آفرینش(دردین زرتشت): تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''آفرينش''' (در دين زرتشتي)، فرآيند پيدايش كائنات در دورة دوازده هزار سالة هستي مطابق دين مزدايي. در دين زرتشتي / مزدايي، هستي، از ابتدا تا حدوث آخرالزمان در محدودة زماني دوازده هزار سالهاي حركت ميكند، و اين دوازده هزار سال به چهار دورة سه هز...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
''' | '''آفرینش''' (در دین زرتشتی)، فرآیند پیدایش كائنات در دورة دوازده هزار سالة هستی مطابق دین مزدایی. | ||
در | در [[زرتشتی، دین|دین زرتشتی]] / مزدایی، هستی، از ابتدا تا حدوث آخرالزمان در محدودة زمانی دوازده هزار سالهای حركت میكند، و این دوازده هزار سال به چهار دورة سه هزار ساله تقسیم میشود،<sup>1</sup> یعنی یك سال كیهانی. | ||
در متون | در متون پهلوی، در آغاز، اهورا مزدا (سرور دانا) در روشنی بی پایان و در بالا و اهریمن نادان در تاریكی بی پایان و در پایین هستی جای داشتند و میان آنها خلأ بود. اهریمن به بالا آمد، روشنی را دید و آن را از خود برتر یافت، پس به جهان تاریكی رفت و دیوان را آفرید تا به قلمرو نورانی خداوند حمله آورد. اهورا مزدا به او پیشنهاد سازش و انجام نبرد در نه هزار سال بعد را داد و اهریمن كه از آینده ناآگاه بود، آن را پذیرفت. سپس اهورا مزدا دست به كار آفرینش زد.<sup>2</sup> او جهان را در دو مرحله آفرید: نخست حالت مینوی و آن گاه بدان هستی مادی بخشید (گیتی) و با این كار آفرینش كامل و عرصه برای نبرد با بدی و از بین بردن آن فراهم شد.<sup>3</sup> | ||
او ابتدا امشاسپندان را | او ابتدا امشاسپندان را آفرید كه جلوههای خود اویند<sup>4</sup> و سپس ایزدان را به وجود آورد كه قوای مقابل دیواناند.<sup>5</sup> در ''اوستای متأخر'' آمده كه پس از ایزدان، از روشنی بی كران آتش، از آتش باد، از باد آب، از آب زمین و همة هستی مادی آفریده شد.<sup>6</sup> | ||
ترتیب آفرینش گیتی در سه هزارة دوم بدین قرار است: آسمان، آب، زمین، گیاه، جانور و انسان. | |||
در ''بندهش'' آمده كه اورمزد آسمان را در 40 روز، آب را در 55 روز، | در ''بندهش'' آمده كه اورمزد آسمان را در 40 روز، آب را در 55 روز، زمین را در 70 روز، گیا ه را در 25 روز و گوسفند را در 75 روز و انسان را در 70 روز آفرید و پس از هر یك از این آفرینشها 5 روز درنگ كرد.<sup>7</sup> | ||
همچنین، وی گاو «ایوداد» یا «ایوَكْداد»[1]، یعنی یكتا آفرید، و انسان نخستین یا گیومرث، به معنای زندة میرا، را كه نمونة انسان كامل است، خلق كرد.<sup>8</sup> این آفریدگان گیتی در این مدت 3 هزار سال بی حركت و فعالیت بر جای ماندند.<sup>9</sup> | |||
در | در ابتدای ''سه هزارة سوم اهریمن''، به آفریدههای مزدا حمله برد، آب را به زهر جانوارن موذی آمیخت؛ زمین را شكاند و لرزاند و كوه ایجاد شد؛ زمین به 6 قسمت شد؛ به گیاه حمله كرد؛ همچنین به گاو حمله كرد و چون او مرد، از اندامهایش غلات و گیاهان شفابخش از زمین روئیدند. به علاوه، نطفة او به ماه رفت و پالوده شد و انواع گوناگون حیوانات مفید از آن ایجاد شدند. گیومرث نیز پس از سپری كردن زمان تعیین شده، با حمله دیومرگ مرد و به پهلوی چپ افتاد، نطفة او با روشنی خورشید پاك شد و بشر از آن به وجود آمد. ابتدا مشی و مشیانه به صورت دو شاخة ریواس در هم پیچیده از زمین روییدند و آنگاه تبدیل به پیكر آدمی شدند. از ایشان 6 پسر و دختر زاده شدند و تمام نسل بشر از ایشان بهوجود آمد.<sup>10</sup> | ||
'''مآخذ:''' | '''مآخذ:''' | ||
# | # كریستنسن، آرتور. '''''نخستین انسان و نخستین شهریار'''''. ترجمة ژاله آموزگار و احمد تفضلی، تهران: نشر نو، 1364، ص 26؛ '''''Encyclopaedia Iranica'''''. Vol. VI, P. 303. | ||
# ''''' | # '''''گزیدههای زادسپرم'''''. ترجمة محمدتقی راشد محصل، تهران: 1366، ص 1 و2؛ '''''Enc. Iranica''''', ibid. | ||
# | # بویس، مری. '''''زرتشتیان، باورها و آداب دینی آنها'''''. ترجمة عسكر بهرامی، تهران: ققنوس، 1381، ص 49؛ موله، م. '''''ایران باستان'''''. ترجمة ژاله آموزگار، تهران: دانشگاه تهران، 1356، ص100 و 101؛ نیز: Boyce, M. Zoroastrians, '''''Their Religious Beliefs and Practices'''''. London: Routledge, 1979, P. 25. | ||
# آموزگار، ژاله. ''''' | # آموزگار، ژاله. '''''تاریخ اساطیری ایران'''''. تهران: سمت، 1374، ص 15-17. | ||
# همان. ص 17-33. | # همان. ص 17-33. | ||
# بهار، مهرداد. ''''' | # بهار، مهرداد. '''''ادیان آسیایی'''''. تهران: چشمه، 1375، ص 45. | ||
# '''''بندهش'''''. ترجمة مهرداد بهار، تهران: توس، 1369، ص 41-42؛ ''''' | # '''''بندهش'''''. ترجمة مهرداد بهار، تهران: توس، 1369، ص 41-42؛ '''''گزیدههای زادسپرم'''''. ص 3؛ Duchesne - Guillemin, J., '''''Religion of Ancient Iran.''''' Bombay: 1973, PP. 212-213. | ||
# آموزگار. همان. ص 41؛ | # آموزگار. همان. ص 41؛ اسماعیلپور، ابوالقاسم. '''''اسطورة بیان نمادین'''''. تهران: سروش، 1377، ص 94؛ كریستن سن. همان. ص 28. | ||
# | # كریستن سن. همان. ص 26. | ||
# '''''بندهش'''''. ص 51-67؛ ''''' | # '''''بندهش'''''. ص 51-67؛ '''''روایت پهلوی'''''. ترجمة مهشید میرفخرائی، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1367، ص 56؛ كریستن سن. همان. ص 27 به بعد؛ '''''Enc. Iranica''''', Vol. VI, PP. 303-304. | ||
# | # هینلز، جان. '''''شناخت اساطیر ایران'''''. ترجمة ژاله آموزگار و احمد تفضلی، تهران: 1368، ص 91-92؛ Hinnells, J. R. '''''Persian Mythology'''''. London: Hamlyan, 1975, P. 56 ff. [1]. Ēvakdād | ||
ندا اخوان اقدم | ندا اخوان اقدم | ||
نسخهٔ ۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۴۹
آفرینش (در دین زرتشتی)، فرآیند پیدایش كائنات در دورة دوازده هزار سالة هستی مطابق دین مزدایی.
در دین زرتشتی / مزدایی، هستی، از ابتدا تا حدوث آخرالزمان در محدودة زمانی دوازده هزار سالهای حركت میكند، و این دوازده هزار سال به چهار دورة سه هزار ساله تقسیم میشود،1 یعنی یك سال كیهانی.
در متون پهلوی، در آغاز، اهورا مزدا (سرور دانا) در روشنی بی پایان و در بالا و اهریمن نادان در تاریكی بی پایان و در پایین هستی جای داشتند و میان آنها خلأ بود. اهریمن به بالا آمد، روشنی را دید و آن را از خود برتر یافت، پس به جهان تاریكی رفت و دیوان را آفرید تا به قلمرو نورانی خداوند حمله آورد. اهورا مزدا به او پیشنهاد سازش و انجام نبرد در نه هزار سال بعد را داد و اهریمن كه از آینده ناآگاه بود، آن را پذیرفت. سپس اهورا مزدا دست به كار آفرینش زد.2 او جهان را در دو مرحله آفرید: نخست حالت مینوی و آن گاه بدان هستی مادی بخشید (گیتی) و با این كار آفرینش كامل و عرصه برای نبرد با بدی و از بین بردن آن فراهم شد.3
او ابتدا امشاسپندان را آفرید كه جلوههای خود اویند4 و سپس ایزدان را به وجود آورد كه قوای مقابل دیواناند.5 در اوستای متأخر آمده كه پس از ایزدان، از روشنی بی كران آتش، از آتش باد، از باد آب، از آب زمین و همة هستی مادی آفریده شد.6
ترتیب آفرینش گیتی در سه هزارة دوم بدین قرار است: آسمان، آب، زمین، گیاه، جانور و انسان.
در بندهش آمده كه اورمزد آسمان را در 40 روز، آب را در 55 روز، زمین را در 70 روز، گیا ه را در 25 روز و گوسفند را در 75 روز و انسان را در 70 روز آفرید و پس از هر یك از این آفرینشها 5 روز درنگ كرد.7
همچنین، وی گاو «ایوداد» یا «ایوَكْداد»[1]، یعنی یكتا آفرید، و انسان نخستین یا گیومرث، به معنای زندة میرا، را كه نمونة انسان كامل است، خلق كرد.8 این آفریدگان گیتی در این مدت 3 هزار سال بی حركت و فعالیت بر جای ماندند.9
در ابتدای سه هزارة سوم اهریمن، به آفریدههای مزدا حمله برد، آب را به زهر جانوارن موذی آمیخت؛ زمین را شكاند و لرزاند و كوه ایجاد شد؛ زمین به 6 قسمت شد؛ به گیاه حمله كرد؛ همچنین به گاو حمله كرد و چون او مرد، از اندامهایش غلات و گیاهان شفابخش از زمین روئیدند. به علاوه، نطفة او به ماه رفت و پالوده شد و انواع گوناگون حیوانات مفید از آن ایجاد شدند. گیومرث نیز پس از سپری كردن زمان تعیین شده، با حمله دیومرگ مرد و به پهلوی چپ افتاد، نطفة او با روشنی خورشید پاك شد و بشر از آن به وجود آمد. ابتدا مشی و مشیانه به صورت دو شاخة ریواس در هم پیچیده از زمین روییدند و آنگاه تبدیل به پیكر آدمی شدند. از ایشان 6 پسر و دختر زاده شدند و تمام نسل بشر از ایشان بهوجود آمد.10
مآخذ:
- كریستنسن، آرتور. نخستین انسان و نخستین شهریار. ترجمة ژاله آموزگار و احمد تفضلی، تهران: نشر نو، 1364، ص 26؛ Encyclopaedia Iranica. Vol. VI, P. 303.
- گزیدههای زادسپرم. ترجمة محمدتقی راشد محصل، تهران: 1366، ص 1 و2؛ Enc. Iranica, ibid.
- بویس، مری. زرتشتیان، باورها و آداب دینی آنها. ترجمة عسكر بهرامی، تهران: ققنوس، 1381، ص 49؛ موله، م. ایران باستان. ترجمة ژاله آموزگار، تهران: دانشگاه تهران، 1356، ص100 و 101؛ نیز: Boyce, M. Zoroastrians, Their Religious Beliefs and Practices. London: Routledge, 1979, P. 25.
- آموزگار، ژاله. تاریخ اساطیری ایران. تهران: سمت، 1374، ص 15-17.
- همان. ص 17-33.
- بهار، مهرداد. ادیان آسیایی. تهران: چشمه، 1375، ص 45.
- بندهش. ترجمة مهرداد بهار، تهران: توس، 1369، ص 41-42؛ گزیدههای زادسپرم. ص 3؛ Duchesne - Guillemin, J., Religion of Ancient Iran. Bombay: 1973, PP. 212-213.
- آموزگار. همان. ص 41؛ اسماعیلپور، ابوالقاسم. اسطورة بیان نمادین. تهران: سروش، 1377، ص 94؛ كریستن سن. همان. ص 28.
- كریستن سن. همان. ص 26.
- بندهش. ص 51-67؛ روایت پهلوی. ترجمة مهشید میرفخرائی، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1367، ص 56؛ كریستن سن. همان. ص 27 به بعد؛ Enc. Iranica, Vol. VI, PP. 303-304.
- هینلز، جان. شناخت اساطیر ایران. ترجمة ژاله آموزگار و احمد تفضلی، تهران: 1368، ص 91-92؛ Hinnells, J. R. Persian Mythology. London: Hamlyan, 1975, P. 56 ff. [1]. Ēvakdād
ندا اخوان اقدم