مشارکت سیاسی ریاست جمهوری: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
رئیس جمهور در ایران پس از مقام رهبری، عالیترین مقام رسمی کشور است و مسؤولیت اجرای قانون اساسی و ریاست [[قوه مجریه]] را برعهده دارد. انتخاب رئیس جمهور (به مدت چهار سال) با رأی مستقیم مردم باعث شده است که بعضاً بارزترین وجه مشارکت سیاسی مردم در این انتخابات جلوه یابد. | رئیس جمهور در ایران پس از مقام رهبری، عالیترین مقام رسمی کشور است و مسؤولیت اجرای قانون اساسی و ریاست [[قوه مجریه]] را برعهده دارد. انتخاب رئیس جمهور (به مدت چهار سال) با رأی مستقیم مردم باعث شده است که بعضاً بارزترین وجه مشارکت سیاسی مردم در این انتخابات جلوه یابد. | ||
رئیس جمهور به لحاظ حقوقی هیچ تفاوتی با دیگر افراد جامعه ندارد؛ به نحویکه مطابق اصل ۱۴۰ قانون اساسی، رسیدگی به اتهام رئیس جمهور و معاونان ووزیران او در مورد جرائم عادی با اطلاع [[مجلس شورای اسلامی]] در دادگاههای عمومی دادگستری انجام میشود. انتخابات ریاست جمهوری عموماً تابعی از زمینه عمومی سیاسی کشور بوده است. برای مثال در اولین انتخاباتی که برای برگزیدن رئیس جمهور پس از انقلاب اسلامی برگزار شد، رقابت و تبلیغات بسیار جدی بود و نامزدهای این مقام به لحاظ گرایشهای سیاسی متنوع بودند. اما پس از آن به دلیل وقوع جنگ عراق علیه ایران و درگیریهای سیاسی داخل کشور، انتخابات ریاست جمهوری بیش از رقابت ایدهها و جناحبندیهایگوناگون، محل نمادین پشتیبانی وسیع مردم از نظام جمهوری اسلامی بود. | رئیس جمهور به لحاظ حقوقی هیچ تفاوتی با دیگر افراد جامعه ندارد؛ به نحویکه مطابق اصل ۱۴۰ قانون اساسی، رسیدگی به اتهام رئیس جمهور و معاونان ووزیران او در مورد جرائم عادی با اطلاع [[مجلس شورای اسلامی]] در دادگاههای عمومی دادگستری انجام میشود. انتخابات ریاست جمهوری عموماً تابعی از زمینه عمومی سیاسی کشور بوده است. برای مثال در اولین انتخاباتی که برای برگزیدن رئیس جمهور پس از انقلاب اسلامی برگزار شد، رقابت و تبلیغات بسیار جدی بود و نامزدهای این مقام به لحاظ گرایشهای سیاسی متنوع بودند. اما پس از آن به دلیل وقوع جنگ عراق علیه ایران و درگیریهای سیاسی داخل کشور، انتخابات ریاست جمهوری بیش از رقابت ایدهها و جناحبندیهایگوناگون، محل نمادین پشتیبانی وسیع مردم از نظام جمهوری اسلامی بود.<ref>ترتیب و میزان رأی در انتخابات مختلف ریاست جمهوری براساس آمار بدبن ترتیب است: -انتخابات اول رئیس جمهوری ۱۳۵۸ ابوالحسن بنیصدر، ۶۲۳/۱۴۶/۱۴ رأی (%۹/۷۵ آرا)؛ | ||
-انتخابات دوم رئیس جمهوری ۱۳۶۰ محمد علی رجابی، ۳۶۳/۷۶۳/۱۴ رأی (%۳/۸۸ آرا)؛ | |||
- انتخابات سوم رئیس جمهوری ۱۳۶۰ سید علی خامنهای، ۷۱۷/۸۴۷/۱۶ رأی (%۵/۹۵ آرا)؛ | |||
- انتخابات چهارم رئیس جمهوری ۱۳۶۴ سید علی خامنهای، ۰۰۰/۱۰۰/۱۴ رأی.</ref> حتی در انتخابات ریاست جمهوری که پس از خاتمه جنگ در سال ۱۳۶۸ انجام پذیرفت، از مجموع ۲۴۷/۴۳۹/۱۶ رأی داده شده، علی اکبر هاشمی رفسنجانی با ۳۹۴/۵۳۷/۱۵ رأی عملاً %۵/۹۴ از کل آراء پنجمین انتخابات ریاست جمهوری را به دست آورد. اما این اجماع رأی چهار سال بعد به دلیل آرامش ناشی از دوران بازسازی اقتصادی و عمیقتر شدن اختلافنظرها در خصوص نحوه توسعه اجتماعی ، اقتصادی، اندکی دستخوش تغییر گردید. در انتخابات سال ۱۳۷۲ از مجموع ۶۶۶/۷۸۹/۱۶ رأی ریخته شده در صندوقها، هاشمی رفسنجانی تنها ۹۱۲/۵۵۵/۱۰ رأی یعنی %۷۸/۶۲ از کل آرا را به دست آورد. آراء سایر نامزدهای انتخاباتی نیز به ترتیب زیر بود: <blockquote>احمد توکلی ۰۱۷/۰۰۱/۴ (%۸۳/۲۳ آرا) | |||
عبدالله جاسبی ۰۵۵/۵۲۸/۱ (%۱/۹ آرا) | |||
رجبعلی طاهری ۸۱۴/۳۹۶ (%۳۶/۲ اَرا) | |||
[۵۳۰/۲۵۳ رأی باطله بود] </blockquote>صورتبندیکسب رأی نامزدهای ششمین انتخابات ریاست جمهوری حاکی از پیچیدگی مشارکت سیاسی از دهه ۷۰ به این سو بود. به عبارت دیگر انعکاس تنوعات و اعتراضهای اَرام سیاسی در آرای به دست آمده در انتخابات ریاست جمهوری مذکور نشان میدهد که بتدریج و همزمان با برنامههای توسعه کشور، اشکال وسیعتری از مشارکت سیاسی نیز ضرورت مییابد. هفتمین انتخابات ریاست جمهوری که در سال ۱۳۷۶ انجام پذیرفت و در نتیجه آن سید محمد خاتمی به این مقام دست یافت، از هر نظر با دورههای پیشین متفاوت بود. شعارهای خاتمی در زمینه توسعه سیاسی، مشارکت همگانی، بسط جامعه مدنی و آزادی فعالیت مخالفان قانونی، از دید بسیاری، زمینههای نظری یک دموکراسی اسلامی قابل تحقق را فراهم آوردهاست. خاتمی در یک مبارزه انتخاباتی تمام عیار و بدون هیچگونه ملاحظه سیاسی از مجموع ۷۰۰/۰۷۶/۲۹ رأی داده شده موفق گردید که ۱۷۸/۰۷۸/۲۰ رأی را به خود اختصاص دهد که این، برابر با %۵/۶۹ از کل آراء بود. نزدیکترین رقیب خاتمی، علیاکبر ناطق نوری بود که ۸۵۹/۲۴۲/۷ رأی کسب کردهبود. پس از آنها نیز سید رضا زوارهای با ۴۶۰/۷۷۱ رأی و محمد ری شهری ۵۹۸/۷۴۲ رأی قرار داشتند. | |||
موفقیت سید محمد خاتمی نشان داد که توجه به فضای باز سیاسی و گسترش دموکراسی، حمایتهای وسیعتری را برای پشتیبانی از برنامههای دولت جلب میکند. در واقع، دلایل متعدد از جمله افزایش گرایش عمومی به مشارکت بیشتر در اداره امور، برنامه توسعه سیاسی خاتمی را در تحلیل نهایی اجتنابناپذیر کرده است. از سوی دیگر برگزیده شدن خاتمی و متعاقب آن بر روی کارآمدن جریانی که به لحاظ سیاسی برای مدتها تقریباً در انزوا به سر میبرد، حاکی از آن است که مبانی قانون اساسی در صورت مراعات، زمینه متحقق ساختن و نهادینه کردن دموکراسی را در ایران با خود همراه دارد؛ به نحوی که میتوان به کمک آن جابجایی در قدرت و ممانعت از یکنواختی نظام سیاسی را تأمین کرد. | |||
== نیز نگاه کنید به == | |||
* [https://iranology-e.ir/%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_%D8%A8%D8%B4%D8%B1_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 حقوق بشر در ایران] | |||
* [https://iranology-e.ir/%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 مشارکت سیاسی در ایران] | |||
* [https://iranology-e.ir/%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D9%82%D9%88%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D9%87%E2%80%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 مشارکت سیاسی قوای سهگانه در جمهوری اسلامی ایران] | |||
* [https://iranology-e.ir/%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C_%D9%88_%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3_%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 مشارکت سیاسی رهبری و مجلس خبرگان] | |||
* [https://iranology-e.ir/%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D9%82%D9%88%D9%87_%D9%82%D8%B6%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%87 مشارکت سیاسی قوه قضائیه] | |||
* [https://iranology-e.ir/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA_%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 سیاست خارجی ایران] | |||
* [https://iranology-e.ir/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA_%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 تاریخچه سیاست خارجی ایران] | |||
* [https://iranology-e.ir/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1_%D9%86%D9%88_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 آغاز استعمار نو در ایران] | |||
== مـآخذ == | |||
<references /> | |||
== منبع اصلی == | |||
منوچهری، عباس(1381). کتاب ایران: نظام سیاسی در ایران. ویراستاری محسن شانه چی. تهران: [https://www.icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی]، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز مطالعات فرهنگی – بین المللی. | |||
== نویسنده مقاله == | |||
عباس منوچهری | |||
[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]] | |||
نسخهٔ ۲۵ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۲۲
رئیس جمهور در ایران پس از مقام رهبری، عالیترین مقام رسمی کشور است و مسؤولیت اجرای قانون اساسی و ریاست قوه مجریه را برعهده دارد. انتخاب رئیس جمهور (به مدت چهار سال) با رأی مستقیم مردم باعث شده است که بعضاً بارزترین وجه مشارکت سیاسی مردم در این انتخابات جلوه یابد.
رئیس جمهور به لحاظ حقوقی هیچ تفاوتی با دیگر افراد جامعه ندارد؛ به نحویکه مطابق اصل ۱۴۰ قانون اساسی، رسیدگی به اتهام رئیس جمهور و معاونان ووزیران او در مورد جرائم عادی با اطلاع مجلس شورای اسلامی در دادگاههای عمومی دادگستری انجام میشود. انتخابات ریاست جمهوری عموماً تابعی از زمینه عمومی سیاسی کشور بوده است. برای مثال در اولین انتخاباتی که برای برگزیدن رئیس جمهور پس از انقلاب اسلامی برگزار شد، رقابت و تبلیغات بسیار جدی بود و نامزدهای این مقام به لحاظ گرایشهای سیاسی متنوع بودند. اما پس از آن به دلیل وقوع جنگ عراق علیه ایران و درگیریهای سیاسی داخل کشور، انتخابات ریاست جمهوری بیش از رقابت ایدهها و جناحبندیهایگوناگون، محل نمادین پشتیبانی وسیع مردم از نظام جمهوری اسلامی بود.[۱] حتی در انتخابات ریاست جمهوری که پس از خاتمه جنگ در سال ۱۳۶۸ انجام پذیرفت، از مجموع ۲۴۷/۴۳۹/۱۶ رأی داده شده، علی اکبر هاشمی رفسنجانی با ۳۹۴/۵۳۷/۱۵ رأی عملاً %۵/۹۴ از کل آراء پنجمین انتخابات ریاست جمهوری را به دست آورد. اما این اجماع رأی چهار سال بعد به دلیل آرامش ناشی از دوران بازسازی اقتصادی و عمیقتر شدن اختلافنظرها در خصوص نحوه توسعه اجتماعی ، اقتصادی، اندکی دستخوش تغییر گردید. در انتخابات سال ۱۳۷۲ از مجموع ۶۶۶/۷۸۹/۱۶ رأی ریخته شده در صندوقها، هاشمی رفسنجانی تنها ۹۱۲/۵۵۵/۱۰ رأی یعنی %۷۸/۶۲ از کل آرا را به دست آورد. آراء سایر نامزدهای انتخاباتی نیز به ترتیب زیر بود:
احمد توکلی ۰۱۷/۰۰۱/۴ (%۸۳/۲۳ آرا)
عبدالله جاسبی ۰۵۵/۵۲۸/۱ (%۱/۹ آرا)
رجبعلی طاهری ۸۱۴/۳۹۶ (%۳۶/۲ اَرا)
[۵۳۰/۲۵۳ رأی باطله بود]
صورتبندیکسب رأی نامزدهای ششمین انتخابات ریاست جمهوری حاکی از پیچیدگی مشارکت سیاسی از دهه ۷۰ به این سو بود. به عبارت دیگر انعکاس تنوعات و اعتراضهای اَرام سیاسی در آرای به دست آمده در انتخابات ریاست جمهوری مذکور نشان میدهد که بتدریج و همزمان با برنامههای توسعه کشور، اشکال وسیعتری از مشارکت سیاسی نیز ضرورت مییابد. هفتمین انتخابات ریاست جمهوری که در سال ۱۳۷۶ انجام پذیرفت و در نتیجه آن سید محمد خاتمی به این مقام دست یافت، از هر نظر با دورههای پیشین متفاوت بود. شعارهای خاتمی در زمینه توسعه سیاسی، مشارکت همگانی، بسط جامعه مدنی و آزادی فعالیت مخالفان قانونی، از دید بسیاری، زمینههای نظری یک دموکراسی اسلامی قابل تحقق را فراهم آوردهاست. خاتمی در یک مبارزه انتخاباتی تمام عیار و بدون هیچگونه ملاحظه سیاسی از مجموع ۷۰۰/۰۷۶/۲۹ رأی داده شده موفق گردید که ۱۷۸/۰۷۸/۲۰ رأی را به خود اختصاص دهد که این، برابر با %۵/۶۹ از کل آراء بود. نزدیکترین رقیب خاتمی، علیاکبر ناطق نوری بود که ۸۵۹/۲۴۲/۷ رأی کسب کردهبود. پس از آنها نیز سید رضا زوارهای با ۴۶۰/۷۷۱ رأی و محمد ری شهری ۵۹۸/۷۴۲ رأی قرار داشتند.
موفقیت سید محمد خاتمی نشان داد که توجه به فضای باز سیاسی و گسترش دموکراسی، حمایتهای وسیعتری را برای پشتیبانی از برنامههای دولت جلب میکند. در واقع، دلایل متعدد از جمله افزایش گرایش عمومی به مشارکت بیشتر در اداره امور، برنامه توسعه سیاسی خاتمی را در تحلیل نهایی اجتنابناپذیر کرده است. از سوی دیگر برگزیده شدن خاتمی و متعاقب آن بر روی کارآمدن جریانی که به لحاظ سیاسی برای مدتها تقریباً در انزوا به سر میبرد، حاکی از آن است که مبانی قانون اساسی در صورت مراعات، زمینه متحقق ساختن و نهادینه کردن دموکراسی را در ایران با خود همراه دارد؛ به نحوی که میتوان به کمک آن جابجایی در قدرت و ممانعت از یکنواختی نظام سیاسی را تأمین کرد.
نیز نگاه کنید به
- حقوق بشر در ایران
- مشارکت سیاسی در ایران
- مشارکت سیاسی قوای سهگانه در جمهوری اسلامی ایران
- مشارکت سیاسی رهبری و مجلس خبرگان
- مشارکت سیاسی قوه قضائیه
- سیاست خارجی ایران
- تاریخچه سیاست خارجی ایران
- آغاز استعمار نو در ایران
مـآخذ
- ↑ ترتیب و میزان رأی در انتخابات مختلف ریاست جمهوری براساس آمار بدبن ترتیب است: -انتخابات اول رئیس جمهوری ۱۳۵۸ ابوالحسن بنیصدر، ۶۲۳/۱۴۶/۱۴ رأی (%۹/۷۵ آرا)؛ -انتخابات دوم رئیس جمهوری ۱۳۶۰ محمد علی رجابی، ۳۶۳/۷۶۳/۱۴ رأی (%۳/۸۸ آرا)؛ - انتخابات سوم رئیس جمهوری ۱۳۶۰ سید علی خامنهای، ۷۱۷/۸۴۷/۱۶ رأی (%۵/۹۵ آرا)؛ - انتخابات چهارم رئیس جمهوری ۱۳۶۴ سید علی خامنهای، ۰۰۰/۱۰۰/۱۴ رأی.
منبع اصلی
منوچهری، عباس(1381). کتاب ایران: نظام سیاسی در ایران. ویراستاری محسن شانه چی. تهران: سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز مطالعات فرهنگی – بین المللی.
نویسنده مقاله
عباس منوچهری