در روایات اساطیری و تاریخی و متون ادب کهن ایران و مراسم بیرون رفتن از خانهها ذکری نیامده است. در این مَزْدیَسنا، روز سیزده هر ماه به تیر<sup>*</sup>، ایزد باران تعلق دارد و به نام او تیر خوانده میشود. [[ایران باستان|ایرانیان باستان]] در روز 13 هر ماه، به ویژه روز 13 تیرماه، ایزد باران را نیایش میکردند تا باران آورد و زمین را با رویاندن سبزه و گیاه تازه و شاداب کند.<sup>2</sup> | ||
در | در باره خاستگاه سیزده به در نظرهایی گوناگون دادهاند. در آن میان نخستین 13 نوروز را روز یکشنبه و شب بَدْر و (شبی که صورت ماه گرد و تمام دیده شود) و از جشنهای قدیم آریایی<sup>3</sup>؛ تمثیلی از هزاره 13 عمر جهان و احتمالاً از اعتقادات هند و اروپایی<sup>4</sup>؛ «روز ویژه طلب باران برای کشتزارهای نو دمیده<sup>5</sup>؛ روزی نامقدس و معرّفِ آشوب اَزلی در پیش از آفرینش و نظم گرفتن امور زندگی<sup>6</sup> و به سبب عدد 13، روزی نحس و ناخجسته<sup>7</sup> انگاشتهاند. | ||
سیزده نوروز را مردم دور از هر قید و تکلیف اجتماعی و با شادی و نوشکامی و پرداختن به بازیهای مختلف، به ویژه تاب بازی میگذرانند و سبزههای رویانده برای عید را از خانه بیرون میبرند و به آب میافکنند و دختران جوان به نشانه پیوند زناشویی درسال نو دو «رشته» سبز علفهای صحرایی را با گره به هم پیوند میزنند<sup>8</sup>، و آنانی هم که به نحوست سیزده نوروز باور دارند، این نحوست را از خود و خانواده و خانه خود دور میکنند. | |||
| خط ۱۴: | خط ۱۴: | ||
2. همان، 92. | 2. همان، 92. | ||
3. بهروز، ذبیح. «نوروز بهاری»، ''''' | 3. بهروز، ذبیح. «نوروز بهاری»، '''''ماهنامه فرهنگ'''''. اسفند 1340ش، س1، شمر/3. | ||
4. فرهوشی، بهرام. '''''جهان فروری'''''. تهران: کاویان، 1364ش، 69. | 4. فرهوشی، بهرام. '''''جهان فروری'''''. تهران: کاویان، 1364ش، 69. | ||
| خط ۲۹: | خط ۲۹: | ||
علی بلوکباشی | علی بلوکباشی | ||
'''سیزده به در،''' آخرین روز جشنهای نوروزی در سیزده فروردین. در این روز مردم بنا بر یک سنت دیرپای فرهنگی از خانههای خود بیرون و به در و دشت و باغ میروند و آن روز را در کنار سبزه و آب روان چشمهها و جویبارها و زیر درختان باغ به شادی میگذرانند.<sup>1</sup> از این جشن در روایات اساطیری و تاریخی و متون ادبی کهن ایران و بیرون رفتن مردم از خانهها ذکری نیامده است. در دین مزدیسنا، روز سیزده هر ماه به تیر،<sup>*</sup> ایزد باران تعلق دارد و به نام او تیر خوانده میشود. ایرانیان باستان در 13 هر ماه، به ویژه 13 تیرماه، ایزد باران را نيايش میکردند تا باران آورد و زمین را با رویاندن سبزه و گیاه تازه و شاداب کند.<sup>2</sup> | '''سیزده به در،''' آخرین روز جشنهای نوروزی در سیزده فروردین. در این روز مردم بنا بر یک سنت دیرپای فرهنگی از خانههای خود بیرون و به در و دشت و باغ میروند و آن روز را در کنار سبزه و آب روان چشمهها و جویبارها و زیر درختان باغ به شادی میگذرانند.<sup>1</sup> از این جشن در روایات اساطیری و تاریخی و متون ادبی کهن ایران و بیرون رفتن مردم از خانهها ذکری نیامده است. در دین مزدیسنا، روز سیزده هر ماه به تیر،<sup>*</sup> ایزد باران تعلق دارد و به نام او تیر خوانده میشود. ایرانیان باستان در 13 هر ماه، به ویژه 13 تیرماه، ایزد باران را نيايش میکردند تا باران آورد و زمین را با رویاندن سبزه و گیاه تازه و شاداب کند.<sup>2</sup> درباره خاستگاه سیزده بدر نظرهایی گوناگون دادهاند. در آن میان، نخستین 13 نوروز را روز یکشنبه و شب بدر و از جشنهای قدیم آریایی؛<sup>3</sup> تمثیلی از هزاره، 13 عمر جهان و احتمالاً از اعتقادات هند و اروپایی؛<sup>4</sup> «روز ویژه طلب باران برای کشتزارهای نو دمیده»<sup>5</sup> و روزی نامقدس و معرف آشوب ازلی در پیش از آفرینش و نظم گرفتن امور زندگی<sup>6</sup> انگاشتهاند. سیزده نوروز را مردم دور از هر قید و تکلیف اجتماعی و با شادی و نوشکامی و پرداختن به بازیهای مختلف، به ویژه تاب بازی میگذرانند و سبزههای رویانده برای عید را به آب میافکنند و دختران جوان به نشانه پیوند زناشویی در سال نو رشتههای سبز علفهای صحرایی را با هم گره میزنند.<sup>7</sup> | ||
| خط ۳۸: | خط ۳۸: | ||
2. همان، 92. | 2. همان، 92. | ||
3. بهروز، ذبیح. «نوروز بهاری»، ''''' | 3. بهروز، ذبیح. «نوروز بهاری»، '''''ماهنامه فرهنگ'''''. اسفند 1340ش، س1، شمـ/3. | ||
4. فرهوشی، بهرام. '''''جهان فروری.''''' تهران: کاویان، 1364ش، 69. | 4. فرهوشی، بهرام. '''''جهان فروری.''''' تهران: کاویان، 1364ش، 69. | ||
| خط ۴۸: | خط ۴۸: | ||
7. بلوکباشی، همانجا، 98، 109. | 7. بلوکباشی، همانجا، 98، 109. | ||
اطلاعات کلی | اطلاعات کلی درباره سیزده به در را نک: بلوکباشی، همانجا، 89- 103؛ مراسم در دوره قاجار، نک: مستوفی، عبدالله. '''''شرح زندگانی من: تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه'''''. تهران: زوار، 1371ش، 1/364- 366؛ مفاهیم برخی رفتارها نک: فرهوشی، همانجا، 70- 72. | ||
علی بلوکباشی | علی بلوکباشی | ||
نسخهٔ ۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۰۳
سیزد به در، مراسم گشت و گذار و تفریح و شادی در در و دشت، در آخرین روز جشنهای نوروزی و در سیزده فروردین.
در این روز مردم بنا به یک سنّت دیرپای فرهنگی از خانههای خود بیرون و به دَر یعنی دشت و باغ میروند و آن روز را در کنار سبزه و آب روان چشمهها و جویبارها و زیر درختان باع به بازی و شادی میگذرانند.1 از این رو سیزده نوروز در روایات اساطیری و تاریخی و متون ادب کهن ایران و مراسم بیرون رفتن از خانهها ذکری نیامده است. در این مَزْدیَسنا، روز سیزده هر ماه به تیر*، ایزد باران تعلق دارد و به نام او تیر خوانده میشود. ایرانیان باستان در روز 13 هر ماه، به ویژه روز 13 تیرماه، ایزد باران را نیایش میکردند تا باران آورد و زمین را با رویاندن سبزه و گیاه تازه و شاداب کند.2
در باره خاستگاه سیزده به در نظرهایی گوناگون دادهاند. در آن میان نخستین 13 نوروز را روز یکشنبه و شب بَدْر و (شبی که صورت ماه گرد و تمام دیده شود) و از جشنهای قدیم آریایی3؛ تمثیلی از هزاره 13 عمر جهان و احتمالاً از اعتقادات هند و اروپایی4؛ «روز ویژه طلب باران برای کشتزارهای نو دمیده5؛ روزی نامقدس و معرّفِ آشوب اَزلی در پیش از آفرینش و نظم گرفتن امور زندگی6 و به سبب عدد 13، روزی نحس و ناخجسته7 انگاشتهاند.
سیزده نوروز را مردم دور از هر قید و تکلیف اجتماعی و با شادی و نوشکامی و پرداختن به بازیهای مختلف، به ویژه تاب بازی میگذرانند و سبزههای رویانده برای عید را از خانه بیرون میبرند و به آب میافکنند و دختران جوان به نشانه پیوند زناشویی درسال نو دو «رشته» سبز علفهای صحرایی را با گره به هم پیوند میزنند8، و آنانی هم که به نحوست سیزده نوروز باور دارند، این نحوست را از خود و خانواده و خانه خود دور میکنند.
مآخذ:
1. بلوکباشی، علی. نوروز، جشننوزایی آفرینش. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1380ش، 89.
2. همان، 92.
3. بهروز، ذبیح. «نوروز بهاری»، ماهنامه فرهنگ. اسفند 1340ش، س1، شمر/3.
4. فرهوشی، بهرام. جهان فروری. تهران: کاویان، 1364ش، 69.
5. همو، 110.
6. بهار، مهرداد. از اسطوره تا تاریخ. به کوشش ابوالقاسم اسماعیلپور. تهران: نشر چشمه 1376ش.
7. بلوکباشی، همانجا، 90- 91.
8. همو، 98، 109.
علی بلوکباشی
سیزده به در، آخرین روز جشنهای نوروزی در سیزده فروردین. در این روز مردم بنا بر یک سنت دیرپای فرهنگی از خانههای خود بیرون و به در و دشت و باغ میروند و آن روز را در کنار سبزه و آب روان چشمهها و جویبارها و زیر درختان باغ به شادی میگذرانند.1 از این جشن در روایات اساطیری و تاریخی و متون ادبی کهن ایران و بیرون رفتن مردم از خانهها ذکری نیامده است. در دین مزدیسنا، روز سیزده هر ماه به تیر،* ایزد باران تعلق دارد و به نام او تیر خوانده میشود. ایرانیان باستان در 13 هر ماه، به ویژه 13 تیرماه، ایزد باران را نيايش میکردند تا باران آورد و زمین را با رویاندن سبزه و گیاه تازه و شاداب کند.2 درباره خاستگاه سیزده بدر نظرهایی گوناگون دادهاند. در آن میان، نخستین 13 نوروز را روز یکشنبه و شب بدر و از جشنهای قدیم آریایی؛3 تمثیلی از هزاره، 13 عمر جهان و احتمالاً از اعتقادات هند و اروپایی؛4 «روز ویژه طلب باران برای کشتزارهای نو دمیده»5 و روزی نامقدس و معرف آشوب ازلی در پیش از آفرینش و نظم گرفتن امور زندگی6 انگاشتهاند. سیزده نوروز را مردم دور از هر قید و تکلیف اجتماعی و با شادی و نوشکامی و پرداختن به بازیهای مختلف، به ویژه تاب بازی میگذرانند و سبزههای رویانده برای عید را به آب میافکنند و دختران جوان به نشانه پیوند زناشویی در سال نو رشتههای سبز علفهای صحرایی را با هم گره میزنند.7
مآخذ:
1. بلوکباشی، علی. نوروز، جشننوزایی آفرینش. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1380ش، 89.
2. همان، 92.
3. بهروز، ذبیح. «نوروز بهاری»، ماهنامه فرهنگ. اسفند 1340ش، س1، شمـ/3.
4. فرهوشی، بهرام. جهان فروری. تهران: کاویان، 1364ش، 69.
5. همو، 110.
6. بهار، مهرداد. از اسطوره تا تاریخ. به کوشش ابوالقاسم اسماعیلپور. تهران: نشر چشمه، 1376ش.
7. بلوکباشی، همانجا، 98، 109.
اطلاعات کلی درباره سیزده به در را نک: بلوکباشی، همانجا، 89- 103؛ مراسم در دوره قاجار، نک: مستوفی، عبدالله. شرح زندگانی من: تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه. تهران: زوار، 1371ش، 1/364- 366؛ مفاهیم برخی رفتارها نک: فرهوشی، همانجا، 70- 72.
علی بلوکباشی