مهابادی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

نسخهٔ ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۲۱

مهابادی/ mæhābādi/، (← کردی)، از گویش‌های کردی مرکزی است که از زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی به شمار می‌رود و با کردی سنندج و سلیمانیه رابطه خواهری دارد^[۱]^[۲]. (← سنندج)

مهاباد امروز، ساوجبلاغ دیروز، در استان آذربایجان غربی^[۳] در محدوده کردستان مُکری واقع شده است^[۴]. طوایف مختلفی در این ناحیه زندگی می‌کنند^[۵]. در این منطقه ایل‌هایی به نام منگور، مامش، پشدری، گورِک، ملکری، بریاجی، سِوه‌سینی، پیران، دِه‌بُکری و بیگ‌زاده وجود دارند^[۶]. در 1375 جمعیت مهاباد 107799 نفر بوده است^[۷]^[۸]. بخش قابل ملاحظه‌ای از این جمعیت به گویش کردی مهابادی به عنوان زبان اول یا دوم صحبت می‌کنند. در گویش کردی مهاباد و دیگر گویش‌های کردی اطراف آن، همخوان /t/ نرمکامی شده) و /l/ کامی، /r/ (چند زنشی) و /?/ تک زنشی هر یک یک واج و تمایز دهنده معنی هستند^[۷]^[۹]. در کردی مرکزی و جنوبی تمایز میان /v/ و /w/ از بین رفته است و صورت غالب /w/ است. (āw «آب»)^[۱۰]. به نظر می‌رسد که در این گویش ترکیب دو همخوان یا خوشه همخوانی آغازی وجود داشته باشد^[۱۱]. اما کاربرد آن تنها به اجتماع یک همخوان و یکی از نیم واکه‌های /y، w/ محدود می‌شود، مانند /swēnd/ «سوگند»، /gyân/ «جان»، /xwen/ «خون»^[۷]^[۱۲] به این ترتیب ساختمان هجا در این گویش (c) (c) (c) v (c) c است. هجای cvccc کم دیده می‌شود: /royšt/ «رفت». نشانه معرفه در این گویش /-a/ یا /-aka/ است و نشانه نکره /-e/ یا /-ek/ می‌باشد.¹² ساخت اضافه در گویش‌های مرکزی و شمالی کردی به ویژه در حالت جمع احتمالاً تحت تأثیر ارمنی تغییر کرده و به وسیله "da" ساخته می‌شود: pyâw- ī da pâšâ «مردانِ پادشاه».¹³ از ویژگی‌های بارز کردی و غالب زبان‌ها و گویش‌های ایرانی مطابقت زمان گذشته افعال متعدی با مفعول است و فاعل به صورت وند به مفعول متصل شود.¹⁴ این ویژگی که «ارگاتیو» نامیده می‌شود در کردی مهابادی به چشم می‌خورد.¹⁵ kitebaka- š dâne «کتاب را به من داد» (/dâne/ «داده شدم»)¹⁶ بر نگارش کردی مهابادی در ایران از خط فارسی که مبتنی بر الفبای عربی است، استفاده می‌شود.¹⁷

نیز نگاه کنید به

مآخذ

11.

ـ و نک. کلباسی، ایران. گویش کردی مهاباد. ص19.

ـ و نک. بلو، جویس. «کردی». راهنمای زبان‌های ایرانی. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص546.

12. Mackenzie, D. N. Encyclopeadia of Islam. P. 480.

ـ و نک: . بلو، جویس. راهنمای زبان‌های ایرانی. ص546.

13. Campbell, G. L. "Kurdish". Compendium of world's Languages, London: 1991. Vol 2, p. 928.

14. کلباسی، ایران. «مقایسه‌ای میان کردی مهاباد، سنندج و کرمانشاه»، مجله علمی ـ پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا تهران. 1374، س5، شمـ13و 14، ص59- 80.

15. ویندفور، گرنوت‌ ر. ال و آرمور، ان. «زبان‌های ایرانی نو غربی»، راهنمای زبان‌های ایرانی. جلد دوم، ص431.

16. ارانسکی، م. یوسیف. زبان‌های ایرانی. ترجمه علی‌اشرف صادقی، تهران: سخن، 1378، ص127.

:و نک kreyen Bruek, p.g. "Kurdish" The Encyclopeadia of languages & Linguistics. Ed. RE. Asher. Oxford: pergman, 1944. vol 4, p 1880.

آتوسا رستم بیک تفرشی

↑ Mackenzie, D. N. "Kurds, Language", Encyclopeadia of Islam. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 479
↑ بلو، جویس. «کردی». راهنمای زبان‌های ایرانی. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص543.
↑ کلباسی، ایران. گویش کردی مهاباد. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص17.
↑ FAGLETON, W. and NEUMANN, R. "MAHĀBĀD", Encyclopeadia of Islam, LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 1213
↑ کلباسی، ایران. گویش کردی مهاباد. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص18.
↑ سالنامه آماری کشور 1382. تهران: مرکز آمار ایران، دفتر انتشارات و اطلاع‌رسانی، 1383، ص 61.
↑ ^۷٫۰ ^۷٫۱ ^۷٫۲ بلو، جویس. «کردی». راهنمای زبان‌های ایرانی. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص545.
↑ Edmonds, C, J. kurds, Turks and Arabs. London: Oxford University Press. 1975, p. 3
↑ Mackenzie, D. N. Encyclopeadia of Islam. P. 479.
↑ کلباسی، ایران. گویش کردی مهاباد. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص4.
↑ رخزادی، علی. آواشناسی و دستور زبان کردی. تهران: ترفند، 1379، ص84.
↑ رخزادی، علی. آواشناسی و دستور زبان کردی. تهران: ترفند، 1379، ص83.

[1] Mackenzie, D. N. "Kurds, Language", Encyclopeadia of Islam. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 479

[2] بلو، جویس. «کردی». راهنمای زبان‌های ایرانی. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص543.

[3] کلباسی، ایران. گویش کردی مهاباد. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص17.

[4] FAGLETON, W. and NEUMANN, R. "MAHĀBĀD", Encyclopeadia of Islam, LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 1213

[5] کلباسی، ایران. گویش کردی مهاباد. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص18.

[6] سالنامه آماری کشور 1382. تهران: مرکز آمار ایران، دفتر انتشارات و اطلاع‌رسانی، 1383، ص 61.

[:0-7] ۷٫۰ ^۷٫۱ ^۷٫۲ بلو، جویس. «کردی». راهنمای زبان‌های ایرانی. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص545.

[8] Edmonds, C, J. kurds, Turks and Arabs. London: Oxford University Press. 1975, p. 3

[9] Mackenzie, D. N. Encyclopeadia of Islam. P. 479.

[10] کلباسی، ایران. گویش کردی مهاباد. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص4.

[11] رخزادی، علی. آواشناسی و دستور زبان کردی. تهران: ترفند، 1379، ص84.

[12] رخزادی، علی. آواشناسی و دستور زبان کردی. تهران: ترفند، 1379، ص83.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-مهابادی/ mæhābādi/، (← كردی)، از گویش‌های كردی مركزی است كه از زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی به شمار می‌رود و با [[کردی|كردی]] [[سنندج]] و سلیمانیه رابطه خواهری دارد.<sup>1</sup> (← سنندج)
+[[مهابادی]]/ mæhābādi/، (← کردی)، از گویش‌های کردی مرکزی است که از زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی به شمار می‌رود و با [[کردی]] [[سنندج]] و سلیمانیه رابطه خواهری دارد<ref>Mackenzie, D. N. "Kurds, Language", ''Encyclopeadia of Islam''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 479</ref><ref>بلو، جویس. «کردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص543.</ref>. (← سنندج)
-مهاباد امروز، ساوجبلاغ دیروز، در استان آذربایجان غربی<sup>2</sup> در محدوده كردستان مُكری واقع شده است.<sup>3</sup> طوایف مختلفی در این ناحیه زندگی می‌كنند. در این منطقه ایل‌هایی به نام منگور، مامش، پشدری، گورِك، ملكری، بریاجی، سِوه‌سینی، پیران، دِه‌بُكری و بیگ‌زاده وجود دارند.<sup>5</sup> در 1375 جمعیت مهاباد 107799 نفر بوده است.<sup>6</sup> بخش قابل ملاحظه‌ای از این جمعیت به گویش كردی مهابادی به عنوان زبان اول یا دوم صحبت می‌كنند. در گویش كردی مهاباد و دیگر گویش‌های كردی اطراف آن، همخوان /t/ نرمكامی شده) و /l/ كامی، /r/ (چند زنشی) و /?/ تك زنشی هر یك یك واج و تمایز دهنده معنی هستند.<sup>7</sup> در كردی مركزی و جنوبی تمایز میان /v/ و /w/ از بین رفته است و صورت غالب /w/ است. (āw «آب»).<sup>8</sup> به نظر می‌رسد كه در این گویش تركیب دو همخوان یا خوشه همخوانی آغازی وجود داشته باشد.<sup>9</sup> اما كاربرد آن تنها به اجتماع یك همخوان و یكی از نیم واكه‌های /y، w/ محدود می‌شود، مانند /swēnd/ «سوگند»، /gyân/ «جان»، /xwen/ «خون»<sup>10</sup> به این ترتیب ساختمان هجا در این گویش (c) (c) (c) v (c) c است. هجای cvccc كم دیده می‌شود: /royšt/ «رفت».<sup>11</sup> نشانه معرفه در این گویش /-a/ یا /-aka/ است و نشانه نكره /-e/ یا /-ek/ می‌باشد.<sup>12</sup> ساخت اضافه در گویش‌های مركزی و شمالی كردی به ویژه در حالت جمع احتمالاً تحت تأثیر ارمنی تغییر كرده و به وسیله "da" ساخته می‌شود: pyâw- ī da pâšâ «مردانِ پادشاه».<sup>13</sup> از ویژگی‌های بارز كردی و غالب زبان‌ها و گویش‌های ایرانی مطابقت زمان گذشته افعال متعدی با مفعول است و فاعل به صورت وند به مفعول متصل شود.<sup>14</sup> این ویژگی كه «ارگاتیو» نامیده می‌شود در كردی مهابادی به چشم می‌خورد.<sup>15</sup>  kitebaka- š dâne «كتاب را به من داد» (/dâne/ «داده شدم»)<sup>16</sup> بر نگارش كردی مهابادی در ایران از خط فارسی كه مبتنی بر الفبای عربی است، استفاده می‌شود.<sup>17</sup>
+مهاباد امروز، ساوجبلاغ دیروز، در استان آذربایجان غربی<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص17.</ref> در محدوده کردستان مُکری واقع شده است<ref>FAGLETON, W. and NEUMANN, R. "MAHĀBĀD", ''Encyclopeadia of Islam'', LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 1213</ref>. طوایف مختلفی در این ناحیه زندگی می‌کنند<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص18.</ref>. در این منطقه ایل‌هایی به نام منگور، مامش، پشدری، گورِک، ملکری، بریاجی، سِوه‌سینی، پیران، دِه‌بُکری و بیگ‌زاده وجود دارند<ref>سالنامه آماری کشور 1382. تهران: مرکز آمار ایران، دفتر انتشارات و اطلاع‌رسانی، 1383، ص 61.</ref>. در 1375 جمعیت مهاباد 107799 نفر بوده است<ref name=":0">بلو، جویس. «کردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص545.</ref><ref>Edmonds, C, J''. kurds, Turks and Arabs''. London: Oxford University Press. 1975, p. 3</ref>. بخش قابل ملاحظه‌ای از این جمعیت به گویش کردی مهابادی به عنوان زبان اول یا دوم صحبت می‌کنند. در گویش کردی مهاباد و دیگر گویش‌های کردی اطراف آن، همخوان /t/ نرمکامی شده) و /l/ کامی، /r/ (چند زنشی) و /?/ تک زنشی هر یک یک واج و تمایز دهنده معنی هستند<ref name=":0" /><ref>Mackenzie, D. N. ''Encyclopeadia of Islam''. P. 479.</ref>. در کردی مرکزی و جنوبی تمایز میان /v/ و /w/ از بین رفته است و صورت غالب /w/ است. (āw «آب»)<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص4.</ref>. به نظر می‌رسد که در این گویش ترکیب دو همخوان یا خوشه همخوانی آغازی وجود داشته باشد<ref>رخزادی، علی. ''آواشناسی و دستور زبان کردی''. تهران: ترفند، 1379، ص84.</ref>. اما کاربرد آن تنها به اجتماع یک همخوان و یکی از نیم واکه‌های /y، w/ محدود می‌شود، مانند /swēnd/ «سوگند»، /gyân/ «جان»، /xwen/ «خون»<ref name=":0" /><ref>رخزادی، علی. ''آواشناسی و دستور زبان کردی''. تهران: ترفند، 1379، ص83.</ref> به این ترتیب ساختمان هجا در این گویش (c) (c) (c) v (c) c است. هجای cvccc کم دیده می‌شود: /royšt/ «رفت». نشانه معرفه در این گویش /-a/ یا /-aka/ است و نشانه نکره /-e/ یا /-ek/ می‌باشد.<sup>12</sup> ساخت اضافه در گویش‌های مرکزی و شمالی کردی به ویژه در حالت جمع احتمالاً تحت تأثیر ارمنی تغییر کرده و به وسیله "da" ساخته می‌شود: pyâw- ī da pâšâ «مردانِ پادشاه».<sup>13</sup> از ویژگی‌های بارز کردی و غالب زبان‌ها و گویش‌های ایرانی مطابقت زمان گذشته افعال متعدی با مفعول است و فاعل به صورت وند به مفعول متصل شود.<sup>14</sup> این ویژگی که «ارگاتیو» نامیده می‌شود در کردی مهابادی به چشم می‌خورد.<sup>15</sup>  kitebaka- š dâne «کتاب را به من داد» (/dâne/ «داده شدم»)<sup>16</sup> بر نگارش کردی مهابادی در ایران از خط فارسی که مبتنی بر الفبای عربی است، استفاده می‌شود.<sup>17</sup>
+== نیز نگاه کنید به ==
-مآخذ:
+== مآخذ ==
+.
-.    Mackenzie, D. N. "Kurds, Language", ''Encyclopeadia of Islam''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 479.
+ـ و نک. کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. ص19.
-و نیز: بلو، جویس. «كردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص543.
+ـ و نک. بلو، جویس. «کردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص546.
-.    كلباسی، ایران. ''گویش كردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص17.
-.    FAGLETON, W. and NEUMANN, R. "MAHĀBĀD", ''Encyclopeadia of Islam'', LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 1213.
-.    كلباسی، ایران. ''گویش كردی مهاباد''. ص18.
-.    سالنامه آماری كشور 1382. تهران: مركز آمار ایران، دفتر انتشارات و اطلاع‌رسانی، 1383، ص 61.
-.    Edmonds, C, J''. kurds, Turks and Arabs''. London: Oxford University Press. 1975, p. 3.
-ـ و نك. بلو، جویس. ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ص545.
-.    Mackenzie, D. N. ''Encyclopeadia of Islam''. P. 479.
-ـ و نك. بلو، جویس. ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ص545.
-.    كلباسی، ایران. ''گویش كردی مهاباد''. ص4.
-.    رخزادی، علی. ''آواشناسی و دستور زبان كردی''. تهران: ترفند، 1379، ص84.
-.  كلباسی، ایران. ''گویش كردی مهاباد''. ص4.
-ـ و نك. رخزادی، علی. ص83.
-.  Mackenzie, D. N. ''Encyclopeadia of Islam''. P. 480.
-ـ و نك. كلباسی، ایران. ''گویش كردی مهاباد''. ص19.
-ـ و نك. بلو، جویس. ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ص546.
 .  Mackenzie, D. N''. Encyclopeadia of Islam''. P. 480.
-ـ و نك: . بلو، جویس. ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ص546.
+ـ و نک: . بلو، جویس. ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ص546.
 .  Campbell, G. L. "Kurdish". Compendium of world's Languages, London: 1991. Vol 2, p. 928.
-.  كلباسی، ایران. «مقایسه‌ای میان كردی مهاباد، سنندج و كرمانشاه»، ''مجله علمی ـ پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا تهران.'' 1374، س5، شمـ13و 14، ص59- 80.
+.  کلباسی، ایران. «مقایسه‌ای میان کردی مهاباد، سنندج و کرمانشاه»، ''مجله علمی ـ پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا تهران.'' 1374، س5، شمـ13و 14، ص59- 80.
 .  ویندفور، گرنوت‌ ر. ال و آرمور، ان. «زبان‌های ایرانی نو غربی»، ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. جلد دوم، ص431.
-.  ارانسكی، م. یوسیف''. زبان‌های ایرانی''. ترجمه علی‌اشرف صادقی، تهران: سخن، 1378، ص127.
+.  ارانسکی، م. یوسیف''. زبان‌های ایرانی''. ترجمه علی‌اشرف صادقی، تهران: سخن، 1378، ص127.
-<nowiki>:</nowiki>و نك kreyen Bruek, p.g. "Kurdish" ''The Encyclopeadia'' of languages & Linguistics. Ed. RE. Asher. Oxford: pergman, 1944. vol 4, p 1880.
+<nowiki>:</nowiki>و نک kreyen Bruek, p.g. "Kurdish" ''The Encyclopeadia'' of languages & Linguistics. Ed. RE. Asher. Oxford: pergman, 1944. vol 4, p 1880.
 آتوسا رستم بیک تفرشی