بُنه: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''[[بُنه]]''': اصطلاحی در کشاورزی سنتی ایران به معنای گروهی نظام یافته و مشترکالمنافع در کار تولید زراعی و دامداری<ref>فرهادی، مرتضی. «بُنهشناسی: تعاریف و گونهشناسی» فصلنامه تحقیقات | '''[[بُنه]]''': اصطلاحی در کشاورزی سنتی ایران به معنای گروهی نظام یافته و مشترکالمنافع در کار تولید زراعی و دامداری<ref>فرهادی، مرتضی. «بُنهشناسی: تعاریف و گونهشناسی» '''''فصلنامه تحقیقات جغرافیایی'''''، مشهد: 1371 ش، شمر 24،/ 11.</ref>. | ||
بُنه را به طور کلی میتوان نوعی تعاون در تولید کشاورزی دانست که بر پایه اشکال سنتی زراعت جمعی شکل گرفته و محور اصلی یاریگری دران خود یاری است. در باره انگیزه پیدایی بُنه نظرات گوناگونی دادهاند و غالباً انگیزههای پیدایش بُنه را با انگیزههای تداوم بُنه یکی دانستهاند. | بُنه را به طور کلی میتوان نوعی تعاون در تولید کشاورزی دانست که بر پایه اشکال سنتی زراعت جمعی شکل گرفته و محور اصلی یاریگری دران خود یاری است. در باره انگیزه پیدایی بُنه نظرات گوناگونی دادهاند و غالباً انگیزههای پیدایش بُنه را با انگیزههای تداوم بُنه یکی دانستهاند. | ||
پتروشفسکی انگیزه پیدایش بُنه را در ایران و کشورهای همجوار ناتوانی خانوادههای روستایی در خرید نیروی شخم و کارهای ضروری | پتروشفسکی انگیزه پیدایش بُنه را در [[کشور ایران|ایران]] و کشورهای همجوار ناتوانی خانوادههای روستایی در خرید نیروی شخم و کارهای ضروری آبیاری میداند<ref> پتروشفسکی. ا . پ. '''''کشاورزی و مناسبات ارضی در ایران عهد مغول'''''. ترجمه کریم کشاورز، تهران، 1355، 547- 549.</ref>. اما برخی دیگر شرایط اقلیمی، به ویژه در نواحی نیمه صحرایی را که آبیاری مصنوعی به کمک نهربندی و سایر اقدامهای مشابه در آنها ضرورت دارد، موجب پیدایش بُنه دانستهاند<ref> ضیاء توانا، حسن. '''''«نقش عوامل تولید درشکلیابی روشهای تولید گروهی و ساختار قدرت.»''''' مجموعه مقالات سمینار جغرافیایی، مشهد: 1365ش، شمر 3، 327.</ref>. | ||
برخی نیز سبب گسترش بُنهها را تشویق مالکان دور از دِه در نظارت آسانتر برکار رعایا و اداره بهتر املاک خود دانستهاند<ref name=":0"> خسروی، خسرو. '''''جامعهشناسی روستایی ایران'''''. تهران: 1358 ش، 82.</ref>. کسانی پیدایش، گسترش و رواج بُنهها را وابسته به نظام ارباب رعیتی، نظام بزرگ مالکی و یکی از نهادهای ان نظام دانستهاند<ref name=":0" /><ref> صفینژاد، جواد، '''''بُنه'''''. تهران: 1353ش، ص. 8، 10.</ref>. اگر این نظر را بپذیریم عمر بُنه را باید اندازه عمر نظام ارباب و رعیتی تصور کنیم. دیرینگی سازمان تولیدی بنه، کهنتر از آن است که ان را به عصر نظام ارباب رعیتی یا دورههای پس از آن بدانیم. کهن بودن نظام بُنه این احتمال را قوت میبخشد که زارعان ایرانی در روزگاران کهن به صورت دستهجمعی کار میکردهاند<ref name=":0" />. ادامه حیات بُنهها در بخشهایی از [[کشور ایران|ایران]] پس از اصلاحات ارضی نشان دهنده وجود سازوکار منسجم سازمان بُنه است که در نتیجه موجب تداوم آن درنظامهای گوناگون شده است<ref> فرهادی، مرتضی. «بُنهشناسی: پیشینه پژوهشی و نقد اراء در چگونگی و پیدایش بنه»، فصلنامه علوم اجتماعی، تهران؛ 1372ش، شمر 3 و 4، 99.</ref>. بُنه براساس ابعاد و وجوه مختلف آن به چندین گونه تقسیم میشود که 24 نوع آن شناخته شدهاند<ref>فرهادی، مرتضی. «بُنهشناسی: تعاریف و گونهشناسی» '''''فصلنامه تحقیقات جغرافیایی'''''، مشهد: 1371 ش، شمر 24،/ 11، ص. 112- 113.</ref>. | |||
== نیز نگاه کنید به == | == نیز نگاه کنید به == | ||
== | * [[کشور ایران]] | ||
* [[آب انبار]] | |||
== مآخذ == | |||
<references /> | <references /> | ||
== منبع اصلی == | == منبع اصلی == | ||
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی | [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | ||
== نویسنده مقاله == | == نویسنده مقاله == | ||
| خط ۱۶: | خط ۲۱: | ||
تلخیص فرمهر منجری | تلخیص فرمهر منجری | ||
[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]] | |||
[[رده:مردم شناسی]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۳۰
بُنه: اصطلاحی در کشاورزی سنتی ایران به معنای گروهی نظام یافته و مشترکالمنافع در کار تولید زراعی و دامداری[۱].
بُنه را به طور کلی میتوان نوعی تعاون در تولید کشاورزی دانست که بر پایه اشکال سنتی زراعت جمعی شکل گرفته و محور اصلی یاریگری دران خود یاری است. در باره انگیزه پیدایی بُنه نظرات گوناگونی دادهاند و غالباً انگیزههای پیدایش بُنه را با انگیزههای تداوم بُنه یکی دانستهاند.
پتروشفسکی انگیزه پیدایش بُنه را در ایران و کشورهای همجوار ناتوانی خانوادههای روستایی در خرید نیروی شخم و کارهای ضروری آبیاری میداند[۲]. اما برخی دیگر شرایط اقلیمی، به ویژه در نواحی نیمه صحرایی را که آبیاری مصنوعی به کمک نهربندی و سایر اقدامهای مشابه در آنها ضرورت دارد، موجب پیدایش بُنه دانستهاند[۳].
برخی نیز سبب گسترش بُنهها را تشویق مالکان دور از دِه در نظارت آسانتر برکار رعایا و اداره بهتر املاک خود دانستهاند[۴]. کسانی پیدایش، گسترش و رواج بُنهها را وابسته به نظام ارباب رعیتی، نظام بزرگ مالکی و یکی از نهادهای ان نظام دانستهاند[۴][۵]. اگر این نظر را بپذیریم عمر بُنه را باید اندازه عمر نظام ارباب و رعیتی تصور کنیم. دیرینگی سازمان تولیدی بنه، کهنتر از آن است که ان را به عصر نظام ارباب رعیتی یا دورههای پس از آن بدانیم. کهن بودن نظام بُنه این احتمال را قوت میبخشد که زارعان ایرانی در روزگاران کهن به صورت دستهجمعی کار میکردهاند[۴]. ادامه حیات بُنهها در بخشهایی از ایران پس از اصلاحات ارضی نشان دهنده وجود سازوکار منسجم سازمان بُنه است که در نتیجه موجب تداوم آن درنظامهای گوناگون شده است[۶]. بُنه براساس ابعاد و وجوه مختلف آن به چندین گونه تقسیم میشود که 24 نوع آن شناخته شدهاند[۷].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ فرهادی، مرتضی. «بُنهشناسی: تعاریف و گونهشناسی» فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، مشهد: 1371 ش، شمر 24،/ 11.
- ↑ پتروشفسکی. ا . پ. کشاورزی و مناسبات ارضی در ایران عهد مغول. ترجمه کریم کشاورز، تهران، 1355، 547- 549.
- ↑ ضیاء توانا، حسن. «نقش عوامل تولید درشکلیابی روشهای تولید گروهی و ساختار قدرت.» مجموعه مقالات سمینار جغرافیایی، مشهد: 1365ش، شمر 3، 327.
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ خسروی، خسرو. جامعهشناسی روستایی ایران. تهران: 1358 ش، 82.
- ↑ صفینژاد، جواد، بُنه. تهران: 1353ش، ص. 8، 10.
- ↑ فرهادی، مرتضی. «بُنهشناسی: پیشینه پژوهشی و نقد اراء در چگونگی و پیدایش بنه»، فصلنامه علوم اجتماعی، تهران؛ 1372ش، شمر 3 و 4، 99.
- ↑ فرهادی، مرتضی. «بُنهشناسی: تعاریف و گونهشناسی» فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، مشهد: 1371 ش، شمر 24،/ 11، ص. 112- 113.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
مرتضی فرهادی
تلخیص فرمهر منجری