جمعیت فدائیان اسلام: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''جمعيت فدائيان اسلام،''' گروهي مذهبي با پيروي از آموزههاي قهرآميز سياسي(تأسيس1324ش) بنيانگذار اين جمعيت فردي به نام سيد مجتبي ميرلوحي فرزند سيد جواد بود، كه پدرش به دنبال اصلاحات رضاشاه به اجبار از كسوت روحانيت خارج و به عنوان وكيل به داد...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
''' | '''[[جمعیت فدائیان اسلام]]،''' گروهی مذهبی با پیروی از اموزههای قهرامیز سیاسی(تأسیس1324ش) بنیانگذار این جمعیت فردی به نام سید مجتبی میرلوحی فرزند سید جواد بود، که پدرش به دنبال اصلاحات رضاشاه به اجبار از کسوت روحانیت خارج و به عنوان وکیل به دادگستری رفت. وی بارها با داور درگیر شد و یکبار سیلی محکمی به او زد که متعاقب ان به زندان افتاد و پس از مدتی به طرز مشکوکی درگذشت<ref>سیدکباری، سیدعلی. '''''نواب صفوی، سفیر سحر'''''. تهران: 1372، مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، ص29-28.</ref>. از ان پس سید مجتبی نام خانوادگی مادرش (نوابصفوی) را برگزید. | ||
نواب | نواب صفوی تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در رشته مکانیک در مدرسه صنعتی المانها اغاز کرد و سپس به استخدام صنعت نفت ابادان درامد امّا به علت تحریک کارگران علیه انگلیسیها، تحت تعقیب قرار گرفت و به نجف گریخت<ref>مقدسی، محمود. '''''ناگفتهها، خاطرات شهید حاج مهدی عراقی'''''. تهران: 1370، رسا، ص19-18.</ref>. در بازگشت به ابادان و سپس تهران امد و در مدرسه مروی به حجره اقا مهدی حائری وارد شد و با همکاری جمعی از علما و طلاب جمعیت مبارزه با بیدینی را با هدف پاسخگویی به شبهات کسروی تأسیس کرد. امّا چون به نتیجهای دست نیافت در پی حذف فیزیکی کسروی برامد. بسیاری از علما و مجتهدان جو از قتل کسروی را صادر کردند امّا سوء قصد نخست به وی بینتیجه ماند و نواب دستگیر و زندانی شد. سرانجام با حمایت جمعی از مجتهدان و ضمانت بازرگانی به نام اسکویی پس از دو ماه از زندان ازاد شد <ref>امینی، داود. '''''جمعیت فدائیان اسلام'''''. تهران: 1381، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ص68-66.</ref> و جمعیت فدائیان اسلام را به منظور اجرای احکام الهی و مبارزه با مفاسد اجتماعی تأسیس نمود<ref>خوشنیت، سیدحسین. '''''سید مجتبی نواب صفوی، اندیشهها، مبارزات و شهادت او'''''. تهران: 1360، منشور برادری. ص23 و ص127.</ref>. وی شرح برنامههای خود را در کتاب جامعه و حکومت اسلامی (رهنمایحقایق) اورده است. | ||
فدائیان با استناد از برخی ایات قران تفسیر قهرامیزی از دین ارائه کردند<ref>بقره: آیات11و12و179.</ref>. احمد کسروی نخستین قربانی این قرائت فدائیان از دین بود. وی برای دومین بار در کاخ دادگستری توسط سید حسین امامی مورد سوء قصد قرار گرفت و کشته شد. ایتالله حاج اقا حسین قمی فتوای قتل او را صادر کرد . پس از وی دکتر برجیس یهودی که بهایی شده بود و در کاشان با تجویز داروی اشتباهی عده بسیاری را کشته بود ترور گردید<ref>جعفریان، رسول. '''''جریانها و سازمانهای مذهبی و سیاسی ایران'''''. تهران: 1381، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ص105.</ref>. این دو ترور با انگیزه کاملاً مذهبی صورت گرفت امّا فدائیان ترور شخصیتهای سیاسی را نیز در سرلوحه برنامهها خود قرار دادند. که قتل عبدالحسین هژیر و سپهبد حاج علی رزمارا دو تن از نخست وزیران ایران با انگیزه سیاسی صورت گرفت. این ترورها زمینه را برای پیروزی نهضت ملی شدن نفت فراهم ساخت<ref> تبریزینیا، حسین. '''''علل ناپایداری احزاب سیاسی ایران'''''. ترجمه علی باقری، تهران: 1371، نشر بینالملل، ص324.</ref>. | |||
فدائیان در ابتدا روابط نزدیکی با ایتالله کاشانی داشتند امّا به دلیل پارهای اختلافنظرها میان انها شکاف افتاد<ref>ملایی توانایی، علیرضا. «آسیبشناسی یک جنبش: تأملی در اندیشه و عمل جمعیت فدائیان اسلام»، 1379، '''''پژوهشنامه متین'''''. سال دوّم، شماره 5، ص309.</ref>. همچنین موضعگیری فدائیان در قبال انتقال جسد رضاشاه به ایران و نقشه انها مبتنی بر ترور محمدرضا شاه در روز تشیع جنازه و سپس سوء قصد به شاه در بهمن ماه 1329ش در دانشگاه تهران که فدائیان به مانند سایر گروهها از چگونگی ان از ان بیخبر بودند، باعث شد که این گروه مورد تعقیب قرار گیرد. | |||
فدائیان موضع دوگانهای در قبال دکتر محمد مصدق اتخاذ کردند. در وهله نخست انها به جبهه ملی پیوستند امّا با روی کار امدن مصدق و ناکامی انها در عملی کردن درخواستهای تند مذهبی که داشتند، فدائیان مصدق را تهدید به ترور کردند. مصدق از انها خواسته بود که اجازه بدهند او قضیه ملی شدن نفت را دنبال و درخواستهای مذهبی را به دولتهای اینده واگذار کنند امّا فدائیان با درک دیگری از شرایط سیاسی جهانِ ان روز در مقابل مصدق موضعگیری کردند. در این زمان نواب صفوی دستگیر و روانه زندان شد که علت ان ورود به مدرسه دخترانه ایراندخت ساری بود که سابقاً حوزه علمیه بود و نواب به این موضوع معترض بود<ref>امینی، داود. «اسنادی از فدائیان اسلام و نواب صفوی» '''''مجله تاریخ و فرهنگ معاصر'''''. 1376، شمارههای 24و23، ص129.</ref>. در غیاب نواب، مهدی عراقی، حاج ابوالقاسم رفیعی صرافان، سید هاشم حسینی و دیگران شاخصترین افرادی بودند که هدایت فدائیان را به عهده گرفتند. از جمله اقدامات فدائیان در این مقطع ترور دکتر سیدحسین فاطمی، وزیر امور خارجه دولتهای مصدق در 25 بهمن 1330ش به وسیله محمدمهدی عبدخدایی بود. فدائیان معتقد بودند که وی عامل جدایی انها از مصدق است و همچنین از دین اسلام خارج و به مسیحیت گرائیده است<ref>'''''آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی'''''. کد بازیابی22/2808، سند شماره14.</ref>. البته این استدلال تنها توجیهی برای مشروعیت دادن به این ترور شناخته شده است. | |||
نواب | نواب صفوی پس از بیست ماه از زندان ازاد و بلافاصله دستور ایجاد کمیته مجازات فدائیان به سرپرستی عبدالحسین واحدی را صادر کرد<ref>'''''همان'''''. سند شماره 54.</ref>. پس از کودتای 28 مرداد نواب سفرهای تبلیغی را به شهرهای مختلف ایران اغاز کرد که متعاقب ان شاخههای فدائیان با اسامی مختلف در دیگر شهرها نیز پدید امد. مهمترین سفر نواب شرکت در اجلاس مؤتمر اسلامی بود که به منظور دفاع از مردم فلسطین برگزار میشد. نواب در جریان این سفر از سوریه، اردن، لبنان، فلسطین و مصر دیدار کرد و با اخوانالمسلمین نیز ارتباط برقرار نمود. نواب به درخواست مردم قم برای نمایندگی مجلس هفدهم پاسخ مثبت داد امّا به دلیل مخالفت برخی یارانش کنارهگیری کرد<ref>حجتی کرمانی، محمدجواد. «باز هم با مدعیان پیروی از نواب صفوی» '''''اطلاعات''''' (مورخه 8/9/77)، 1377، ص2.</ref>. برخی معتقدند که او پیشنهاد شاه برای قبول تولیت استان قدس رضوی<ref>حجت الاسلام لواسانی. «گفتاری در باب نواب صفوی»، '''''پیام انقلاب'''''. 1359، شماره24 (27 دی 1359)، ص14.</ref> و همچنین پیشنهاد زاهدی برای قبول پست وزارت فرهنگ را رد کرد<ref>زنجانی، عمید. '''''انقلاب اسلامی و ریشههای آن'''''. تهران: 1367، کتاب سیاست، ص425.</ref>. اخرین اقدام سیاسی نواب طراحی ترور حسین علاء بود که بهدست مظفر ذوالقدر انجام شد امّا ناکام ماند و متعاقب ان نواب و جمعی از یارانش دستگیر و پس از مدتی اعدام شدند.(27 دی 1334ش). از این پس فعالیت فدائیان به صورت مخفی و در قالب انجمن دانش و اموزش جوانان، انجمن مکتب جعفری و مکتب توحید انجام میشد<ref> قدیرشانهچی، محسن. '''''احزاب سیاسی ایران'''''. تهران: 1375، رسا، ص77.</ref>. با قیام 15 خرداد 1342ش برخی از اعضای جمعیت به سازماندهی هیئتهای مؤتلفه اسلامی پرداختند که این گروه ترور حسنعلی منصور را طراحی کردند. پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز سه شاخه از فدائیان مجدداً فعالیت خود را برای دوره کوتاهی اغاز کردند: شاخه بنیانگذاری به سرپرستی ابوالقاسم رفیعی، شاخه فدائیان اسلام به سرپرستی صادق خلخالی و شاخه وفاداران شهید نواب صفوی که پس از26سال وقفه مجدداً دور جدید نشریه منشور برادری، ارکان رسمی فدائیان، را منتشر کردند این سه شاخه وفاداری خود را به امام خمینی، بنیانگذار انقلاب اسلامی اعلام نمودند<ref>تربتیسنجابی، محمود. '''''احزاب سیاسی ایران (قربانیان باور).''''' تهران: 1375، آسیا، ص175-174.</ref>. انان معتقد بودند با پیروزی انقلاب اسلامی دوره مبارزه مسلمانان به پایان رسیده است. این مرحله را میتوان گذر از اندیشه قهرامیز به حوزه سیاست خواند. | ||
== نیز نگاه کنید به == | |||
== ماخذ == | |||
== منبع اصلی == | |||
دانشنامه ایران | |||
== نویسنده مقاله == | |||
غلامرضا زعیمی | غلامرضا زعیمی | ||
نسخهٔ ۱۵ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۳۲
جمعیت فدائیان اسلام، گروهی مذهبی با پیروی از اموزههای قهرامیز سیاسی(تأسیس1324ش) بنیانگذار این جمعیت فردی به نام سید مجتبی میرلوحی فرزند سید جواد بود، که پدرش به دنبال اصلاحات رضاشاه به اجبار از کسوت روحانیت خارج و به عنوان وکیل به دادگستری رفت. وی بارها با داور درگیر شد و یکبار سیلی محکمی به او زد که متعاقب ان به زندان افتاد و پس از مدتی به طرز مشکوکی درگذشت[۱]. از ان پس سید مجتبی نام خانوادگی مادرش (نوابصفوی) را برگزید.
نواب صفوی تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در رشته مکانیک در مدرسه صنعتی المانها اغاز کرد و سپس به استخدام صنعت نفت ابادان درامد امّا به علت تحریک کارگران علیه انگلیسیها، تحت تعقیب قرار گرفت و به نجف گریخت[۲]. در بازگشت به ابادان و سپس تهران امد و در مدرسه مروی به حجره اقا مهدی حائری وارد شد و با همکاری جمعی از علما و طلاب جمعیت مبارزه با بیدینی را با هدف پاسخگویی به شبهات کسروی تأسیس کرد. امّا چون به نتیجهای دست نیافت در پی حذف فیزیکی کسروی برامد. بسیاری از علما و مجتهدان جو از قتل کسروی را صادر کردند امّا سوء قصد نخست به وی بینتیجه ماند و نواب دستگیر و زندانی شد. سرانجام با حمایت جمعی از مجتهدان و ضمانت بازرگانی به نام اسکویی پس از دو ماه از زندان ازاد شد [۳] و جمعیت فدائیان اسلام را به منظور اجرای احکام الهی و مبارزه با مفاسد اجتماعی تأسیس نمود[۴]. وی شرح برنامههای خود را در کتاب جامعه و حکومت اسلامی (رهنمایحقایق) اورده است.
فدائیان با استناد از برخی ایات قران تفسیر قهرامیزی از دین ارائه کردند[۵]. احمد کسروی نخستین قربانی این قرائت فدائیان از دین بود. وی برای دومین بار در کاخ دادگستری توسط سید حسین امامی مورد سوء قصد قرار گرفت و کشته شد. ایتالله حاج اقا حسین قمی فتوای قتل او را صادر کرد . پس از وی دکتر برجیس یهودی که بهایی شده بود و در کاشان با تجویز داروی اشتباهی عده بسیاری را کشته بود ترور گردید[۶]. این دو ترور با انگیزه کاملاً مذهبی صورت گرفت امّا فدائیان ترور شخصیتهای سیاسی را نیز در سرلوحه برنامهها خود قرار دادند. که قتل عبدالحسین هژیر و سپهبد حاج علی رزمارا دو تن از نخست وزیران ایران با انگیزه سیاسی صورت گرفت. این ترورها زمینه را برای پیروزی نهضت ملی شدن نفت فراهم ساخت[۷].
فدائیان در ابتدا روابط نزدیکی با ایتالله کاشانی داشتند امّا به دلیل پارهای اختلافنظرها میان انها شکاف افتاد[۸]. همچنین موضعگیری فدائیان در قبال انتقال جسد رضاشاه به ایران و نقشه انها مبتنی بر ترور محمدرضا شاه در روز تشیع جنازه و سپس سوء قصد به شاه در بهمن ماه 1329ش در دانشگاه تهران که فدائیان به مانند سایر گروهها از چگونگی ان از ان بیخبر بودند، باعث شد که این گروه مورد تعقیب قرار گیرد.
فدائیان موضع دوگانهای در قبال دکتر محمد مصدق اتخاذ کردند. در وهله نخست انها به جبهه ملی پیوستند امّا با روی کار امدن مصدق و ناکامی انها در عملی کردن درخواستهای تند مذهبی که داشتند، فدائیان مصدق را تهدید به ترور کردند. مصدق از انها خواسته بود که اجازه بدهند او قضیه ملی شدن نفت را دنبال و درخواستهای مذهبی را به دولتهای اینده واگذار کنند امّا فدائیان با درک دیگری از شرایط سیاسی جهانِ ان روز در مقابل مصدق موضعگیری کردند. در این زمان نواب صفوی دستگیر و روانه زندان شد که علت ان ورود به مدرسه دخترانه ایراندخت ساری بود که سابقاً حوزه علمیه بود و نواب به این موضوع معترض بود[۹]. در غیاب نواب، مهدی عراقی، حاج ابوالقاسم رفیعی صرافان، سید هاشم حسینی و دیگران شاخصترین افرادی بودند که هدایت فدائیان را به عهده گرفتند. از جمله اقدامات فدائیان در این مقطع ترور دکتر سیدحسین فاطمی، وزیر امور خارجه دولتهای مصدق در 25 بهمن 1330ش به وسیله محمدمهدی عبدخدایی بود. فدائیان معتقد بودند که وی عامل جدایی انها از مصدق است و همچنین از دین اسلام خارج و به مسیحیت گرائیده است[۱۰]. البته این استدلال تنها توجیهی برای مشروعیت دادن به این ترور شناخته شده است.
نواب صفوی پس از بیست ماه از زندان ازاد و بلافاصله دستور ایجاد کمیته مجازات فدائیان به سرپرستی عبدالحسین واحدی را صادر کرد[۱۱]. پس از کودتای 28 مرداد نواب سفرهای تبلیغی را به شهرهای مختلف ایران اغاز کرد که متعاقب ان شاخههای فدائیان با اسامی مختلف در دیگر شهرها نیز پدید امد. مهمترین سفر نواب شرکت در اجلاس مؤتمر اسلامی بود که به منظور دفاع از مردم فلسطین برگزار میشد. نواب در جریان این سفر از سوریه، اردن، لبنان، فلسطین و مصر دیدار کرد و با اخوانالمسلمین نیز ارتباط برقرار نمود. نواب به درخواست مردم قم برای نمایندگی مجلس هفدهم پاسخ مثبت داد امّا به دلیل مخالفت برخی یارانش کنارهگیری کرد[۱۲]. برخی معتقدند که او پیشنهاد شاه برای قبول تولیت استان قدس رضوی[۱۳] و همچنین پیشنهاد زاهدی برای قبول پست وزارت فرهنگ را رد کرد[۱۴]. اخرین اقدام سیاسی نواب طراحی ترور حسین علاء بود که بهدست مظفر ذوالقدر انجام شد امّا ناکام ماند و متعاقب ان نواب و جمعی از یارانش دستگیر و پس از مدتی اعدام شدند.(27 دی 1334ش). از این پس فعالیت فدائیان به صورت مخفی و در قالب انجمن دانش و اموزش جوانان، انجمن مکتب جعفری و مکتب توحید انجام میشد[۱۵]. با قیام 15 خرداد 1342ش برخی از اعضای جمعیت به سازماندهی هیئتهای مؤتلفه اسلامی پرداختند که این گروه ترور حسنعلی منصور را طراحی کردند. پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز سه شاخه از فدائیان مجدداً فعالیت خود را برای دوره کوتاهی اغاز کردند: شاخه بنیانگذاری به سرپرستی ابوالقاسم رفیعی، شاخه فدائیان اسلام به سرپرستی صادق خلخالی و شاخه وفاداران شهید نواب صفوی که پس از26سال وقفه مجدداً دور جدید نشریه منشور برادری، ارکان رسمی فدائیان، را منتشر کردند این سه شاخه وفاداری خود را به امام خمینی، بنیانگذار انقلاب اسلامی اعلام نمودند[۱۶]. انان معتقد بودند با پیروزی انقلاب اسلامی دوره مبارزه مسلمانان به پایان رسیده است. این مرحله را میتوان گذر از اندیشه قهرامیز به حوزه سیاست خواند.
نیز نگاه کنید به
ماخذ
منبع اصلی
دانشنامه ایران
نویسنده مقاله
غلامرضا زعیمی
- ↑ سیدکباری، سیدعلی. نواب صفوی، سفیر سحر. تهران: 1372، مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، ص29-28.
- ↑ مقدسی، محمود. ناگفتهها، خاطرات شهید حاج مهدی عراقی. تهران: 1370، رسا، ص19-18.
- ↑ امینی، داود. جمعیت فدائیان اسلام. تهران: 1381، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ص68-66.
- ↑ خوشنیت، سیدحسین. سید مجتبی نواب صفوی، اندیشهها، مبارزات و شهادت او. تهران: 1360، منشور برادری. ص23 و ص127.
- ↑ بقره: آیات11و12و179.
- ↑ جعفریان، رسول. جریانها و سازمانهای مذهبی و سیاسی ایران. تهران: 1381، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ص105.
- ↑ تبریزینیا، حسین. علل ناپایداری احزاب سیاسی ایران. ترجمه علی باقری، تهران: 1371، نشر بینالملل، ص324.
- ↑ ملایی توانایی، علیرضا. «آسیبشناسی یک جنبش: تأملی در اندیشه و عمل جمعیت فدائیان اسلام»، 1379، پژوهشنامه متین. سال دوّم، شماره 5، ص309.
- ↑ امینی، داود. «اسنادی از فدائیان اسلام و نواب صفوی» مجله تاریخ و فرهنگ معاصر. 1376، شمارههای 24و23، ص129.
- ↑ آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی. کد بازیابی22/2808، سند شماره14.
- ↑ همان. سند شماره 54.
- ↑ حجتی کرمانی، محمدجواد. «باز هم با مدعیان پیروی از نواب صفوی» اطلاعات (مورخه 8/9/77)، 1377، ص2.
- ↑ حجت الاسلام لواسانی. «گفتاری در باب نواب صفوی»، پیام انقلاب. 1359، شماره24 (27 دی 1359)، ص14.
- ↑ زنجانی، عمید. انقلاب اسلامی و ریشههای آن. تهران: 1367، کتاب سیاست، ص425.
- ↑ قدیرشانهچی، محسن. احزاب سیاسی ایران. تهران: 1375، رسا، ص77.
- ↑ تربتیسنجابی، محمود. احزاب سیاسی ایران (قربانیان باور). تهران: 1375، آسیا، ص175-174.