معین البکاء

معین البكاء، یا تعزیه گردان. عنوانی برای كارگردان تعزیه و استاد هدایت كنندة تعزیه خوانان.

تعزیه به دستور و زیر نظر معین‌البكاء اجرا می‌شده است كه نسخه‌های تعزیه را تنظیم و تنقیح می‌‌كند و عیب و نقص كلامی آنها را اصلاح می‌نماید.¹

تعزیه كه در دوره‌‌ی قاجار، دچار یك‌نواختی شده بود، به دست میرزا محمد تقی تعزیه‌گردان در آن تحولی ایجاد شد. بعد از او، برادرزاده‌اش، میرزا محمد باقر معین‌البكاء (بیضایی او را به اشتباه پسر محمدتقی خوانده است) ابداعاتی در تعزیه به وجود آورد كه موجب ارتقاء سطح ارزش‌های اجرایی تعزیه گردید و از این رو، عنوان معین البكاء به معنی كارگردان تعزیه عمومیت یافت.²

لقب معین‌البكاء را قبلاً میرزا محمد تقی داشته است، زیرا در نسخه‌های تعزیه تكیه دولت مكرراً نام او را معین‌البكاء بزرگ آورده‌اند.³ میرزا محمدتقی تعزیه‌نامه‌های قدیم را از لحن عامرانه درآورد و به آنها جنبة اعیانیت داد.⁴

معین‌البكاء باید با موسیقی و دستگاه‌های موسیقی، آن چنان آشنا باشد كه بداند شبیه خوانان ابیاتی كه می‌خوانند در كدام دستگاه، كدام گوشه و در چه وزنی و با چه لحنی است. احتمالاً اعمال سلیقه و ایجاد تغییرات جزئی در راستای بهبود سطح كیفی موسیقی اشعار از وظایف معین‌البكاء بوده است.⁵

سید احمدخان، سیدعبدالباقی بختیاری، حاج سید مصطفی میرعزاء و آقا سیدكاظم میرغم از دیگر تعزیه گردانان دوران ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه بودند كه شهرت فراوانی داشتند.⁶

مأخذ:

1-    دایره‌المعارف فارسی. به سرپرستی غلامحسین مصاحب، تهران، شركت‌ سهامی كتاب‌های جیبی، چاپ سوم 1381، جلد اول

(1- س)، ص 648.

2-    بیضایی، بهرام. نمایش در ایران، تهران، كاویان، 1344، ص 142 و 143.

3-    شهیدی، عنایت‌الله، پژوهشی در تعزیه و تعزیه‌خوانی، تهران: دفتر پژوهشی فرهنگی، 1380، ص 726.

4-    دایره‌المعارف فارسی. به سرپرستی غلامحسین مصاحب، تهران، شركت سهامی كتاب‌های جیبی، چاپ سوم 1381، جلد اول

(الف- س)، ص 648.

5-    رستاخیز جوان. موسیقی در تعزیه، تحقیقی از رضا قاسمی، شماره 90، پنجشنبه 15 اردیبهشت 2536 (1356)، ص 71.

6-    دایره‌المعارف فارسی، 647- 648.