مطبوعات غیر فارسی زبان: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''مطبوعات غيرفارسي زبان،''' چاپ روزنامه به زبان غيرفارسي در ايران پيشينهاي نسبتاً طولاني دارد. پانزده سال پس از انتشار روزنامة «كاغذ اخبار» ميرزا صالح كه هنوز در هيچ نقطهاي از ايران روزنامه منتشر نميشد، در 1266ق/ 1849م اولين نشرية غيرفارسي ب...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''مطبوعات | '''مطبوعات غیرفارسی زبان،''' چاپ روزنامه به زبان غیرفارسی در ایران پیشینهای نسبتاً طولانی دارد. پانزده سال پس از انتشار روزنامة «كاغذ اخبار» میرزا صالح كه هنوز در هیچ نقطهای از ایران روزنامه منتشر نمیشد، در 1266ق/ 1849م اولین نشریة غیرفارسی با نام «زاریرادی باهرا» كه به فارسی (پرتو روشنایی، شعاع نور، شعاع روشنایی و...) ترجمه شده به زبان سریانی در شهر اورمیه برای كلدانیها منتشر شد.<sup>1</sup> زاریرادی باهرا در عین حال یكی از روزنامههایی است ك سالیان طولانی چاپ آن از 1849، یعنی اواخر حكومت [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]]، تا 1918م / 1337ق كه دوران پادشاهی احمدشاه قاجار، انتشار آن ادامه داشت.<sup>2</sup> تاریخ انتشار این روزنامه در منابع به اختلاف نوشته شده و به غیر از 1849، دو سال 1850 و 1851 را هم برای شروع انتشار آن نوشتهاند.<sup>3</sup> | ||
پارهای منابع اولین نشریة غیرفارسی زبان را روزنامة فرانسوی زبان (پاتری[1]) كه به معنی وطن است و در 1885م چاپ شده نوشتهاند<sup>4</sup> كه با توجه به 34 سال تقدم چاپ روزنامة «زاریرادی باهرا» بر (پاتری)، میتوان نادرستی این سخن را دریافت. | |||
روزنامة «اكودوپرس[2]» كه آن را به پژواك | روزنامة «اكودوپرس[2]» كه آن را به پژواك ایران و صدای ایران ترجمه كردهاند، زیر نظر محمدحسنخان اعتمادالسلطنه و با مدیریت محمدحسین فروغی و سردبیری، نخست بارون دونورمان و سپس اغون مورل به زبان فرانسه در شهر تهران منتشر میگردید.<sup>5</sup> تاریخ انتشار نخستین شمارة این روزنامه 12 فروردین 1264/ 4 جمادیالثانی 1302 برابر با 21 مارس 1885 میلادی است.<sup>6</sup> | ||
نخستین شمارة روزنامة «فارس» نیز كه برخی به غلط آن را اولین نشریة شهرستانی دانستهاند<sup>7</sup> به زبان عربی منتشر شده، اما از شمارة دوم به بعد مطالب آن به زبان فارسی بوده است.<sup>8</sup> | |||
اما در | اما در این میان ارامنه هم در انتشار روزنامه به زبان ارمنی در ایران از سابقهای بیش از یك سده برخوردار هستند. در 1893م/ 1271ش روزنامة شاویق (كورهراه) كه نخستین روزنامة ارمنی زبان ارمنیان تهران شناخته شده منتشر شد<sup>9</sup> و در مدت زمان بیش از یكصد سال حیات نشریات ارمنی، آنان متجاوز از هفتاد روزنامه و مجله منتشر كردهاند.<sup>10</sup> ناگفته نماند كه برخی از محققین تاریخ مطبوعات در اینكه شاویق نخستین نشریة ارمنی در ایران است تردید دارند و نیز تاریخ انتشار نخستین شمارة آن را 1312ق/ 1894م نوشتهاند.<sup>11</sup> | ||
تعداد | تعداد دیگری از نشریات ارمنی كه در ایران چاپ شدهاند عبارتند از: «آستق آرولیان[3]» (= ستارة شرق) تهران 1275ش، «آراوُت[4]» (= صبح) تبریز، 1288ش، «آرشالویس[5]» (= سپیده) تهران 1291ش، «آلیك[6]» (= موج) تهران از 1310ش تاكنون و...<sup>12</sup>. در مدت بیش از یك سده فعالیت ارامنه در زمینة چاپ روزنامه و مجله در ایران، بیش از هفتاد عنوان روزنامه و مجله توسط آنان به چاپ رسیده.<sup>13</sup> كه انتشار برخی از آنان هنوز هم ادامه دارد. | ||
سابقة چاپ روزنامه در | سابقة چاپ روزنامه در آذربایجان به زبان تركی به دوران مشروطیت باز میگردد. در 1326ق / 1908م روزنامة «ملا عمو» از سوی مخالفین مشروطه در شهر تبریز منتشر میشد<sup>14</sup> و روزنامة «آنادیلی» هم به مدیری سیدحسین عدالت به زبان تركی در 1287ش در تبریز منتشر گردید.<sup>15</sup> پس از آن نیز در سالهای آغازین دهة 1320ش سه روزنامة «آذر»، «اورمیه» و «غلبه» در زمستان 1324ش به ترتیب در زنجان، اورمیه و تبریز منتشر میشد.<sup>16</sup> این تعداد بعدها افزایش یافته و به رقم 36 روزنامه به زبان تركی رسیده است.<sup>17</sup> به طور كلی در آذربایجان 4 روزنامه به زبان كَلدانی، 8 روزنامه به زبان كُردی، 15 روزنامه به زبان ارمنی و یك روزنامه هم به كردی و تركی منتشر میشد.<sup>18</sup> با اشغال ایران در سالهای جنگ جهانی دوم و رواج زبان انگلیسی به جای زبان فرانسه در مدارس كشور، مطبوعات نیز در این زمینه متأثر از این موضوع شدند و به یك باره از تعداد مطبوعاتی كه به زبان فرانسه منتشر میشد كاسته و در مقابل بر تعداد روزنامههای انگلیسی زبان افزوده گردید.<sup>19</sup> از نشریاتی كه به زبان انگلیسی و فرانسه به چاپ میرسیدند، میتوان از: «دیسپاچ[7]» = (پیام) 1322، «تهران دیلینیوز[8]» 1321، «ژورنال دو تهران[9]» 1313 و «مساژه دو تهران = گزارشگر تهران[10]» نام برد. از دو زبان روسی و لهستانی هم كه به هر دو زبان روزنامه منتشر میشد باید یاد كرد. روزنامههای «نازپرزی ژاسیل= دوستان ما[11]» 1321ش، « ؟[12]» 1321ش و «اسلووپولسكی = سخن لهستان[13]» 1321ش به این دو زبان منتشر میشده است.<sup>20</sup> | ||
به طور | به طور كلی چاپ روزنامه به زبانهای غیرفارسی هم با رویدادهای سیاسی پیش آمده در كشور، مرتبط بوده و در ادوار مختلف فراز و نشیب داشته است. در میان 85- 1215ش، هفت عنوان نشریه به زبانهای ارمنی، آشوری، تركی و فرانسه در ایران منتشر میشده است.<sup>21</sup> در پانزده سال 1285- 1300ش، مطبوعات از تنوع بیشتری برخوردار شد و نشریاتی به زبانهای عربی، عبری و انگلیسی هم مجال انتشار پیدا كردند و بر تعداد نشریات ارامنه نیز افزوده شد.<sup>22</sup> از آغاز سدة چهاردهم شمسی تا 1304 باز هم به دلیل تحولات سیاسی در كشور با افزایش تعداد روزنامهها روبرو میشویم، اما در پی توقیف مطبوعات در میان 1304- 1320ش، از تنوع زبانی روزنامهها هم كاسته شد و به 14 روزنامه به زبان ارمنی، 4 روزنامه به زبان فرانسه و یك روزنامة انگلیسی زبان محدود شد.<sup>23</sup> از شهریور 1320 تا مرداد 1332 كه یكی از پرشورترین ادوار مطبوعات ایران است به دلیل رویدادهایی كه در آذربایجان و كردستان رخ داد، رونامههای جدیدی به زبان تركی و كردی منتشر شدند. در این دوره، پانزده عنوان نشریة ارمنی، سیزده عنوان كردی، و دوازده عنوان هم به زبان تركی منتشر شدهاند.<sup>24</sup> پس از كودتای 1332 تا پایان 1356، تعداد مطبوعات انگلیسی زبان افزایش یافت و به سی و هفت عنوان رسید. این در حالی است كه از تعداد مطبوعات به زبانهای ارمنی، عربی و كردی كاسته شد و به زبان تركی هم نشریهای منتشر نمیشد اما یك نشریه به زبان آلمانی به جمع مطبوعات غیر فارسی زبان افزوده شد.<sup>25</sup> بیشتر این نشریات از سوی مؤسسات دولتی منتشر میشدند. | ||
'''مآخذ:''' | '''مآخذ:''' | ||
1. | 1. قاسمی، سیدفرید. '''''اولینهای مطبوعات ایران.''''' چاپ 1383، نشر آبی، ص 141ـ143. | ||
2. | 2. قاسمی، سیدفرید. '''''سرگذشت مطبوعات ایران'''''. جلد دوم، 1380، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ص 1154. | ||
3. | 3. مجیدی، موسی. '''''تاریخچه و تحلیل روزنامههای آذربایجان''''' 1230- 1380. چاپ 1382، كتابخانة ملی جمهوری اسلامی ایران، ص 199؛ تربیت، محمدعلی. '''''دانشمندان آذربایجان.''''' چاپ 1378، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ص 595. | ||
4. براون، ادوارد. ''''' | 4. براون، ادوارد. '''''تاریخ مطبوعات و ادبیات ایران در دورة مشروطیت'''''. جلد دوم، ترجمه و ... محمد عباسی، تهران: بیتا، انتشارات معرفت، ص 144؛ خمامیزاده، جعفر. (ترجمه و تدوین): روزنامههای '''''ایران از آغاز تا سال 1329 ه.ق.''''' 1289 ه.ش، ص 262. | ||
5. | 5. قاسمی، '''''سرگذشت مطبوعات ...'''''. ص 1747. | ||
6. همان، ص 1748. | 6. همان، ص 1748. | ||
7. براون، ص 136؛ صلحجو، | 7. براون، ص 136؛ صلحجو، جهانگیر. '''''تاریخ مطبوعات ایران و جهان.''''' 1348، كتابهای سیمرغ، ص 71 | ||
8. صلحجو، ص 72. | 8. صلحجو، ص 72. | ||
9. | 9. هوویان، آندرانیك. '''''ارمنیان ایران.''''' چاپ 1380، مركز بینالمللی گفتگوی تمدنها – هرمس، ص 67. | ||
10. همانجا. | 10. همانجا. | ||
11. | 11. قاسمی، '''''سرگذشت مطبوعات ...'''''. ص 1767. | ||
12. | 12. لازاریان، ژانت. '''''دانشنامة ایرانیان ارمنی'''''. چاپ 1382، مركز بینالمللی گفتگوی تمدنها- هیرمند، ص 192ـ198. | ||
13. | 13. هوویان، ص 67. | ||
14. | 14. صدرهاشمی، محمد. '''''تاریخ جراید و مجلات ایران'''''. چاپ دوم 1364، انتشارات كمال اصفهان، ج 4، ص 236. | ||
15. | 15. صدرهاشمی، ج 1، ص 282. | ||
16. | 16. ابوترابیان، حسین. '''''مطبوعات ایران از شهریور 1320- 1326'''''. چاپ 1366، مؤسسة اطلاعات، ص 169ـ171. | ||
17. | 17. مجیدی، ص 232. | ||
18. همانجا. | 18. همانجا. | ||
19. | 19. برزین، مسعود. '''''تجزیه و تحلیل آماری مطبوعات ایران'''''. 1370، مركز مطالعات و تحقیقات رسانهها، ص 13. | ||
20. | 20. ابوترابیان، ص 174ـ175. | ||
21. | 21. برزین، ص 16. | ||
22. همان، ص 17. | 22. همان، ص 17. | ||
نسخهٔ ۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۵۵
مطبوعات غیرفارسی زبان، چاپ روزنامه به زبان غیرفارسی در ایران پیشینهای نسبتاً طولانی دارد. پانزده سال پس از انتشار روزنامة «كاغذ اخبار» میرزا صالح كه هنوز در هیچ نقطهای از ایران روزنامه منتشر نمیشد، در 1266ق/ 1849م اولین نشریة غیرفارسی با نام «زاریرادی باهرا» كه به فارسی (پرتو روشنایی، شعاع نور، شعاع روشنایی و...) ترجمه شده به زبان سریانی در شهر اورمیه برای كلدانیها منتشر شد.1 زاریرادی باهرا در عین حال یكی از روزنامههایی است ك سالیان طولانی چاپ آن از 1849، یعنی اواخر حكومت ناصرالدین شاه، تا 1918م / 1337ق كه دوران پادشاهی احمدشاه قاجار، انتشار آن ادامه داشت.2 تاریخ انتشار این روزنامه در منابع به اختلاف نوشته شده و به غیر از 1849، دو سال 1850 و 1851 را هم برای شروع انتشار آن نوشتهاند.3
پارهای منابع اولین نشریة غیرفارسی زبان را روزنامة فرانسوی زبان (پاتری[1]) كه به معنی وطن است و در 1885م چاپ شده نوشتهاند4 كه با توجه به 34 سال تقدم چاپ روزنامة «زاریرادی باهرا» بر (پاتری)، میتوان نادرستی این سخن را دریافت.
روزنامة «اكودوپرس[2]» كه آن را به پژواك ایران و صدای ایران ترجمه كردهاند، زیر نظر محمدحسنخان اعتمادالسلطنه و با مدیریت محمدحسین فروغی و سردبیری، نخست بارون دونورمان و سپس اغون مورل به زبان فرانسه در شهر تهران منتشر میگردید.5 تاریخ انتشار نخستین شمارة این روزنامه 12 فروردین 1264/ 4 جمادیالثانی 1302 برابر با 21 مارس 1885 میلادی است.6
نخستین شمارة روزنامة «فارس» نیز كه برخی به غلط آن را اولین نشریة شهرستانی دانستهاند7 به زبان عربی منتشر شده، اما از شمارة دوم به بعد مطالب آن به زبان فارسی بوده است.8
اما در این میان ارامنه هم در انتشار روزنامه به زبان ارمنی در ایران از سابقهای بیش از یك سده برخوردار هستند. در 1893م/ 1271ش روزنامة شاویق (كورهراه) كه نخستین روزنامة ارمنی زبان ارمنیان تهران شناخته شده منتشر شد9 و در مدت زمان بیش از یكصد سال حیات نشریات ارمنی، آنان متجاوز از هفتاد روزنامه و مجله منتشر كردهاند.10 ناگفته نماند كه برخی از محققین تاریخ مطبوعات در اینكه شاویق نخستین نشریة ارمنی در ایران است تردید دارند و نیز تاریخ انتشار نخستین شمارة آن را 1312ق/ 1894م نوشتهاند.11
تعداد دیگری از نشریات ارمنی كه در ایران چاپ شدهاند عبارتند از: «آستق آرولیان[3]» (= ستارة شرق) تهران 1275ش، «آراوُت[4]» (= صبح) تبریز، 1288ش، «آرشالویس[5]» (= سپیده) تهران 1291ش، «آلیك[6]» (= موج) تهران از 1310ش تاكنون و...12. در مدت بیش از یك سده فعالیت ارامنه در زمینة چاپ روزنامه و مجله در ایران، بیش از هفتاد عنوان روزنامه و مجله توسط آنان به چاپ رسیده.13 كه انتشار برخی از آنان هنوز هم ادامه دارد.
سابقة چاپ روزنامه در آذربایجان به زبان تركی به دوران مشروطیت باز میگردد. در 1326ق / 1908م روزنامة «ملا عمو» از سوی مخالفین مشروطه در شهر تبریز منتشر میشد14 و روزنامة «آنادیلی» هم به مدیری سیدحسین عدالت به زبان تركی در 1287ش در تبریز منتشر گردید.15 پس از آن نیز در سالهای آغازین دهة 1320ش سه روزنامة «آذر»، «اورمیه» و «غلبه» در زمستان 1324ش به ترتیب در زنجان، اورمیه و تبریز منتشر میشد.16 این تعداد بعدها افزایش یافته و به رقم 36 روزنامه به زبان تركی رسیده است.17 به طور كلی در آذربایجان 4 روزنامه به زبان كَلدانی، 8 روزنامه به زبان كُردی، 15 روزنامه به زبان ارمنی و یك روزنامه هم به كردی و تركی منتشر میشد.18 با اشغال ایران در سالهای جنگ جهانی دوم و رواج زبان انگلیسی به جای زبان فرانسه در مدارس كشور، مطبوعات نیز در این زمینه متأثر از این موضوع شدند و به یك باره از تعداد مطبوعاتی كه به زبان فرانسه منتشر میشد كاسته و در مقابل بر تعداد روزنامههای انگلیسی زبان افزوده گردید.19 از نشریاتی كه به زبان انگلیسی و فرانسه به چاپ میرسیدند، میتوان از: «دیسپاچ[7]» = (پیام) 1322، «تهران دیلینیوز[8]» 1321، «ژورنال دو تهران[9]» 1313 و «مساژه دو تهران = گزارشگر تهران[10]» نام برد. از دو زبان روسی و لهستانی هم كه به هر دو زبان روزنامه منتشر میشد باید یاد كرد. روزنامههای «نازپرزی ژاسیل= دوستان ما[11]» 1321ش، « ؟[12]» 1321ش و «اسلووپولسكی = سخن لهستان[13]» 1321ش به این دو زبان منتشر میشده است.20
به طور كلی چاپ روزنامه به زبانهای غیرفارسی هم با رویدادهای سیاسی پیش آمده در كشور، مرتبط بوده و در ادوار مختلف فراز و نشیب داشته است. در میان 85- 1215ش، هفت عنوان نشریه به زبانهای ارمنی، آشوری، تركی و فرانسه در ایران منتشر میشده است.21 در پانزده سال 1285- 1300ش، مطبوعات از تنوع بیشتری برخوردار شد و نشریاتی به زبانهای عربی، عبری و انگلیسی هم مجال انتشار پیدا كردند و بر تعداد نشریات ارامنه نیز افزوده شد.22 از آغاز سدة چهاردهم شمسی تا 1304 باز هم به دلیل تحولات سیاسی در كشور با افزایش تعداد روزنامهها روبرو میشویم، اما در پی توقیف مطبوعات در میان 1304- 1320ش، از تنوع زبانی روزنامهها هم كاسته شد و به 14 روزنامه به زبان ارمنی، 4 روزنامه به زبان فرانسه و یك روزنامة انگلیسی زبان محدود شد.23 از شهریور 1320 تا مرداد 1332 كه یكی از پرشورترین ادوار مطبوعات ایران است به دلیل رویدادهایی كه در آذربایجان و كردستان رخ داد، رونامههای جدیدی به زبان تركی و كردی منتشر شدند. در این دوره، پانزده عنوان نشریة ارمنی، سیزده عنوان كردی، و دوازده عنوان هم به زبان تركی منتشر شدهاند.24 پس از كودتای 1332 تا پایان 1356، تعداد مطبوعات انگلیسی زبان افزایش یافت و به سی و هفت عنوان رسید. این در حالی است كه از تعداد مطبوعات به زبانهای ارمنی، عربی و كردی كاسته شد و به زبان تركی هم نشریهای منتشر نمیشد اما یك نشریه به زبان آلمانی به جمع مطبوعات غیر فارسی زبان افزوده شد.25 بیشتر این نشریات از سوی مؤسسات دولتی منتشر میشدند.
مآخذ:
1. قاسمی، سیدفرید. اولینهای مطبوعات ایران. چاپ 1383، نشر آبی، ص 141ـ143.
2. قاسمی، سیدفرید. سرگذشت مطبوعات ایران. جلد دوم، 1380، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ص 1154.
3. مجیدی، موسی. تاریخچه و تحلیل روزنامههای آذربایجان 1230- 1380. چاپ 1382، كتابخانة ملی جمهوری اسلامی ایران، ص 199؛ تربیت، محمدعلی. دانشمندان آذربایجان. چاپ 1378، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ص 595.
4. براون، ادوارد. تاریخ مطبوعات و ادبیات ایران در دورة مشروطیت. جلد دوم، ترجمه و ... محمد عباسی، تهران: بیتا، انتشارات معرفت، ص 144؛ خمامیزاده، جعفر. (ترجمه و تدوین): روزنامههای ایران از آغاز تا سال 1329 ه.ق. 1289 ه.ش، ص 262.
5. قاسمی، سرگذشت مطبوعات .... ص 1747.
6. همان، ص 1748.
7. براون، ص 136؛ صلحجو، جهانگیر. تاریخ مطبوعات ایران و جهان. 1348، كتابهای سیمرغ، ص 71
8. صلحجو، ص 72.
9. هوویان، آندرانیك. ارمنیان ایران. چاپ 1380، مركز بینالمللی گفتگوی تمدنها – هرمس، ص 67.
10. همانجا.
11. قاسمی، سرگذشت مطبوعات .... ص 1767.
12. لازاریان، ژانت. دانشنامة ایرانیان ارمنی. چاپ 1382، مركز بینالمللی گفتگوی تمدنها- هیرمند، ص 192ـ198.
13. هوویان، ص 67.
14. صدرهاشمی، محمد. تاریخ جراید و مجلات ایران. چاپ دوم 1364، انتشارات كمال اصفهان، ج 4، ص 236.
15. صدرهاشمی، ج 1، ص 282.
16. ابوترابیان، حسین. مطبوعات ایران از شهریور 1320- 1326. چاپ 1366، مؤسسة اطلاعات، ص 169ـ171.
17. مجیدی، ص 232.
18. همانجا.
19. برزین، مسعود. تجزیه و تحلیل آماری مطبوعات ایران. 1370، مركز مطالعات و تحقیقات رسانهها، ص 13.
20. ابوترابیان، ص 174ـ175.
21. برزین، ص 16.
22. همان، ص 17.
23. همان، ص 18ـ19.
24. همان، ص 21.
25. همان، ص 22 و 23.
[1]. patrie
[2]. Echa de perse
[3].
[4].
[5].
[6].
[7]. Dispatch
[8]. Tehran Daily news
[9]. Jaurnal de Tehran
[10]. Messager de Tehran
[11]. Nasz Przyjuciel
[12]. Polska Jagiellonska
[13]. Slowo Polski
مسعود عرفانیان