مجمع الفرس

مجمع الفرس برگرفته از سایت پرشین پی دی اف قابل بازیابی از https://persianpdf.com/book/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D8%AC%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D8%B3-%D8%AC%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF/

مَجْمَعْ الْفُرس، یا فرهنگ سروری، یا لغت فرس سروری، فرهنگ واژگان فارسی به فارسی تألیف در سده 11ق / 17م.

این فرهنگ را محمد قاسم کاشانی متخلص به سروری (زنده در 1036ق/ 1626م) شاعر و فرهنگ‌نویس ایرانی تألیف کرده است. سروری تألیف اولیه مجمع الفرس را در 1008ق / 1599م به نام شاه عباس بزرگ صفوی (حک 996 ـ 1038ق/ 1587 ـ 1628م) به پایان رسانید. اما این فرهنگ تا پیش از مرحله تکمیل چند بار تحریر شد و هر نوبت با کسب منابع تازه، مقدار واژه‌ها یا معانی و شرح واژه‌های پیشین خود را افزایش می‌داد. در میان تحریرهای مختلف مجمع الفرس، تحریر پیش از 1028ق/ 1618م شهرت بیشتری دارد. مؤلف در دیباچه کتاب تصریح دارد که 1028ق نسخه‌ای از فرهنگ جهانگیری^* تألیف جمال‌الدین حسین اینجو شیرازی (د پس از 1032ق / 1622م) از هند به دستش رسید و با استفاده از آن و دو فرهنگ دیگر تحریر دیگری از مجمع الفرس تهیه کرد که آن را تحریر کامل مجمع الفرس می‌توان نامید. این فرهنگ به لحاظ جامعیت، اشتمال بر شواهد شعری از کلام استادان کهن زبان فارسی‌، ذکر مآخذ نقل واژه‌ها، بیان اسناد معانی متعدد واژه‌ها، نقد برخی معانی و غث و ثمین کردن اقوال متقابل، از تمامی فرهنگ‌های فارسی سده‌های گذشته مهم‌تر است. مجمع‌الفرس به ترتیب حروف اول واژه‌ها با عنوان «باب» و حرف آخر به عنوان «فصل» تدوین شده است. از معایب مجمع‌الفرس می‌توان به شمار اندک ترکیب‌ها، استعاره‌ها و کنایات آن اشاره کرد. اختلاف آن با فرهنگ برهان قاطع^* تألیف محمدحسین تبریزی استفاده از واژه‌های ساده فارسی است. سروری خلاصه‌ای از این فرهنگ را نیز با عنوان خُلاصه المجمع در 1018ق / 1609م فراهم آورد.

نیز نگاه کنید به

• فرهنگ جهانگیری
• برهان قاطع

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

ابوالقاسم رادفر