مهابادی
مهابادی/ mæhābādi/، (← کردی)، از گویش‌های کردی مرکزی است که از زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی به شمار می‌رود و با کردی سنندج و سلیمانیه رابطه خواهری دارد[۱][۲]. (← سنندج)
مهاباد امروز، ساوجبلاغ دیروز، در استان آذربایجان غربی[۳] در محدوده کردستان مُکری واقع شده است[۴]. طوایف مختلفی در این ناحیه زندگی می‌کنند[۵]. در این منطقه ایل‌هایی به نام منگور، مامش، پشدری، گورِک، ملکری، بریاجی، سِوه‌سینی، پیران، دِه‌بُکری و بیگ‌زاده وجود دارند[۶]. در 1375 جمعیت مهاباد 107799 نفر بوده است[۷][۸]. بخش قابل ملاحظه‌ای از این جمعیت به گویش کردی مهابادی به عنوان زبان اول یا دوم صحبت می‌کنند.
در گویش کردی مهاباد و دیگر گویش‌های کردی اطراف آن، همخوان /t/ نرمکامی شده) و /l/ کامی، /r/ (چند زنشی) و /?/ تک زنشی هر یک یک واج و تمایز دهنده معنی هستند[۷][۱]. در کردی مرکزی و جنوبی تمایز میان /v/ و /w/ از بین رفته است و صورت غالب /w/ است. (āw «آب»)[۹]. به نظر می‌رسد که در این گویش ترکیب دو همخوان یا خوشه همخوانی آغازی وجود داشته باشد[۱۰]. اما کاربرد آن تنها به اجتماع یک همخوان و یکی از نیم واکه‌های /y، w/ محدود می‌شود، مانند /swēnd/ «سوگند»، /gyân/ «جان»، /xwen/ «خون»[۷][۱۱] به این ترتیب ساختمان هجا در این گویش (c) (c) (c) v (c) c است[۱۲][۱۳][۱۴]. هجای cvccc کم دیده می‌شود: /royšt/ «رفت».
نشانه معرفه در این گویش /-a/ یا /-aka/ است و نشانه نکره /-e/ یا /-ek/ می‌باشد[۱۴][۱۳]. ساخت اضافه در گویش‌های مرکزی و شمالی کردی به ویژه در حالت جمع احتمالاً تحت تأثیر ارمنی تغییر کرده و به وسیله "da" ساخته می‌شود: pyâw- ī da pâšâ «مردانِ پادشاه»[۱۵]. از ویژگی‌های بارز کردی و غالب زبان‌ها و گویش‌های ایرانی مطابقت زمان گذشته افعال متعدی با مفعول است و فاعل به صورت وند به مفعول متصل شود[۱۶]. این ویژگی که «ارگاتیو» نامیده می‌شود در کردی مهابادی به چشم می‌خورد[۱۷]. kitebaka- š dâne «کتاب را به من داد» (/dâne/ «داده شدم»)[۱۸] بر نگارش کردی مهابادی در ایران از خط فارسی که مبتنی بر الفبای عربی است، استفاده می‌شود[۱۹].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ Mackenzie, D. N. "Kurds, Language", Encyclopeadia of Islam. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 479
- ↑ بلو، جویس. «کردی». راهنمای زبان‌های ایرانی. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص543.
- ↑ کلباسی، ایران. گویش کردی مهاباد. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص17.
- ↑ FAGLETON, W. and NEUMANN, R. "MAHĀBĀD", Encyclopeadia of Islam, LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 1213
- ↑ کلباسی، ایران. گویش کردی مهاباد. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص18.
- ↑ سالنامه آماری کشور 1382. تهران: مرکز آمار ایران، دفتر انتشارات و اطلاع‌رسانی، 1383، ص 61.
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ بلو، جویس. «کردی». راهنمای زبان‌های ایرانی. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص545.
- ↑ Edmonds, C, J. kurds, Turks and Arabs. London: Oxford University Press. 1975, p. 3
- ↑ کلباسی، ایران. گویش کردی مهاباد. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص4.
- ↑ رخزادی، علی. آواشناسی و دستور زبان کردی. تهران: ترفند، 1379، ص84.
- ↑ رخزادی، علی. آواشناسی و دستور زبان کردی. تهران: ترفند، 1379، ص83.
- ↑ کلباسی، ایران. گویش کردی مهاباد. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص19.
- ↑ ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ Mackenzie, D. N. "Kurds, Language", Encyclopeadia of Islam. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p.480
- ↑ ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ بلو، جویس. «کردی». راهنمای زبان‌های ایرانی. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص546.
- ↑ Campbell, G. L. "Kurdish". Compendium of world's Languages, London: 1991. Vol 2, p. 928.
- ↑ کلباسی، ایران. «مقایسه‌ای میان کردی مهاباد، سنندج و کرمانشاه»، مجله علمی ـ پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا تهران. 1374، س5، شمـ13و 14، ص59- 80.
- ↑ ویندفور، گرنوت ر. ال و آرمور، ان. «زبان‌های ایرانی نو غربی»، راهنمای زبان‌های ایرانی. جلد دوم، ص431.
- ↑ ارانسکی، م. یوسیف. زبان‌های ایرانی. ترجمه علی‌اشرف صادقی، تهران: سخن، 1378، ص127.
- ↑ kreyen Bruek, p.g. "Kurdish" The Encyclopeadia of languages & Linguistics. Ed. RE. Asher. Oxford: pergman, 1944. vol 4, p 1880.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
آتوسا رستم بیک تفرشی