محمد معین: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «معین، محمد (1297-1350ش)، ادیب، فرهنگنویس، پژوهشگر و مترجم. محمد معین از چهرههای پژوهشی و دانشگاهی ایران در شهر رشت در خانوادهای روحانی به دنیا آمد. در شش سالگی والدینش را از دست داد.<sup>1</sup> و تحت سرپرستی و تربیت جد پدری خود، محمدتقی معین الع...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
معین، محمد (1297-1350ش)، ادیب، فرهنگنویس، پژوهشگر و مترجم. | معین، محمد (1297-1350ش)، ادیب، فرهنگنویس، پژوهشگر و مترجم. | ||
محمد معین از چهرههای پژوهشی و دانشگاهی ایران در شهر رشت در خانوادهای روحانی به دنیا آمد. در شش سالگی والدینش را از دست داد | محمد معین از چهرههای پژوهشی و دانشگاهی ایران در شهر رشت در خانوادهای روحانی به دنیا آمد. در شش سالگی والدینش را از دست داد<ref>نصری، عبدالله. '''''كارنامه دكتر معین'''''. تهران: امیركبیر، 1364، ج.1، ص 13.</ref>. و تحت سرپرستی و تربیت جد پدری خود، محمدتقی معین العلما ـ روحانی بزرگ رشت ـ قرار گرفت<ref>معین، محمد. «شرح حال دکتر محمد معین به قلم خودش»، '''''وحید'''''. س 6، ش 12 (آذرماه 1348)، ص 1074 و 1075.</ref>. دوره دبستان و نیمی از دوره دبیرستان را در زادگاهش گذراند. سپس به [[استان تهران|تهران]] آمد و نیمه دوم دبیرستان را در دارالفنون طی کرد<ref name=":0">استعلامی، محمد. '''''بررسی''''' '''''ادبیات امروز ایران''.''' تهران: امیرکبیر، 1355، ج.4، ص 188.</ref>. در 1313ش در رشتههای ادبیات، فلسفه و علوم تربیتی از [https://literature.ut.ac.ir/ دانشکده ادبیات دانشگاه تهران] مدرک لیسانس گرفت. در 1314ش به اهواز رفت و نخست دبیر دبیرستانها و سپس رئیس دانشسرای مقدماتی پسرانه آن شهر شد. در همین هنگام از طریق مکاتبه با آموزشگاه روان شناسی بروکسل در روان شناسی علمی، خطشناسی و مغزشناسی تخصص گرفت<ref>فرشیدورد، خسرو. '''''درباره ادبیات و نقد ادبی'''''. تهران: امیرکبیر، 1363، ج.1، ص 288.</ref>. پس از آن تحصیلات خود را در رشته زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه تهران ادامه داد و نخستین کسی بود که با نوشتن رساله مزدیسنا و تأثیر آن در ادبیات فارسی به اخذ درجه دکتری نائل شد<ref> بختیار، مظفر. '''''یادنامه دکتر معین'''''. تهران: دانشگاه تهران، 1350، ص 5.</ref><ref name=":1">مصاحب، غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''. ج 2، ص 2811.</ref>. | ||
دریافت نشان عالی ادب و هنر و جایزه آکادمی ادبیات از کشور فرانسه و نیز اخذ چندین نشان علمی و فرهنگی ایران از افتخارات زندگی او بود<ref>حکیمیان، ابوالفتح. '''''فهرست مشاهیر ایران'''''. تهران: دانشگاه ملی ایران، 1357، ج 2، ص 454 و 455.</ref>. افزون بر دانشگاه تهران، در بسیاری از کرسیهای زبان و ادبیات فارسی در کشورهای امریکا، انگلستان و روسیه به تدریس پرداخت<ref name=":0" />. در 1325ش مأمور همکاری با علامه دهخدا<sup>*</sup> در تدوین ''لغت نامه''<sup>*</sup> گردید. پس از مرگ دهخدا نیز کار او را ادامه داد<ref>شهیدی، جعفر. «به یاد شمع مرده»، '''''یادنامه دکتر معین'''''. به کوشش مظفر بختیار، تهران: دانشگاه تهران، 1350، ص یازده.</ref>. در طریق تحقیق بیش از هر کس متأثر از پورداوود بود و از وی پیروی میکرد<ref>معین، مهدخت. '''''مجموعه مقالات دکتر محمد معین'''''. تهران: معین، 1364، ج 1، ص هفده. </ref>. سرانجام در پی یک بیماری سخت که پنج سال به درازا کشید، در تهران درگذشت و در زادگاه نیاکانش، آستانه اشرفیه در گیلان به خاک سپرده شد. از وی کتابها، مقالهها و ترجمههای بسیاری باقی مانده است<ref>افشار، ایرج. '''''نادره کاران'''''. به کوشش محمود نیکویه، تهران: نشر قطره، چ 1، 1383، ص 277.</ref>. مشهورترین آثارش تدوین بخشی از ''لغتنامه دهخدا''، تصحیح و حواشی ''برهان قاطع'' محمدحسین بن خلف تبریزی، ''فرهنگ فارسی با همکاری گروهی بزرگ از پژوهشگران و نویسندگان''، ''حافظ شیرین سخن''، ''مزدیسنا و تأثیر آن در ادبیات پارسی''، تصحیح و توضیح ''چهارمقاله'' نظامی عروضی،''دانشنامه علایی''، جامعالحکمتین ناصر خسرو، جوامع الحکایات و لوامع الروایات عوفی، و چند رساله تحقیقی در دستور زبان فارسی مانند ''اسم مصدر ـ حاصل مصدر''، ''اضافه ـ اسم جنس ـ معرفه و نکره'' و ترجمه ''ایران از آغاز تا اسلام''، نوشته ر. گیرشمن هستند<ref>بختیار، مظفر. «آثار دکتر محمد معین»، '''''یادنامه دکتر معین'''''. تهران: دانشگاه تهران، 1350، ص چهارده، پانزده و شانزده.</ref><ref name=":1" /> | |||
'''مآخذ:''' | '''مآخذ:''' | ||
1. نصری، عبدالله. ''''' | 1. نصری، عبدالله. '''''کارنامه دکتر معین'''''. تهران: امیرکبیر، چ 1، 1364، ص 13. | ||
2. معین، محمد. «شرح حال | 2. معین، محمد. «شرح حال دکتر محمد معین به قلم خودش»، '''''وحید'''''. س 6، ش 12 (آذرماه 1348)، ص 1074 و 1075. | ||
3. استعلامی، محمد. '''''بررسی''''' '''''ادبیات امروز ایران''.''' تهران: | 3. استعلامی، محمد. '''''بررسی''''' '''''ادبیات امروز ایران''.''' تهران: امیرکبیر، چ 4، 1355، ص 188. | ||
4. فرشیدورد، خسرو. ''''' | 4. فرشیدورد، خسرو. '''''درباره ادبیات و نقد ادبی'''''. تهران: امیرکبیر، چ 1، 1363، ص 288. | ||
5. بختیار، مظفر. ''''' | 5. بختیار، مظفر. '''''یادنامه دکتر معین'''''. تهران: دانشگاه تهران، 1350، ص 5؛ نیز مصاحب، غلامحسین. دایرهالمعارف فارسی. ج 2، ص 2811. | ||
6. | 6. حکیمیان، ابوالفتح. '''''فهرست مشاهیر ایران'''''. تهران: دانشگاه ملی ایران، 1357، ج 2، ص 454 و 455. | ||
7. استعلامی. همانجا. | 7. استعلامی. همانجا. | ||
8. شهیدی، جعفر. «به یاد شمع مرده»، ''''' | 8. شهیدی، جعفر. «به یاد شمع مرده»، '''''یادنامه دکتر معین'''''. به کوشش مظفر بختیار، تهران: دانشگاه تهران، 1350، ص یازده. | ||
9. معین، مهدخت. ''''' | 9. معین، مهدخت. '''''مجموعه مقالات دکتر محمد معین'''''. تهران: معین، 1364، ج 1، ص هفده. | ||
10. افشار، ایرج. '''''نادره | 10. افشار، ایرج. '''''نادره کاران'''''. به کوشش محمود نیکویه، تهران: نشر قطره، چ 1، 1383، ص 277. | ||
11. بختیار، مظفر. «آثار | 11. بختیار، مظفر. «آثار دکتر محمد معین»، '''''یادنامه دکتر معین'''''. همان، ص چهارده، پانزده و شانزده؛ نیز مصاحب. همانجا. | ||
ابوالقاسم رادفر | ابوالقاسم رادفر | ||
برای مطالعه بیشتر | |||
امیرقاسم خانی، سهیلا. '''''مردی از دیار لغت'''''. با مقدمه مهدخت معین، تهران: قدس، چ 1، 1382، ص 168 ـ 198؛ | |||
«اولین کنگره بزرگداشت معین در رشت برگزار شد»، '''''کادح'''''. خرداد 1370، ص 3؛ | |||
«اهداء کتابهای استاد معین»، نشر دانش، س 15، ش 1 و 2 (آذر و اسفند 1373)؛ | |||
«بهانه بزرگداشت استاد دکتر محمد معین»، '''''نقش قلم''''' (نشریه استان گیلان). ش 583 (29 اردیبهشت ماه 1370)، ص 8؛ | |||
«به یاد استاد فرزانه دکتر محمد معین»، '''''اطلاعات'''''. ش 20804 (13 تیرماه 1375)؛ | |||
جکتاجی، پوراحمد. «این است «معین» ی که دوستش داریم»، '''''نقش''''' '''''قلم'''''. ش 585 (5 خرداد ماه 1370)؛ | |||
د. ج. «به فرهنگ معین از دیده انصاف بنگریم»، '''''اطلاعات'''''. ش 19912 (29 اردیبهشت ماه 1372)؛ | |||
جابر عناصری. «آرامگاه دکتر محمد معین»، '''''چیستا'''''. س 4، ش 4 (آذرماه 1365)، ص 248؛ | |||
صراف، مرتضی. «اولین یادنامه در زبان فارسی»، '''''ماهنامه ویسمن'''''. س 1، ش 3 (آبان ماه 1352)؛ | |||
معین، علی. «برادر از زبان برادر»، '''''گیله و'''ا''. ش 1 (تیرماه 1371)، ص 9. | |||
نسخهٔ ۸ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۴۰
معین، محمد (1297-1350ش)، ادیب، فرهنگنویس، پژوهشگر و مترجم.
محمد معین از چهرههای پژوهشی و دانشگاهی ایران در شهر رشت در خانوادهای روحانی به دنیا آمد. در شش سالگی والدینش را از دست داد[۱]. و تحت سرپرستی و تربیت جد پدری خود، محمدتقی معین العلما ـ روحانی بزرگ رشت ـ قرار گرفت[۲]. دوره دبستان و نیمی از دوره دبیرستان را در زادگاهش گذراند. سپس به تهران آمد و نیمه دوم دبیرستان را در دارالفنون طی کرد[۳]. در 1313ش در رشتههای ادبیات، فلسفه و علوم تربیتی از دانشکده ادبیات دانشگاه تهران مدرک لیسانس گرفت. در 1314ش به اهواز رفت و نخست دبیر دبیرستانها و سپس رئیس دانشسرای مقدماتی پسرانه آن شهر شد. در همین هنگام از طریق مکاتبه با آموزشگاه روان شناسی بروکسل در روان شناسی علمی، خطشناسی و مغزشناسی تخصص گرفت[۴]. پس از آن تحصیلات خود را در رشته زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه تهران ادامه داد و نخستین کسی بود که با نوشتن رساله مزدیسنا و تأثیر آن در ادبیات فارسی به اخذ درجه دکتری نائل شد[۵][۶].
دریافت نشان عالی ادب و هنر و جایزه آکادمی ادبیات از کشور فرانسه و نیز اخذ چندین نشان علمی و فرهنگی ایران از افتخارات زندگی او بود[۷]. افزون بر دانشگاه تهران، در بسیاری از کرسیهای زبان و ادبیات فارسی در کشورهای امریکا، انگلستان و روسیه به تدریس پرداخت[۳]. در 1325ش مأمور همکاری با علامه دهخدا* در تدوین لغت نامه* گردید. پس از مرگ دهخدا نیز کار او را ادامه داد[۸]. در طریق تحقیق بیش از هر کس متأثر از پورداوود بود و از وی پیروی میکرد[۹]. سرانجام در پی یک بیماری سخت که پنج سال به درازا کشید، در تهران درگذشت و در زادگاه نیاکانش، آستانه اشرفیه در گیلان به خاک سپرده شد. از وی کتابها، مقالهها و ترجمههای بسیاری باقی مانده است[۱۰]. مشهورترین آثارش تدوین بخشی از لغتنامه دهخدا، تصحیح و حواشی برهان قاطع محمدحسین بن خلف تبریزی، فرهنگ فارسی با همکاری گروهی بزرگ از پژوهشگران و نویسندگان، حافظ شیرین سخن، مزدیسنا و تأثیر آن در ادبیات پارسی، تصحیح و توضیح چهارمقاله نظامی عروضی،دانشنامه علایی، جامعالحکمتین ناصر خسرو، جوامع الحکایات و لوامع الروایات عوفی، و چند رساله تحقیقی در دستور زبان فارسی مانند اسم مصدر ـ حاصل مصدر، اضافه ـ اسم جنس ـ معرفه و نکره و ترجمه ایران از آغاز تا اسلام، نوشته ر. گیرشمن هستند[۱۱][۶]
مآخذ:
1. نصری، عبدالله. کارنامه دکتر معین. تهران: امیرکبیر، چ 1، 1364، ص 13.
2. معین، محمد. «شرح حال دکتر محمد معین به قلم خودش»، وحید. س 6، ش 12 (آذرماه 1348)، ص 1074 و 1075.
3. استعلامی، محمد. بررسی ادبیات امروز ایران. تهران: امیرکبیر، چ 4، 1355، ص 188.
4. فرشیدورد، خسرو. درباره ادبیات و نقد ادبی. تهران: امیرکبیر، چ 1، 1363، ص 288.
5. بختیار، مظفر. یادنامه دکتر معین. تهران: دانشگاه تهران، 1350، ص 5؛ نیز مصاحب، غلامحسین. دایرهالمعارف فارسی. ج 2، ص 2811.
6. حکیمیان، ابوالفتح. فهرست مشاهیر ایران. تهران: دانشگاه ملی ایران، 1357، ج 2، ص 454 و 455.
7. استعلامی. همانجا.
8. شهیدی، جعفر. «به یاد شمع مرده»، یادنامه دکتر معین. به کوشش مظفر بختیار، تهران: دانشگاه تهران، 1350، ص یازده.
9. معین، مهدخت. مجموعه مقالات دکتر محمد معین. تهران: معین، 1364، ج 1، ص هفده.
10. افشار، ایرج. نادره کاران. به کوشش محمود نیکویه، تهران: نشر قطره، چ 1، 1383، ص 277.
11. بختیار، مظفر. «آثار دکتر محمد معین»، یادنامه دکتر معین. همان، ص چهارده، پانزده و شانزده؛ نیز مصاحب. همانجا.
ابوالقاسم رادفر
برای مطالعه بیشتر
امیرقاسم خانی، سهیلا. مردی از دیار لغت. با مقدمه مهدخت معین، تهران: قدس، چ 1، 1382، ص 168 ـ 198؛
«اولین کنگره بزرگداشت معین در رشت برگزار شد»، کادح. خرداد 1370، ص 3؛
«اهداء کتابهای استاد معین»، نشر دانش، س 15، ش 1 و 2 (آذر و اسفند 1373)؛
«بهانه بزرگداشت استاد دکتر محمد معین»، نقش قلم (نشریه استان گیلان). ش 583 (29 اردیبهشت ماه 1370)، ص 8؛
«به یاد استاد فرزانه دکتر محمد معین»، اطلاعات. ش 20804 (13 تیرماه 1375)؛
جکتاجی، پوراحمد. «این است «معین» ی که دوستش داریم»، نقش قلم. ش 585 (5 خرداد ماه 1370)؛
د. ج. «به فرهنگ معین از دیده انصاف بنگریم»، اطلاعات. ش 19912 (29 اردیبهشت ماه 1372)؛
جابر عناصری. «آرامگاه دکتر محمد معین»، چیستا. س 4، ش 4 (آذرماه 1365)، ص 248؛
صراف، مرتضی. «اولین یادنامه در زبان فارسی»، ماهنامه ویسمن. س 1، ش 3 (آبان ماه 1352)؛
معین، علی. «برادر از زبان برادر»، گیله وا. ش 1 (تیرماه 1371)، ص 9.
- ↑ نصری، عبدالله. كارنامه دكتر معین. تهران: امیركبیر، 1364، ج.1، ص 13.
- ↑ معین، محمد. «شرح حال دکتر محمد معین به قلم خودش»، وحید. س 6، ش 12 (آذرماه 1348)، ص 1074 و 1075.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ استعلامی، محمد. بررسی ادبیات امروز ایران. تهران: امیرکبیر، 1355، ج.4، ص 188.
- ↑ فرشیدورد، خسرو. درباره ادبیات و نقد ادبی. تهران: امیرکبیر، 1363، ج.1، ص 288.
- ↑ بختیار، مظفر. یادنامه دکتر معین. تهران: دانشگاه تهران، 1350، ص 5.
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ مصاحب، غلامحسین. دایره المعارف فارسی. ج 2، ص 2811.
- ↑ حکیمیان، ابوالفتح. فهرست مشاهیر ایران. تهران: دانشگاه ملی ایران، 1357، ج 2، ص 454 و 455.
- ↑ شهیدی، جعفر. «به یاد شمع مرده»، یادنامه دکتر معین. به کوشش مظفر بختیار، تهران: دانشگاه تهران، 1350، ص یازده.
- ↑ معین، مهدخت. مجموعه مقالات دکتر محمد معین. تهران: معین، 1364، ج 1، ص هفده.
- ↑ افشار، ایرج. نادره کاران. به کوشش محمود نیکویه، تهران: نشر قطره، چ 1، 1383، ص 277.
- ↑ بختیار، مظفر. «آثار دکتر محمد معین»، یادنامه دکتر معین. تهران: دانشگاه تهران، 1350، ص چهارده، پانزده و شانزده.