البرز: تفاوت میان نسخهها
| خط ۱۵: | خط ۱۵: | ||
از كوه البرز در برخي منابع با نامهاي «پارشهور»، «ورنه»، «هرايتي برز» ياد شده است<ref>چكنگي، عليرضا. '''''فرهنگنامه تطبيقي نامهاي قديم و جديد مكانهاي جغرافيايي ايران و نواحي مجاور'''''. چ1، مشهد: 1378، آستان قدس رضوي (بنياد پژوهشهاي اسلامي)، ص242.</ref>.در متون جغرافيايي قديم، از جمله در حدود العالم و البدان و برخي ديگر نامي از البرز برده نشده و غالباً از اسامي قلههاي آن نظير دنباوند و يا [[دماوند]] استفاده كردهاند<ref> الف- '''''حدود العالم من المشرق الي المغرب'''''. به كوشش دكتر منوچهر ستوده، تهران: 1362، طهوري، ص147. | از كوه البرز در برخي منابع با نامهاي «پارشهور»، «ورنه»، «هرايتي برز» ياد شده است<ref>چكنگي، عليرضا. '''''فرهنگنامه تطبيقي نامهاي قديم و جديد مكانهاي جغرافيايي ايران و نواحي مجاور'''''. چ1، مشهد: 1378، آستان قدس رضوي (بنياد پژوهشهاي اسلامي)، ص242.</ref>.در متون جغرافيايي قديم، از جمله در حدود العالم و البدان و برخي ديگر نامي از البرز برده نشده و غالباً از اسامي قلههاي آن نظير دنباوند و يا [[دماوند]] استفاده كردهاند<ref> الف- '''''حدود العالم من المشرق الي المغرب'''''. به كوشش دكتر منوچهر ستوده، تهران: 1362، طهوري، ص147. | ||
''' ب-''' لسترنج،گاي. '''''جغرافياي تاريخي سرزمينهاي خلافت شرقي'''''. ترجمه محمود عرفان، چ6، تهران: 1383، شركت انتشارات علمي و فرهنگي، ص393 (زيرنويس2). </ref>.<sup>7</sup> شايد تنها حمدالله مستوفي باشد كه در كتاب خود مشخصاً نام [[البرز]] را به كار برده است<ref> مستوفيقزويني، حمدالله. ''''' | ''' ب-''' لسترنج،گاي. '''''جغرافياي تاريخي سرزمينهاي خلافت شرقي'''''. ترجمه محمود عرفان، چ6، تهران: 1383، شركت انتشارات علمي و فرهنگي، ص393 (زيرنويس2). </ref>.<sup>7</sup> شايد تنها حمدالله مستوفي باشد كه در كتاب خود مشخصاً نام [[البرز]] را به كار برده است<ref> مستوفيقزويني، حمدالله. '''''نزهه القلوب'''''. به تصحيح و تحشيه دكتر محمّد دبيرسياقي، چ1، قزوين: 1381، حديث امروز، ص142 و منبع 7- ب.</ref>. | ||
== نیز نگاه کنید به == | == نیز نگاه کنید به == | ||
نسخهٔ ۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۱۵
البرز، مهمترين واحد كوهستاني شمال كشور است كه با درههاي عميق و قلههاي بسيار مرتفع به صورت قوسي عظيم با جهت باختري- خاوري فلات مركزي ايران را از درياي خرز جدا ميسازد و مانع ورود بادهاي باران آور به داخل فلات ميشود. اين ديواره مرتفع در تقسيمبندي كوههاي ايران، در قسمت كوههاي شمالي جاي ميگيرد كه بخشي از چينخوردگيهاي بزرگ آلپ و هيماليا هستند. اين رشته كوهها از آرارات در تركيه شروع شده و پس از عبور از سواحل جنوبي درياي خزر و خراسان شمالي با طول تقريبي 1800 كم به كوههاي هندوكش در افغانستان ميپيوندد[۱].
البرز سلسله كوهستان بزرگي در شمال ايران است با طول 950 و عرض بين 25 تا 110 كم در نقاط مختلف كه مجموعاً 51500 كمـ از سطح ايران را پوشانده است. اين كوهستان از رسوبات دورانهاي اول تا سوم زمينشناسي و طي حركاتي در دوران چهارم پديد آمده است[۲].
بلندترين قله البرز كه بلندترين قله ايران نيز هست، دماوند نام دارد كه داراي 5671 متر ارتفاع و پس از آن، علمكوه و تخت سليمان، سردشت، خلنو و گرمابسر، به ارتفاع 4650، 46643، 4378، 4375، 4220 از قلههاي مرتفع البرز هستند كه بيشتر روزهاي سال پوشيده از برف و منبع تأمينكننده آب براي روستاها و مزارع پاي كوه هستند[۳].
واحد كوهستاني البرز را، در مسير خود از غرب به شرق، ميتوان به سه قسمت تقسيم كرد و هر قسمت را با توجه به ويژگيهاي ساختاري، آب و هوا و پوشش گياهي آن مورد مطالعه قرار داد.
قسمت غربي البرز از رودخانه آستارا شروع شده و به دره سفيد رود ختم ميشود. قسمت مركزي البرز از دره سفيد رود شروع شده و تا رودخانه فيروزكوه و رودخانه تالار امتداد مييابد. و بالاخره قسمت شرقي البرز از رودخانه فيروزكوه و رودخانه تالار شروع شده و تا رودخانه گرگان ادامه داشته و داراي مشخصات زير هستند: البرز غربي داراي 270 كم طول و بلندترين قله آن به نام آقداغ داراي 3303 متر ارتفاع است. عرض كوهستان البرز غربي كه رشته كوههاي طوالش نيز ناميده ميشود درنواحي شمال 30 كم، در بخشهاي مركزي حدود 60 كم و در قسمتهاي خاوري كه به دره سفيدرود ختم ميشود، حدود 110 كم است.
البرز مركزي داراي 330 كم طول و داراي عرض متوسط 85 كم است. البرز مركزي نسبت به دو قسمت ديگر البرز (غربي و شرقي) داراي دو ويژگي عمده است. نخست اينكه مرتفعترين كوههاي سلسله جبال البرز و ديگر اينكه پر آبترين و بيشتر رودخانهها در همين قسمت از البرز قرار دارد. اين جريانهاي آبي به ويژه كرج و جاجرود كه به سوي جبهه جنوبي البرز جريان داشته و رسوبات حاصلخيزي را از خود بر جاي گذاشتهاند، خود موجب ايجاد مدنيت و آباداني در اين قسمت از البرز شدهاند[۴].
البرز خاوري در باريكترين قسمت خود، داراي 25 كيلومتر عرض است و ارتفاعات در جهت شرق به تدريج كاهش يافته و غالباً كمتر از 3500 متر هستند. بلندترين قله البرز خاوري، شاهوار نام دارد كه در 25 كيلومتري شمال باختري شاهرود واقع شده و داراي 3945 ارتفاع است[۵].
از كوه البرز در برخي منابع با نامهاي «پارشهور»، «ورنه»، «هرايتي برز» ياد شده است[۶].در متون جغرافيايي قديم، از جمله در حدود العالم و البدان و برخي ديگر نامي از البرز برده نشده و غالباً از اسامي قلههاي آن نظير دنباوند و يا دماوند استفاده كردهاند[۷].7 شايد تنها حمدالله مستوفي باشد كه در كتاب خود مشخصاً نام البرز را به كار برده است[۸].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ اطلس زمينشناسي (اطلس ملّي ايران). نگارش دوم، چ1، تهران: 1382، سازمان نقشهبرداري كشور (سازمان مديريت و برنامهريزي كشور)، ص1-2.
- ↑ جعفري، عباس. گيتاشناسي ايران. ج1. كوهها و كوهنامه ايران. چ2، تهران: 1379، گيتاشناسي، ص67.
- ↑ همان. ص67و72.
- ↑ تكميلهمايون، ناصر. تاريخ اجتماعي و فرهنگي تهران. ج1، چ1، تهران: 1377، دفتر پژوهشهاي فرهنگي، ص111-109.
- ↑ منبع 2. ص73.
- ↑ چكنگي، عليرضا. فرهنگنامه تطبيقي نامهاي قديم و جديد مكانهاي جغرافيايي ايران و نواحي مجاور. چ1، مشهد: 1378، آستان قدس رضوي (بنياد پژوهشهاي اسلامي)، ص242.
- ↑ الف- حدود العالم من المشرق الي المغرب. به كوشش دكتر منوچهر ستوده، تهران: 1362، طهوري، ص147. ب- لسترنج،گاي. جغرافياي تاريخي سرزمينهاي خلافت شرقي. ترجمه محمود عرفان، چ6، تهران: 1383، شركت انتشارات علمي و فرهنگي، ص393 (زيرنويس2).
- ↑ مستوفيقزويني، حمدالله. نزهه القلوب. به تصحيح و تحشيه دكتر محمّد دبيرسياقي، چ1، قزوين: 1381، حديث امروز، ص142 و منبع 7- ب.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
غلامحسین تکمیل همایون