قزلباش: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''قزلباش'''، مريدان شاه و هسته اصلي سپاه صفوي در ترويج تشيع و تشكيل سلسله صفوي (1501م/ 907). به معني سرخسر و به طوايف مختلف ترك كه سلطان حيدر و شاه اسماعيل صفوي را در ترويج مذهب شيعه و تحصيل سلطنت ياري كردند، گفته ميشود<sup>1</sup>. اين طوايف به سبب كلاه...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''قزلباش'''، | '''قزلباش'''، مریدان شاه و هسته اصلی سپاه صفوی در ترویج تشیع و تشكیل [[صفویان|سلسله صفوی]] (1501م/ 907). | ||
به | به معنی سرخسر و به طوایف مختلف ترك كه سلطان حیدر و شاه اسماعیل صفوی را در ترویج مذهب شیعه و تحصیل سلطنت یاری كردند، گفته میشود<sup>1</sup>. این طوایف به سبب كلاه سرخی كه به دستور «مرشد كامل» گذاشتند به قزلباش معروف شدند. این كلاه سرخ كه دوازده ترك به نشانه دوازده اما اولین بار توسط سلطان حیدر ایجاد شده<sup>2</sup> و پیوند دهنده تمام طوایف گوناگون قزلباش در زمان شاه اسماعیل اول بود و مركب از طوایف روملو، شاملو، استاجلو، نكلو، ذوالقدر، قاجار و افشار بودند<sup>3</sup> و مرشد كامل یعنی شاه اسماعیل را در رسیدن به قدرت یاری دادند و به سبب همین امر بیشتر مناسب و عناوین مثل امیرالامرایی و بیگلربیگی را در اختیار داشتند به گونهای كه در آن زمان ایران مملكت قزلباشها خوانده میشد.<sup>4</sup> پس از مرگ شاه اسماعیل بر قدرت و نفوذ قزلباشها افزوده شد و با آنكه به ظاهر ارادت سران قزلباش نسبت به مرشد كامل وجود داشت<sup>5</sup> ولی با زوال ایمان و اخلاص روحانی، قزلباشها وارد درگیریهای قدرت شدند. به گونهای كه در زمان شاه تهماسب و پس از او عدهای حیدر میرزا و عدهای دیگر تمام شاهزادگان صفوی به جز محمد خدابنده را كشتند و گروهی نیز در خراسان عباس میرزا را به شاهی برداشتند.<sup>6</sup> شاه عباس اول (1629- 1588م/ 1038- 996) برای از بین بردن خطر آنجا نیروی نظامی جدیدی مركب از غلامان چركس، گرجی و ارمنی به نام غلامان شاه ایجاد كرد<sup>7</sup> ولی قدرت قزلباشها به صورت محدود حفظ و به یكی از عوامل سقوط سلسله صفوی (1736م 1148ق) تبدیل شد.<sup>8</sup> | ||
'''''مآخذ:''''' | '''''مآخذ:''''' | ||
1- | 1- تهرانی شفق اكبر'''''، امیران دربار'''''، تهران، شركت سهامی انتشار، 1385، ص 123. | ||
2- '''''عالم | 2- '''''عالم آرای شاه اسماعیل'''''، با مقدمه و تصحیح اصغر منتظر مصاحب، تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، تهران 1349ص 26 و آنجوللو'''''، سفرنامههای ونیزیان'''''، ترجمه منوچهر امیری، تهران: خوارزمی، 1349، ص 223- 226 و همچنین نوایی عبدالسین، '''''تاریخ ایران و جهان'''''، تهران: همان، 1366، ص 145. | ||
3- | 3- سیوری راجر، '''''ایران عصر صفوی'''''، ترجمه كامبیز عزیزی، تهران: مركز 1393، ص 24، همچنین، لكهارت لارنس، '''''انقراض سلسله صفویه و ایام استیلای افاغنه در ایران'''''، ترجمه مصطفی قلی عماد، ص 19. | ||
4- | 4- فلسفی نصرالله، '''''زندگانی شاه عباس اول'''''، تهران: علمی، 1364، ج، ص 221. | ||
5- | 5- سیوری راجر، '''''تحقیقاتی در تاریخ ایران عصر صفوی'''''، ترجمه عباسقلی غفاریفرد و محمد باقر آرام، تهران: امیر كبیر، 1382، ص 112. | ||
6- | 6- لوئی بلان لوسین، '''''زندگی شاه عباس صوفی'''''، ترجمه ولی الله شادان، اساطیر، ص،40. | ||
7- | 7- سیوری، '''''ایران عصر صفوی'''''، ص 76. | ||
8- | 8- لوئی بلان، ص 40. | ||
فاطمه نوبخت | فاطمه نوبخت | ||
نسخهٔ ۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۴۰
قزلباش، مریدان شاه و هسته اصلی سپاه صفوی در ترویج تشیع و تشكیل سلسله صفوی (1501م/ 907).
به معنی سرخسر و به طوایف مختلف ترك كه سلطان حیدر و شاه اسماعیل صفوی را در ترویج مذهب شیعه و تحصیل سلطنت یاری كردند، گفته میشود1. این طوایف به سبب كلاه سرخی كه به دستور «مرشد كامل» گذاشتند به قزلباش معروف شدند. این كلاه سرخ كه دوازده ترك به نشانه دوازده اما اولین بار توسط سلطان حیدر ایجاد شده2 و پیوند دهنده تمام طوایف گوناگون قزلباش در زمان شاه اسماعیل اول بود و مركب از طوایف روملو، شاملو، استاجلو، نكلو، ذوالقدر، قاجار و افشار بودند3 و مرشد كامل یعنی شاه اسماعیل را در رسیدن به قدرت یاری دادند و به سبب همین امر بیشتر مناسب و عناوین مثل امیرالامرایی و بیگلربیگی را در اختیار داشتند به گونهای كه در آن زمان ایران مملكت قزلباشها خوانده میشد.4 پس از مرگ شاه اسماعیل بر قدرت و نفوذ قزلباشها افزوده شد و با آنكه به ظاهر ارادت سران قزلباش نسبت به مرشد كامل وجود داشت5 ولی با زوال ایمان و اخلاص روحانی، قزلباشها وارد درگیریهای قدرت شدند. به گونهای كه در زمان شاه تهماسب و پس از او عدهای حیدر میرزا و عدهای دیگر تمام شاهزادگان صفوی به جز محمد خدابنده را كشتند و گروهی نیز در خراسان عباس میرزا را به شاهی برداشتند.6 شاه عباس اول (1629- 1588م/ 1038- 996) برای از بین بردن خطر آنجا نیروی نظامی جدیدی مركب از غلامان چركس، گرجی و ارمنی به نام غلامان شاه ایجاد كرد7 ولی قدرت قزلباشها به صورت محدود حفظ و به یكی از عوامل سقوط سلسله صفوی (1736م 1148ق) تبدیل شد.8
مآخذ:
1- تهرانی شفق اكبر، امیران دربار، تهران، شركت سهامی انتشار، 1385، ص 123.
2- عالم آرای شاه اسماعیل، با مقدمه و تصحیح اصغر منتظر مصاحب، تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، تهران 1349ص 26 و آنجوللو، سفرنامههای ونیزیان، ترجمه منوچهر امیری، تهران: خوارزمی، 1349، ص 223- 226 و همچنین نوایی عبدالسین، تاریخ ایران و جهان، تهران: همان، 1366، ص 145.
3- سیوری راجر، ایران عصر صفوی، ترجمه كامبیز عزیزی، تهران: مركز 1393، ص 24، همچنین، لكهارت لارنس، انقراض سلسله صفویه و ایام استیلای افاغنه در ایران، ترجمه مصطفی قلی عماد، ص 19.
4- فلسفی نصرالله، زندگانی شاه عباس اول، تهران: علمی، 1364، ج، ص 221.
5- سیوری راجر، تحقیقاتی در تاریخ ایران عصر صفوی، ترجمه عباسقلی غفاریفرد و محمد باقر آرام، تهران: امیر كبیر، 1382، ص 112.
6- لوئی بلان لوسین، زندگی شاه عباس صوفی، ترجمه ولی الله شادان، اساطیر، ص،40.
7- سیوری، ایران عصر صفوی، ص 76.
8- لوئی بلان، ص 40.
فاطمه نوبخت