مجمع الفرس: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی « مَجْمَعْ الْفُرس، یا فرهنگ سروری، یا لغت فرس سروری، فرهنگ واژگان فارسی به فارسی تألیف در سدة 11ق / 17م. این فرهنگ را محمد قاسم كاشانی متخلص به سروری (زنده در 1036ق/ 1626م) شاعر و فرهنگنویس ایرانی تألیف كرده است.<sup>1</sup> سروری تألیف اولیة ''مجمع الفرس...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:مجمع الفرس.jpg|بندانگشتی|مجمع الفرس برگرفته از سایت پرشین پی دی اف قابل بازیابی از https://persianpdf.com/book/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D8%AC%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D8%B3-%D8%AC%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF/]] | |||
مَجْمَعْ الْفُرس، یا فرهنگ سروری، یا لغت فرس سروری، فرهنگ واژگان فارسی به فارسی تألیف در سده 11ق / 17م. | |||
این فرهنگ را محمد قاسم کاشانی متخلص به سروری (زنده در 1036ق/ 1626م) شاعر و فرهنگنویس ایرانی تألیف کرده است<ref>صفا، ذبیحالله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: فردوس، چ 9، 1373، ج 5، ب1، ص 380.</ref>. سروری تألیف اولیه ''مجمع الفرس'' را در 1008ق / 1599م به نام شاه عباس بزرگ صفوی (حک 996 ـ 1038ق/ 1587 ـ 1628م) به پایان رسانید. اما این فرهنگ تا پیش از مرحله تکمیل چند بار تحریر شد و هر نوبت با کسب منابع تازه، مقدار واژهها یا معانی و شرح واژههای پیشین خود را افزایش میداد. در میان تحریرهای مختلف ''مجمع الفرس''، تحریر پیش از 1028ق/ 1618م شهرت بیشتری دارد<ref name=":0">سروری، محمدقاسم بن حاجی محمد. '''''مجمع الفرس'''''. به کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران: علمی، 1338، ج 1، ص 3.</ref>. مؤلف در دیباچه کتاب تصریح دارد که 1028ق نسخهای از ''[[فرهنگ جهانگیری]]<sup>*</sup>'' تألیف جمالالدین حسین اینجو شیرازی (د پس از 1032ق / 1622م) از هند به دستش رسید و با استفاده از آن و دو فرهنگ دیگر تحریر دیگری از مجمع الفرس تهیه کرد که آن را تحریر کامل ''مجمع الفرس'' میتوان نامید<ref>دبیرسیاقی، محمد. '''''فرهنگهای فارسی به فارسی و فارسی به زبانهای دیگر'''''. تهران: آرا، چ 2، 1375، ص 128.</ref>. این فرهنگ به لحاظ جامعیت، اشتمال بر شواهد شعری از کلام استادان کهن زبان فارسی، ذکر مآخذ نقل واژهها، بیان اسناد معانی متعدد واژهها، نقد برخی معانی و غث و ثمین کردن اقوال متقابل، از تمامی فرهنگهای فارسی سدههای گذشته مهمتر است<ref name=":0" />. مجمعالفرس به ترتیب حروف اول واژهها با عنوان «باب» و حرف آخر به عنوان «فصل» تدوین شده است. از معایب مجمعالفرس میتوان به شمار اندک ترکیبها، استعارهها و کنایات آن اشاره کرد<ref>3.دبیرسیاقی، محمد. '''''فرهنگهای فارسی به فارسی و فارسی به زبانهای دیگر'''''. تهران: آرا، چ 2، 1375، ص 128 ، 134.</ref>. اختلاف آن با [[برهان قاطع|فرهنگ ''برهان قاطع'']]''<sup>*</sup>'' تألیف محمدحسین تبریزی استفاده از واژههای ساده فارسی است<ref>حکمت، علی اصغر. «مجمع الفرس سروری کاشانی»، '''''مقدمه لغت نامه دهخدا.''''' گروهی از نویسندگان، تهران: دانشگاه تهران، 1337، ص 198.</ref>. سروری خلاصهای از این فرهنگ را نیز با عنوان ''خُلاصه المجمع'' در 1018ق / 1609م فراهم آورد<ref>'''''اثر آفرینان'''''. زیر نظر سیدکمال حاج سیدجوادی، با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، چ 1، 1378، ج 3، ص 238.</ref><ref>قاسم نژاد،علی. «واژه نامه»، '''''فرهنگنامه ادبی فارسی ؛ دانشنامه ادب فارسی (2)'''''. به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ، چ 1، 1376، ص 1401 ، 1403.</ref>. | |||
== نیز نگاه کنید به == | |||
* [[فرهنگ جهانگیری]] | |||
* [[برهان قاطع]] | |||
== مآخذ == | |||
نسخهٔ ۹ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۰۹
مَجْمَعْ الْفُرس، یا فرهنگ سروری، یا لغت فرس سروری، فرهنگ واژگان فارسی به فارسی تألیف در سده 11ق / 17م.
این فرهنگ را محمد قاسم کاشانی متخلص به سروری (زنده در 1036ق/ 1626م) شاعر و فرهنگنویس ایرانی تألیف کرده است[۱]. سروری تألیف اولیه مجمع الفرس را در 1008ق / 1599م به نام شاه عباس بزرگ صفوی (حک 996 ـ 1038ق/ 1587 ـ 1628م) به پایان رسانید. اما این فرهنگ تا پیش از مرحله تکمیل چند بار تحریر شد و هر نوبت با کسب منابع تازه، مقدار واژهها یا معانی و شرح واژههای پیشین خود را افزایش میداد. در میان تحریرهای مختلف مجمع الفرس، تحریر پیش از 1028ق/ 1618م شهرت بیشتری دارد[۲]. مؤلف در دیباچه کتاب تصریح دارد که 1028ق نسخهای از فرهنگ جهانگیری* تألیف جمالالدین حسین اینجو شیرازی (د پس از 1032ق / 1622م) از هند به دستش رسید و با استفاده از آن و دو فرهنگ دیگر تحریر دیگری از مجمع الفرس تهیه کرد که آن را تحریر کامل مجمع الفرس میتوان نامید[۳]. این فرهنگ به لحاظ جامعیت، اشتمال بر شواهد شعری از کلام استادان کهن زبان فارسی، ذکر مآخذ نقل واژهها، بیان اسناد معانی متعدد واژهها، نقد برخی معانی و غث و ثمین کردن اقوال متقابل، از تمامی فرهنگهای فارسی سدههای گذشته مهمتر است[۲]. مجمعالفرس به ترتیب حروف اول واژهها با عنوان «باب» و حرف آخر به عنوان «فصل» تدوین شده است. از معایب مجمعالفرس میتوان به شمار اندک ترکیبها، استعارهها و کنایات آن اشاره کرد[۴]. اختلاف آن با فرهنگ برهان قاطع* تألیف محمدحسین تبریزی استفاده از واژههای ساده فارسی است[۵]. سروری خلاصهای از این فرهنگ را نیز با عنوان خُلاصه المجمع در 1018ق / 1609م فراهم آورد[۶][۷].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ صفا، ذبیحالله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: فردوس، چ 9، 1373، ج 5، ب1، ص 380.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ سروری، محمدقاسم بن حاجی محمد. مجمع الفرس. به کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران: علمی، 1338، ج 1، ص 3.
- ↑ دبیرسیاقی، محمد. فرهنگهای فارسی به فارسی و فارسی به زبانهای دیگر. تهران: آرا، چ 2، 1375، ص 128.
- ↑ 3.دبیرسیاقی، محمد. فرهنگهای فارسی به فارسی و فارسی به زبانهای دیگر. تهران: آرا، چ 2، 1375، ص 128 ، 134.
- ↑ حکمت، علی اصغر. «مجمع الفرس سروری کاشانی»، مقدمه لغت نامه دهخدا. گروهی از نویسندگان، تهران: دانشگاه تهران، 1337، ص 198.
- ↑ اثر آفرینان. زیر نظر سیدکمال حاج سیدجوادی، با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، چ 1، 1378، ج 3، ص 238.
- ↑ قاسم نژاد،علی. «واژه نامه»، فرهنگنامه ادبی فارسی ؛ دانشنامه ادب فارسی (2). به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ، چ 1، 1376، ص 1401 ، 1403.