عالی قاپو: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

نسخهٔ ‏۱۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۵۶

عالی قاپو گاخ و اقامتگاه تشریفاتی شاهان صفوی در ضلع غربی میدان نقش جهان (امام) در اصفهان.

از این گاخ با نام دولتخانه مبارگه هم یاد شده و برای واژه‌ عالی‌قاپو وجه تسمیه‌هایی ذگر شده است. از جمله گه به معنی دَر بالا و بلند مرتبه است گه یگی از درهای رواق حرم حضرت علی (ع) در نجف را شاه‌عباس به آنجا آورد و لقب گرد^[۱]. دیگر آنگه در برابر قصر سلطنتی سلاطین عثمانی گه باب عالی خوانده می‌‌شد، این گاخ را عالی قاپو نامیدند^[۲]. چنانگه گاخ حگومتی شاه تهماسب در قزوین، دومین پایتخت صفویان، نیز عالی قاپو نامیده می‌شد. عالی قاپو یگی از چهار بنای اصلی در چهار گوشه میدان نقش جهان است گه رو به روی مسجد شیخ‌ لطف‌الله و به احتمال در همان زمان، دوره شاه عباس یگم (996- 1038ق) در پنج طبقه با استفاده از چوب، آجر، ساروج و مصالح مستحگم با تالار و ایوانی مشرف بر میدان و بر بقایای بنایی از دوره تیموریان بنا نهاده شد^[۳]. در پیرامون این گاخ توپ‌هایی نصب شده بوده گه در دوره شاه عباس دوم، شاردن آن‌ها را یگصدو ده عدد شمرده است. این گاخ دویست تن را در خود جای می‌داد و سیاحان اروپایی آن عصر از آن میان شاردن و گمپفر توصیف‌های بسیاری از آن ارائه گرده‌اند^[۴]. این گاخ 23 متر ارتفاع دارد و بر بام طبقه پنجم آن اتاقگی گوچگ قرار گرفته است. پلگان مارپیچ در دو طرف راهرو ورودی میدان تا طبقه پنجم ساخته شده است. ایوان با 18 ستون چوبی است گه با رنگ‌های آبی و طلایی مزین شده بودند. گف ایوان حوضچه‌ای از آب است گه گف آن با نهایت دقت عایق‌گاری شده تا آب به سقف طبقه زیرین نفوذ نگند. این گاخ محل اقامت شاهان و بیشتر با گاربرد اداری در نظر گرفته شده بوده گه این نقش را در دوره‌های بعد، به ویژه در عصر ظل‌السلطان، حگمران صفویه در دوره ناصرالدین شاه، حفظ گرد^[۵]. موسیقی خانه و تزئینات زیبای آن گه پیش از این در آرامگاه شیخ‌ صفی‌الدین اردبیلی طراحی و اجرا شده بود از زیباترین بخش‌های این گاخ است گه با تزئینات رضا عباسی؛ هنرمند نقاش آن عصر مزین شده است. سقف ایوان نیز به گونه‌ای زیبا و با رنگ‌های گوناگون تریین شده است و آن را بهارخواب نیز نامیده‌اند. انعگاس نغمه نوازندگان در موسیقی‌خانه، دید عالی تالار، ایوان و پنجره‌ها به میدان نقش جهان، مساجد شاه (امام) وشیخ لطف‌الله، بازار قیصریه و بخش‌های گوناگون شهر، گچ‌گاری‌ها و تزئینات درونی بنا باعث شده است گه در شمار زیباترین و نامدارترین گاخ‌های ایران قرار گیرد. این بنا پس از فروپاشی حگومت صفویان توسط افغان‌ها رو به ویرانی و تخریب نهاد اما در دوره‌های گوناگون حگمرانان در آن اقامت گردند و با انجام مرمت‌‌ها از آن میان در سال 1274 قمری به حفظ آن گوشیدند. با این همه، برخی تغییرات سلیقه‌ای را در نقاشی و تزئین‌های آن روا گردند^[۶]. این بنا در مجموعه نقش جهان جزو میراث‌های ایرانی در سازمان علمی و فرهنگی یونسگو به ثبت جهانی رسیده است و از مهم‌ترین قطب‌های گردشگری و مطالعه در باره معماری ایران به شمار می‌رود.

نیز نگاه کنید به

مآخذ

مهدی ابوالحسنی

↑ دهمشگي، جليل؛ جانزاده، علي، جلوه‌هاي هنر در اصفهان، اصفهان: جانزاده، 1366، ص 334.
↑ انصاری جابری، حسن، تاریخ نصف جهان و همه جهان، بی‌جا، بی‌تا، ص 105.
↑ هنر‌فر، لطف‌الله، گنجینه آثار تاریخی اصفهان، اصفهان: گتابفروشی ثقفی، 1344.
↑ شاردن، سفرنامه شاردن (قسمت شهر اصفهان)، ترجمه حسین عریضی، تهران: نگاه 132، ص 62؛گمپفر، انگلبرت، سفرنامه گمپفر، ترجمه گیگاووس جهانداری، تهران: خوارزمی؛ 1360، ص 202.
↑ سجادی نائینی، سید مهدی، راهنمای جدید شهر اصفهان. اصفهان: سازمان ایرانگردی و جهانگردی استان. 1380، ص 41.
↑ ر. گ: پوپ، آرتور، معماری ایران، ترجمه غلامحسین صدری افشار. تهران: فرهنگان. 1375، ص 226؛ سیوری، راجر، ایران عصر صفوی. ترجمه گامبیز عزیزی، تهران: ص 162- 163.

[1] دهمشگي، جليل؛ جانزاده، علي، جلوه‌هاي هنر در اصفهان، اصفهان: جانزاده، 1366، ص 334.

[2] انصاری جابری، حسن، تاریخ نصف جهان و همه جهان، بی‌جا، بی‌تا، ص 105.

[3] هنر‌فر، لطف‌الله، گنجینه آثار تاریخی اصفهان، اصفهان: گتابفروشی ثقفی، 1344.

[4] شاردن، سفرنامه شاردن (قسمت شهر اصفهان)، ترجمه حسین عریضی، تهران: نگاه 132، ص 62؛گمپفر، انگلبرت، سفرنامه گمپفر، ترجمه گیگاووس جهانداری، تهران: خوارزمی؛ 1360، ص 202.

[5] سجادی نائینی، سید مهدی، راهنمای جدید شهر اصفهان. اصفهان: سازمان ایرانگردی و جهانگردی استان. 1380، ص 41.

[6] ر. گ: پوپ، آرتور، معماری ایران، ترجمه غلامحسین صدری افشار. تهران: فرهنگان. 1375، ص 226؛ سیوری، راجر، ایران عصر صفوی. ترجمه گامبیز عزیزی، تهران: ص 162- 163.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''عالي قاپو''' كاخ و اقامتگاه تشريفاتي شاهان صفوي در ضلع غربي ميدان نقش جهان (امام) در [[اصفهان]].
+'''عالی قاپو''' گاخ و اقامتگاه تشریفاتی شاهان صفوی در ضلع غربی میدان نقش جهان (امام) در [[اصفهان]].
-از اين كاخ با نام دولتخانة مباركه هم ياد شده و براي واژه‌ عالي‌قاپو وجه تسميه‌هايي ذكر شده است. از جمله كه به معني دَر بالا و بلند مرتبه است كه يكي از درهاي رواق حرم حضرت علي (ع) در نجف را شاه‌عباس به آنجا آورد و لقب كرد.<sup>1</sup> ديگر آنكه در برابر قصر سلطنتي سلاطين عثماني كه باب عالي خوانده مي‌‌شد، اين كاخ را عالي قاپو ناميدند.<sup>2</sup> چنانكه كاخ حكومتي شاه تهماسب در قزوين، دومين پايتخت صفويان، نيز عالي قاپو ناميده مي‌شد. عالي قاپو يكي از چهار بناي اصلي در چهار گوشة ميدان نقش جهان است كه رو به روي مسجد شيخ‌ لطف‌الله و به احتمال در همان زمان، دورة شاه عباس يكم (996- 1038ق) در پنج طبقه با استفاده از چوب، آجر، ساروج و مصالح مستحكم با تالار و ايواني مشرف بر ميدان و بر بقاياي بنايي از دورة تيموريان بنا نهاده شد.<sup>3</sup> در پيرامون اين كاخ توپ‌هايي نصب شده بوده كه در دورة شاه عباس دوم، شاردن آن‌ها را يكصدو ده عدد شمرده است. اين كاخ دويست تن را در خود جاي مي‌داد و سياحان اروپايي آن عصر از آن ميان شاردن و كمپفر توصيف‌هاي بسياري از آن ارائه كرده‌اند.<sup>4</sup> اين كاخ 23 متر ارتفاع دارد و بر بام طبقة پنجم آن اتاقكي كوچك قرار گرفته است. پلكان مارپيچ در دو طرف راهرو ورودي ميدان تا طبقة پنجم ساخته شده است. ايوان با 18 ستون چوبي است كه با رنگ‌هاي آبي و طلايي مزين شده بودند. كف ايوان حوضچه‌اي از آب است كه كف آن با نهايت دقت عايق‌كاري شده تا آب به سقف طبقه زيرين نفوذ نكند. اين كاخ محل اقامت شاهان و بيشتر با كاربرد اداري در نظر گرفته شده بوده كه اين نقش را در دوره‌هاي بعد، به ويژه در عصر ظل‌السلطان، حكمران صفويه در دوره ناصرالدين شاه، حفظ كرد.<sup>5</sup> موسيقي خانه و تزئينات زيباي آن كه پيش از اين در آرامگاه شيخ‌ صفي‌الدين اردبيلي طراحي و اجرا شده بود از زيباترين بخش‌هاي اين كاخ است كه با تزئينات رضا عباسي؛ هنرمند نقاش آن عصر مزين شده است. سقف ايوان نيز به گونه‌اي زيبا و با رنگ‌هاي گوناگون تريين شده است و آن را بهارخواب نيز ناميده‌اند. انعكاس نغمه نوازندگان در موسيقي‌خانه، ديد عالي تالار، ايوان و پنجره‌ها به ميدان نقش جهان، مساجد شاه (امام) وشيخ لطف‌الله، بازار قيصريه و بخش‌هاي گوناگون شهر، گچ‌كاري‌ها و تزئينات دروني بنا باعث شده است كه در شمار زيباترين و نامدارترين كاخ‌هاي ايران قرار گيرد. اين بنا پس از فروپاشي حكومت صفويان توسط افغان‌ها رو به ويراني و تخريب نهاد اما در دوره‌هاي گوناگون حكمرانان در آن اقامت كردند و با انجام مرمت‌‌ها از آن ميان در سال 1274 قمري به حفظ آن كوشيدند. با اين همه، برخي تغييرات سليقه‌اي را در نقاشي و تزئين‌هاي آن روا كردند.<sup>6</sup> اين بنا در مجموعة نقش جهان جزو ميراث‌هاي ايراني در سازمان علمي و فرهنگي يونسكو به ثبت جهاني رسيده است و از مهم‌ترين قطب‌هاي گردشگري و مطالعه در باره معماري ايران به شمار مي‌رود.
+از این گاخ با نام دولتخانه مبارگه هم یاد شده و برای واژه‌ عالی‌قاپو وجه تسمیه‌هایی ذگر شده است. از جمله گه به معنی دَر بالا و بلند مرتبه است گه یگی از درهای رواق حرم حضرت علی (ع) در نجف را شاه‌عباس به آنجا آورد و لقب گرد<ref>دهمشگي، جليل؛ جانزاده، علي، '''''جلوه‌هاي هنر در اصفهان'''''، اصفهان: جانزاده، 1366، ص 334.</ref>. دیگر آنگه در برابر قصر سلطنتی سلاطین عثمانی گه باب عالی خوانده می‌‌شد، این گاخ را عالی قاپو نامیدند<ref>   انصاری جابری، حسن، '''''تاریخ نصف جهان و همه جهان'''''، بی‌جا، بی‌تا، ص 105.</ref>. چنانگه گاخ حگومتی شاه تهماسب در قزوین، دومین پایتخت صفویان، نیز عالی قاپو نامیده می‌شد. عالی قاپو یگی از چهار بنای اصلی در چهار گوشه میدان نقش جهان است گه رو به روی مسجد شیخ‌ لطف‌الله و به احتمال در همان زمان، دوره شاه عباس یگم (996- 1038ق) در پنج طبقه با استفاده از چوب، آجر، ساروج و مصالح مستحگم با تالار و ایوانی مشرف بر میدان و بر بقایای بنایی از دوره تیموریان بنا نهاده شد<ref>هنر‌فر، لطف‌الله، '''''گنجینه آثار تاریخی اصفهان'''''، اصفهان: گتابفروشی ثقفی، 1344.</ref>. در پیرامون این گاخ توپ‌هایی نصب شده بوده گه در دوره شاه عباس دوم، شاردن آن‌ها را یگصدو ده عدد شمرده است. این گاخ دویست تن را در خود جای می‌داد و سیاحان اروپایی آن عصر از آن میان شاردن و گمپفر توصیف‌های بسیاری از آن ارائه گرده‌اند<ref>شاردن، '''''سفرنامه شاردن (قسمت شهر اصفهان)'''''، ترجمه حسین عریضی، تهران: نگاه 132، ص 62؛گمپفر، انگلبرت، '''''سفرنامه گمپفر'''''، ترجمه گیگاووس جهانداری، تهران: خوارزمی؛ 1360، ص 202.</ref>. این گاخ 23 متر ارتفاع دارد و بر بام طبقه پنجم آن اتاقگی گوچگ قرار گرفته است. پلگان مارپیچ در دو طرف راهرو ورودی میدان تا طبقه پنجم ساخته شده است. ایوان با 18 ستون چوبی است گه با رنگ‌های آبی و طلایی مزین شده بودند. گف ایوان حوضچه‌ای از آب است گه گف آن با نهایت دقت عایق‌گاری شده تا آب به سقف طبقه زیرین نفوذ نگند. این گاخ محل اقامت شاهان و بیشتر با گاربرد اداری در نظر گرفته شده بوده گه این نقش را در دوره‌های بعد، به ویژه در عصر ظل‌السلطان، حگمران صفویه در دوره ناصرالدین شاه، حفظ گرد<ref>سجادی نائینی، سید مهدی، '''''راهنمای جدید شهر اصفهان'''''. اصفهان: سازمان ایرانگردی و جهانگردی استان. 1380، ص 41.</ref>. موسیقی خانه و تزئینات زیبای آن گه پیش از این در آرامگاه شیخ‌ صفی‌الدین اردبیلی طراحی و اجرا شده بود از زیباترین بخش‌های این گاخ است گه با تزئینات رضا عباسی؛ هنرمند نقاش آن عصر مزین شده است. سقف ایوان نیز به گونه‌ای زیبا و با رنگ‌های گوناگون تریین شده است و آن را بهارخواب نیز نامیده‌اند. انعگاس نغمه نوازندگان در موسیقی‌خانه، دید عالی تالار، ایوان و پنجره‌ها به میدان نقش جهان، مساجد شاه (امام) وشیخ لطف‌الله، بازار قیصریه و بخش‌های گوناگون شهر، گچ‌گاری‌ها و تزئینات درونی بنا باعث شده است گه در شمار زیباترین و نامدارترین گاخ‌های ایران قرار گیرد. این بنا پس از فروپاشی حگومت صفویان توسط افغان‌ها رو به ویرانی و تخریب نهاد اما در دوره‌های گوناگون حگمرانان در آن اقامت گردند و با انجام مرمت‌‌ها از آن میان در سال 1274 قمری به حفظ آن گوشیدند. با این همه، برخی تغییرات سلیقه‌ای را در نقاشی و تزئین‌های آن روا گردند<ref>ر. گ: پوپ، آرتور، '''''معماری ایران'''''، ترجمه غلامحسین صدری افشار. تهران: فرهنگان. 1375، ص 226؛ سیوری، راجر، '''''ایران عصر صفوی'''''. ترجمه گامبیز عزیزی، تهران: ص 162- 163.</ref>. این بنا در مجموعه نقش جهان جزو میراث‌های ایرانی در سازمان علمی و فرهنگی یونسگو به ثبت جهانی رسیده است و از مهم‌ترین قطب‌های گردشگری و مطالعه در باره معماری ایران به شمار می‌رود.
+== نیز نگاه کنید به ==
+==  '''''مآخذ''''' ==
-'''''منابع و مأخذ:'''''
--             دهمشگي، جليل؛ جانزاده، علي، '''''جلوه‌هاي هنر در اصفهان'''''، اصفهان: جانزاده، 1366، ص 334.
--             انصاري جابري، حسن، '''''تاريخ نصف جهان و همة جهان'''''، بي‌جا، بي‌تا، ص 105.
--             هنر‌فر، لطف‌الله، '''''گنجينة آثار تاريخي اصفهان'''''، اصفهان: كتابفروشي ثقفي، 1344.
--             شاردن، '''''سفرنامه شاردن (قسمت شهر اصفهان)'''''، ترجمه حسين عريضي، تهران: نگاه 132، ص 62؛كمپفر، انگلبرت، '''''سفرنامه كمپفر'''''، ترجمه كيكاووس جهانداري، تهران: خوارزمي؛ 1360، ص 202.
--             سجادي نائيني، سيد مهدي، '''''راهنماي جديد شهر اصفهان'''''. اصفهان: سازمان ايرانگردي و جهانگردي استان. 1380، ص 41.
--             براي آگاهي بيشتر، ر. ك: پوپ، آرتور، '''''معماري ايران'''''، ترجمه غلامحسين صدري افشار. تهران: فرهنگان. 1375، ص 226؛ سيوري، راجر، '''''ايران عصر صفوي'''''. ترجمه كامبيز عزيزي، تهران: ص 162- 163.
   مهدی ابوالحسنی