عکاسان ارمنی

عکاسان ارمنی، گروهی از ایرانیان ارمنی که در شهرهای گوناگون ایران به عکاسی اشتغال داشته‌اند. استقبال ارامنه از مشاغل فنی جدید، آشنایی برخی از آنان به زبان‌های اروپایی و ارتباط آنان با شهرهایی همچون باکو و تفلیس در روسیه، در توجه آن‌ها به عکاسی بی‌تأثیر نبوده است.

برخی از عکاسان ارمنی، با بروز شایستگی‌های فنی و حرفه‌ای به دربار شاهان قاجار، از جمله ناصرالدین شاه^* راه یافته و منصب «عکاس مخصوص» یافتند.

آموخته‌های تنی چند از عکاسان ارمنی که عکاسی را در شهرهای تفلیس، باکو و کلکته فراگرفته بودند، سبب شد تا آثار آنان از جنبه‌های زیبایی‌شناسی با دیگر عکاسان ایرانی ‌تفاوت‌هایی داشته باشد. در کانون‌های اسکان ارامنه در ایران از جمله شهرهای تبریز، اورمیه، اصفهان، تهران و برخی شهرهای کوچک اطراف آن‌ها، عکاسی به عنوان حرفه‌ای جدید، توسط برخی از ارامنه برگزیده شد. وجود قرابت‌های فرهنگی میان آنان و اروپائیان مقیم ایران و آسانی فضای دسترسی آنان به اطلاعات، دانش‌ و فنون جدید در اروپا و همچنین حمایت‌های سیاسی ـ اجتماعی برخی سفارتخانه‌های خارجی از آنان، سبب‌ساز رشد سریع این دسته از عکاسان در تهران و برخی شهرهای ایران شد. تفاوت سبک و تنوع کار و آثار عکاسان ارامنی با دیگر عکاسان ایرانی را می‌توان به طور خلاصه چنین عنوان کرد:

1-   برخورداری از تحصیلات آکادمیک و آموزش‌های مبتنی بر اصول حاکم بر سبک نقاشی دوران کلاسیک.

2-   توجه به کارکردهای زیبا‌شناسی نور، بر چهره و تقلید از عکاسان چهره اروپایی در پُز [1]و ترکیب‌بندی موضوعات.

3-   به کارگیری آرایه‌ها و وسایل تزئینی عکاسخانه‌‌های اروپایی، از قبیل پرده‌های دورنما، نرده‌های چوبی، مُبل و صندلی، میز و... .

4-   به کارگیری فنون اصلاحی در چاپ عکس‌ از جمله رتوش^* و ارائه مطلوب و مناسب عکس‌ها بر کارت‌های مقوایی[2].

از نخستین عکاسان ارمنی مشهور می‌توان به نام‌های زیر اشاره نمود:

^1-          آنتوان خان سوریوگین^*[3].¹

2-   ژوزف پاپازیان^*[4].²

در تبریز که از کانون‌های عمده سکونت ارامنه در ایران بود، عکاسان معروف زیر فعالیت‌ داشته‌اند:

1-   ب. آقایانس[5].³

2-   اصلان‌ هایرا پتیان.[6]⁴

3-   استپان استپانیان[7].⁵

4-   هوسپ هوسپیانس[8].⁶

در اصفهان و به ویژه در منطقه جلفا، عکاسان زیادی از جمله افراد مورد اشاره در زیر فعالیت‌ می‌کرده‌اند:

1-   میناس ‌پاتگرهانیان‌ (مکرتیچ)^*[9].⁷

2-   ماتوس آقاخان قاراخانیان[10].⁸

3-   تونی هوانسیان^*[11].⁹

4-   لئون آبکاریان^*[12].¹⁰

5-   هُوان گیورقیان^*[13].¹¹

و در رشت نیز عکاسان ارمنی زیر فعالیت داشته‌اند:

1- برادران خاچاطوریانس[14].¹²

2- چارلیک یگانیان.¹³

3- مارکاریان.¹⁴

4- نظرخان.¹⁵

مآخذ:

1.     ذکاء، یحیی. تاریخ عکاسی و عکاسان پیشگام در ایران. به کوشش کریم امامی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1376، ص136- 141.

2.     همان. ص62- 65.

3.     همان. ص197.

4.     همان. ص206.

5.     همان. ص210-214؛ نیزنک: مطهّر، محمود. گفت‌وگو با هرایر استپانیان، نشریه عکس. س دهم، آبان 1375، ص8-11.

6.     ذکاء. همان. ص219-222.

7.     به کوشش دمندان، پریسا. چهره‌نگاران اصفهان. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1377، ص118- 125.

8.     همان. ص108-111.

9.     همان. ص112-115.

10.  همان. ص132.

11.  همان.  ص152.

12.  ذکاء. همان. ص271-272.

13.  استپانیان، آرمان. «نگاهی به تاریخ عکاسی ایران، ایرانیان ارمنی از دریچه دوربین»، نشریه عکس. ش 47، س پنجم، فروردین 1370، ص4-5؛ ذکاء. همان. ص 274.

14.  ذکاء. همانجا.

15.  افشار، ایرج. «یادداشت‌های تاریخچه عکاسی»، نشریه عکسنامه. س اول، ش 2، تابستان 1377، ص109.

محمدرضا طهماسب پور

---

حالت نشستن یا ایستادن شخص مقابل دستگاه عکسبرداری.       [1].Pose                                                                                                                                      

کارت‌های مقوایی با نقوش چاپ شده یا برجسته، برای چسباندن عکس بر روی آن‌ها.      [2]. Cabinet  Card                                                                                                                                                            

     [3]. Antoin Sevruguin

      [4]. Joseph Papasian

      [5]. B. Agaiantz

      [6]. Aslan Havrabetian

      [7]. Stepan Stepanyan

     [8]. Osep Osepyans (Osiphianz)

      [9]. Minas Patkerhanian

         Mackertich                                                                                                                          

      [10].Matos  aghakhan  Karakhanian                                                                                                  

      [11].Thooni Johannessian                                                                                                                  

      [12].Leon Abcarians                                                                                                                                      

      [13].Hovan KureKian                                                                                                                                      

      [14].Khatchatouriantz