میرزا ملکم خان(ناظم الدوله): تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۹ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۵۰

میرزا ملکم‌خان (1326ـ1249ق / ؟ م)، سیاستمدار، نویسنده و نمایشنامه نویس. ملقب به ناظم‌الملک^[۱] (ناظم‌الدوله)، متولد جلفای اصفهان، فرزند میرزا یعقوب از ارامنه جدیدالاسلام^[۲]. ملکم در سن ده سالگی به فرانسه رفت و پس از آن‌که تحصیلات دبستانی و دبیرستانی را به پایان رساند، وارد مدرسه پلی‌تکنیک شد و در رشته حکمت طبیعی و مهندسی فارغ‌التحصیل گردید و در ضمن تحصیل با مسائل روز جهان آشنا گردید. در 1268ق / ؟ م به ایران بازگشت^[۳]؛ یعنی زمانی که تازه میرزا تقی‌خان امیرکبیر از صدارت عزل و کار صدارت به میرزا آقا خان نوری واگذار شده و مدرسه تازه ساخته شده دارالفنون در آستانه افتتاح و معلمان اتریشی به تهران رسیده بودند؛ و بلافاصله میرزا ملکم‌خان به عنوان مترجم در کنار استادانی قرار گرفت که دروس جغرافیا و علوم مقدماتی را تدریس می‌کردند^[۴]. ملکم، دستگاه تلگرافی بین دارالفنون و کاخ شاهی را نصب کرد. به عنوان مترجم، همراه با نمایندگان ایران برای حل اختلاف ایران و بریتانیا به انگلستان رفت^[۱]. در 1274ق که سال آخر صدارت میرزا آقا خان نوری بود^[۳]، فراموشخانه (فراماسون) را تأسیس کرد^[۱]. فعالیت‌های سیاسی ملکم‌خان در فراموشخانه، او را در مظان اتهام تبلیغ افکار جمهوری خواهی قرار داد، و به همین دلیل روز پنج‌شنبه 12 ربیع‌‌الثانی 1278ق به فعالیت‌های فراموشخانه پایان دادند^[۵]. در 1280ق به عثمانی تبعید شد و در آن‌جا ازدواج کرد و به خاطر تمایل همسرش مجدداً مسیحی شد. در 1295ق وزیر مختار ایران در کنگره برلین شد و به مناسبت خدماتش لقب حضرت اشرف را به او دادند. در سفر ناصرالدین شاه به فرنگ، امتیاز تأسیس «لاتاری» را از شاه گرفت، ولی به علت فروختن این امتیاز به یک انگلیسی مورد غضب شاه قرار گرفت و از کار برکنار شد^[۱]. در 29 جمادی‌الثانی 1307ق (20 فوریه 1890م) روزنامه «قانون» را با مدیریت خودش در لندن انتشار داد^[۶]. در دوران حکومت مظفرالدین شاه، وزیر مختار ایران در رم شد و تا پایان عمر در این سمت باقی ماند.

ملکم‌خان تحت تأثیر میرزا فتحعلی آخوندزاده و به تقلید از نمایشنامه‌های او، نمایشنامه‌هائی نوشت که عبارت است از: «سرگذشت احمدخان حاکم عربستان»، «کربلا رفتن شاه قلی‌میرزا»^[۱]. در نمایشنامه «کربلا رفتن شاه قلی میرزا»، شلوار شخصیت اصلی نمایش‌ با اغوای حاکم کرمانشاه توسط یک زن فاحشه، ربوده می‌شود و او ناچار به مستراح پناهنده می‌شود و برای این‌که رسوایی بیشتری به بار نیاید با کمک نوکرش با لباس زنانه از شهر خارج می‌شود. در نمایشنامه «سرگذشت اشرف‌خان حاکم عربستان»، دو شخصیت داستان بر پشت اسب با هم مکالمه می‌کنند. این نمایشنامه از ضعف‌های فراوانی برخوردار است، از جمله این‌که در صحنه‌ها از ضرورت‌های اجرایی صحبت نشده است. این نمایشنامه در 1908م به صورت پاورقی در مجله دو هفتگی «اتحاد» به چاپ رسید که از نشریات ارگان «انجمن اتحاد» یکی از انجمن‌های مشروطه‌خواه تبریز بود^[۷].

محمود عزیزی

کتابشناسی

↑ ^۱٫۰ ^۱٫۱ ^۱٫۲ ^۱٫۳ ^۱٫۴ مصاحب، غلامحسین. دایره‌المعارف فارسی، تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، جلد دوم، ص2851.
↑ حکیمیان، ابوالفتح (1357). فهرست مشاهیر ایران. تهران: انتشارات دانشگاه ملی، جلد دوم، ص 566.
↑ ^۳٫۰ ^۳٫۱ آرین‌پور، یحیی (150). از صبا تا نیما. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، جلد اول، ص 314.
↑ محیط طباطبائی، محمد (1327). مجموعه آثار میرزا ملکم‌خان. تهران: کتابخانه دانش، ص ب.
↑ آرین‌پور، یحیی (150). از صبا تا نیما. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، جلد اول، ص 315.
↑ آرین‌پور، یحیی (150). از صبا تا نیما. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، جلد اول، ص 421.
↑ الگار، حامد (1369). میرزا ملکم‌خان. ترجمه جهانگیر عظیما و مجید تفرشی، تهران: شرکت سهامی انتشار با همکاری انتشارات مدرس، ص277.

[:0-1] ۱٫۰ ^۱٫۱ ^۱٫۲ ^۱٫۳ ^۱٫۴ مصاحب، غلامحسین. دایره‌المعارف فارسی، تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، جلد دوم، ص2851.

[2] حکیمیان، ابوالفتح (1357). فهرست مشاهیر ایران. تهران: انتشارات دانشگاه ملی، جلد دوم، ص 566.

[:1-3] ۳٫۰ ^۳٫۱ آرین‌پور، یحیی (150). از صبا تا نیما. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، جلد اول، ص 314.

[4] محیط طباطبائی، محمد (1327). مجموعه آثار میرزا ملکم‌خان. تهران: کتابخانه دانش، ص ب.

[5] آرین‌پور، یحیی (150). از صبا تا نیما. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، جلد اول، ص 315.

[6] آرین‌پور، یحیی (150). از صبا تا نیما. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، جلد اول، ص 421.

[7] الگار، حامد (1369). میرزا ملکم‌خان. ترجمه جهانگیر عظیما و مجید تفرشی، تهران: شرکت سهامی انتشار با همکاری انتشارات مدرس، ص277.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''ميرزا ملكم‌خان''' (1326ـ1249ق / ؟ م)، سياستمدار، نويسنده و نمايشنامه نويس. ملقب به ناظم‌الملك<sup>1</sup> (ناظم‌الدوله)، متولد جلفاي اصفهان، فرزند ميرزا يعقوب از ارامنة جديدالاسلام.<sup>2</sup> ملكم در سن ده سالگي به فرانسه رفت و پس از آن‌كه تحصيلات دبستاني و دبيرستاني را به پايان رساند، وارد مدرسة پلي‌تكنيك شد و در رشتة حكمت طبيعي و مهندسي فارغ‌التحصيل گرديد و در ضمن تحصيل با مسائل روز جهان آشنا گرديد. در 1268ق / ؟ م به ايران بازگشت؛<sup>3</sup> يعني زماني كه تازه ميرزا تقي‌خان اميركبير از صدارت عزل و كار صدارت به ميرزا آقا خان نوري واگذار شده و مدرسة تازه ساخته شدة دارالفنون در آستانة افتتاح و معلمان اتريشي به تهران رسيده بودند؛ و بلافاصله ميرزا ملكم‌خان به عنوان مترجم در كنار استاداني قرار گرفت كه دروس جغرافيا و علوم مقدماتي را تدريس مي‌كردند.<sup>4</sup> ملكم، دستگاه تلگرافي بين دارالفنون و كاخ شاهي را نصب كرد. به عنوان مترجم، همراه با نمايندگان ايران براي حل اختلاف ايران و بريتانيا به انگلستان رفت.<sup>5</sup> در 1274ق كه سال آخر صدارت ميرزا آقا خان نوري بود،<sup>6</sup> فراموشخانه (فراماسون) را تأسيس كرد.<sup>7</sup> فعاليت‌هاي سياسي ملكم‌خان در فراموشخانه، او را در مظان اتهام تبليغ افكار جمهوري خواهي قرار داد، و به همين دليل روز پنج‌شنبه 12 ربيع‌‌الثاني 1278ق به فعاليت‌هاي فراموشخانه پايان دادند.<sup>8</sup> در 1280ق به عثماني تبعيد شد و در آن‌جا ازدواج كرد و به خاطر تمايل همسرش مجدداً مسيحي شد. در 1295ق وزير مختار ايران در كنگرة برلين شد  و به مناسبت خدماتش لقب حضرت اشرف را به او دادند. در سفر ناصرالدين شاه به فرنگ، امتياز تأسيس «لاتاري»  را از شاه گرفت، ولي به علت فروختن اين امتياز به يك انگليسي مورد غضب شاه قرار گرفت و از كار بركنار شد.<sup>9</sup> در 29 جمادي‌الثاني 1307ق (20 فوريه 1890م) روزنامة «قانون» را با مديريت خودش در لندن انتشار داد.<sup>10</sup> در دوران حكومت مظفرالدين شاه، وزير مختار ايران در رم شد و تا پايان عمر در اين سمت باقي ماند.
+میرزا ملکم‌خان (1326ـ1249ق / ؟ م)، سیاستمدار، نویسنده و نمایشنامه نویس. ملقب به ناظم‌الملک<ref name=":0">مصاحب، غلامحسین. دایره‌المعارف فارسی، تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، جلد دوم، ص2851.</ref> (ناظم‌الدوله)، متولد جلفای اصفهان، فرزند میرزا یعقوب از ارامنه جدیدالاسلام<ref>حکیمیان، ابوالفتح (1357). فهرست مشاهیر ایران. تهران: انتشارات دانشگاه ملی، جلد دوم، ص 566.</ref>. ملکم در سن ده سالگی به فرانسه رفت و پس از آن‌که تحصیلات دبستانی و دبیرستانی را به پایان رساند، وارد مدرسه پلی‌تکنیک شد و در رشته حکمت طبیعی و مهندسی فارغ‌التحصیل گردید و در ضمن تحصیل با مسائل روز جهان آشنا گردید. در 1268ق / ؟ م به ایران بازگشت<ref name=":1">آرین‌پور، یحیی (150). از صبا تا نیما. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، جلد اول، ص 314.</ref>؛ یعنی زمانی که تازه [[میرزا تقی خان امیرکبیر|میرزا تقی‌خان امیرکبیر]] از صدارت عزل و کار صدارت به میرزا آقا خان نوری واگذار شده و مدرسه تازه ساخته شده دارالفنون در آستانه افتتاح و معلمان اتریشی به تهران رسیده بودند؛ و بلافاصله میرزا ملکم‌خان به عنوان مترجم در کنار استادانی قرار گرفت که دروس جغرافیا و علوم مقدماتی را تدریس می‌کردند<ref>محیط طباطبائی، محمد (1327). مجموعه آثار میرزا ملکم‌خان. تهران: کتابخانه دانش، ص ب.</ref>. ملکم، دستگاه تلگرافی بین دارالفنون و کاخ شاهی را نصب کرد. به عنوان مترجم، همراه با نمایندگان ایران برای حل اختلاف ایران و بریتانیا به انگلستان رفت<ref name=":0" />. در 1274ق که سال آخر صدارت میرزا آقا خان نوری بود<ref name=":1" />، فراموشخانه (فراماسون) را تأسیس کرد<ref name=":0" />. فعالیت‌های سیاسی ملکم‌خان در فراموشخانه، او را در مظان اتهام تبلیغ افکار جمهوری خواهی قرار داد، و به همین دلیل روز پنج‌شنبه 12 ربیع‌‌الثانی 1278ق به فعالیت‌های فراموشخانه پایان دادند<ref>آرین‌پور، یحیی (150). از صبا تا نیما. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، جلد اول، ص 315.</ref>. در 1280ق به عثمانی تبعید شد و در آن‌جا ازدواج کرد و به خاطر تمایل همسرش مجدداً مسیحی شد. در 1295ق وزیر مختار ایران در کنگره برلین شد  و به مناسبت خدماتش لقب حضرت اشرف را به او دادند. در سفر [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]] به فرنگ، امتیاز تأسیس «لاتاری»  را از شاه گرفت، ولی به علت فروختن این امتیاز به یک انگلیسی مورد غضب شاه قرار گرفت و از کار برکنار شد<ref name=":0" />. در 29 جمادی‌الثانی 1307ق (20 فوریه 1890م) روزنامه «قانون» را با مدیریت خودش در لندن انتشار داد<ref>آرین‌پور، یحیی (150). از صبا تا نیما. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، جلد اول، ص 421.</ref>. در دوران حکومت مظفرالدین شاه، وزیر مختار ایران در رم شد و تا پایان عمر در این سمت باقی ماند.
-ملكم‌خان تحت تأثير ميرزا فتحعلي آخوندزاده و به تقليد از نمايشنامه‌هاي او، نمايشنامه‌هائي نوشت كه عبارت است از: «سرگذشت احمدخان حاكم عربستان»، «كربلا رفتن شاه قلي‌ميرزا».<sup>11</sup> در نمايشنامة «كربلا رفتن شاه قلي ميرزا»، شلوار شخصيت اصلي نمايش‌ با اغواي حاكم كرمانشاه توسط يك زن فاحشه، ربوده مي‌شود و او ناچار به مستراح پناهنده مي‌شود و براي اين‌كه رسوايي بيشتري به بار نيايد با كمك نوكرش با لباس زنانه از شهر خارج مي‌شود. در نمايشنامة «سرگذشت اشرف‌خان حاكم عربستان»، دو شخصيت داستان بر پشت اسب با هم مكالمه مي‌كنند. اين نمايشنامه از ضعف‌هاي فراواني برخوردار است، از جمله اين‌كه در صحنه‌ها از ضرورت‌هاي اجرايي صحبت نشده است. اين نمايشنامه در 1908م به صورت پاورقي در مجلة دو هفتگي «اتحاد» به چاپ رسيد كه از نشريات ارگان «انجمن اتحاد» يكي از انجمن‌هاي مشروطه‌خواه تبريز بود.<sup>12</sup>
+ملکم‌خان تحت تأثیر [[میرزا فتحعلی آخوندزاده]] و به تقلید از نمایشنامه‌های او، نمایشنامه‌هائی نوشت که عبارت است از: «سرگذشت احمدخان حاکم عربستان»، «کربلا رفتن شاه قلی‌میرزا»<ref name=":0" />. در نمایشنامه «کربلا رفتن شاه قلی میرزا»، شلوار شخصیت اصلی نمایش‌ با اغوای حاکم [[کرمانشاه]] توسط یک زن فاحشه، ربوده می‌شود و او ناچار به مستراح پناهنده می‌شود و برای این‌که رسوایی بیشتری به بار نیاید با کمک نوکرش با لباس زنانه از شهر خارج می‌شود. در نمایشنامه «سرگذشت اشرف‌خان حاکم عربستان»، دو شخصیت داستان بر پشت اسب با هم مکالمه می‌کنند. این نمایشنامه از ضعف‌های فراوانی برخوردار است، از جمله این‌که در صحنه‌ها از ضرورت‌های اجرایی صحبت نشده است. این نمایشنامه در 1908م به صورت پاورقی در مجله دو هفتگی «اتحاد» به چاپ رسید که از نشریات ارگان «انجمن اتحاد» یکی از انجمن‌های مشروطه‌خواه تبریز بود<ref>الگار، حامد (1369). میرزا ملکم‌خان. ترجمه جهانگیر عظیما و مجید تفرشی، تهران: شرکت سهامی انتشار با همکاری انتشارات مدرس، ص277.</ref>.
-'''مآخذ:'''
-. دايرةالمعارف فارسي: به سرپرستي غلامحسين مصاحب، تهران: شركت سهامي كتاب‌هاي جيبي، چاپ دوم، جلد دوم،  بخش دوم (م ـ ي)، ص2851.
-. حكيميان، ابوالفتح. '''''فهرست مشاهير ايران'''''. تهران: انتشارات دانشگاه ملي، 1357، مجلد دوم (ش ـ ي)، ص566.
-. آرين‌پور، يحيي. '''''از صبا تا نيما'''''. تهران: شركت سهامي كتاب‌هاي جيبي، چاپ اول 1350، جلد اول، ص314.
-. '''''مجموعه آثار ميرزا ملكم‌خان'''''. تدوين و تنظيم از محمد محيط طباطبائي، تهران: كتابخانة دانش، 1327، ص ب.
-. دايرةالمعارف فارسي. جلد دوم. بخش دوم، ص 2851.
-. آرين‌پور، يحيي'''''. از صبا تا نيما'''''. جلد اول، ص 314.
-. دايرةالمعارف فارسي. جلد دوم، بخش دوم، ص2851.
-. آرين‌پور، يحيي. '''''از صبا تا نيما'''''. جلد اول، ص315.
-. دايرةالمعارف فارسي. ص2851.
-.  آرين‌پور، يحيي'''''. از صبا تا نيما'''''. جلد اول، ص421.
-.  دايرةالمعارف فارسي. ص2851.
-.  ميرزا ملكم‌خان. پروفسور حامد الگار، ترجمة جهانگير عظيما، ترجمة حواشي مجيد تفرشي، تهران: شركت سهامي انتشار با همكاري انتشارات مدرس، بهار 1369، ص277.
+محمود عزیزی
-محمود عزیزی
+== کتابشناسی ==