فرهنگ جهانگیری
فرهنگ جهانگیری، کتابی در لغات زبان فارسی، تألیف میر جمالالدین حسین اینجو.
این فرهنگ کامل ترین و مهم ترین فرهنگ با شواهد شعری در قیاس با سایر فرهنگهای پیشین است. میرجمالالدین حسین اینجو یا انجو (د 1035ق / 1626م)، فرزند فخرالدین حسن شیرازی، از امرای اکبرشاه گورکانی (حک 963-1014ق / 1556-1605م) و پسرش جهانگیر شاه (حک 1014-1037ق / 1605-1628م) در 1005ق / 1596م تألیف آن را آغاز کرد و در 1017ق / 1608م آن را به پایان رسانید[۱]. سپس به تجدید نظر در آن پرداخت و در 1032ق / 1623م نسخه مجددی از آن را فراهم آورد. این مجموعه لغت به نام جهانگیرشاه به فرهنگ جهانگیری شهرت یافت. مؤلف در تدوین آن از 44 فرهنگ و رساله لغت شناخته شده به زبان فارسی و 9 فرهنگ که مؤلف آنها ناشناس بوده، بهره برده است[۲]. روش وی در تحقیق تنها تکیه کردن بر فرهنگها نیست، بلکه در خلال کار، پژوهش، پرسش و فحص نیز کرده و مراجعه به متون نیز داشته و موارد مبهم و متناقض را با هم سنجیده است[۳]. این فرهنگ، شامل دیباچه مؤلف، یک مقدمه و یک خاتمه است. مقدمه آن خود به دوازده آیین تقسیم میشود. بخش اصلی کتاب، در بیست و چهار باب، حاوی واژگان فارسی سَره با معنی آنها به فارسی است و برای اکثر واژگان شواهد شعری آورده است. بزرگترین نقص فرهنگ جهانگیری ترتیب واژگان آن است، چنان که مؤلف حرف اول واژگان را اساس کار، یعنی باب و حرف دوم را فصل قرار داه است[۴]. یکی از مزایای آن جمعآوری الفاظ نواحی ولایات و توجه به لغات زند و پازند است. مؤلفان فرهنگ سُروری، فرهنگ رشیدی و بُرهان قاطع از آن بسیار استفاده کردهاند[۵][۶][۷].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ نقوی، شهریار. فرهنگنویسی فارسی در هندو پاکستان. تهران: اداره کل نگارش وزارت فرهنگ، 1341، ص 81.
- ↑ مرادی، نورالله. مرجعشناسی. تهران: فرهنگ معاصر، 1372، ص 136.
- ↑ دبیرسیاقی، محمد. فرهنگهای فارسی و فرهنگگونهها. تهران: اسپرک، 1368، ص 118.
- ↑ دانشنامه شبه قاره. به کوشش حسن انوشه، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1380، (3)، ص 1958.
- ↑ حکمت، علیاصغر. «فرهنگ جهانگیری»، لغتنامه دهخدا. تهران: دانشگاه تهران، 1337ش، مقدمه.
- ↑ دبیرسیاقی، محمد. فرهنگهای فارسی و فرهنگگونهها. تهران: اسپرک، 1368، ص 119 و 120.
- ↑ مصاحب، غلامحسین. دایره المعارف فارسی. ج 2، ص 1890.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالقاسم رادفر