یهودیان: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۷ اوت ۲۰۲۴، ساعت ۰۶:۱۵

یهودیان، از اقوام كهن ایرانی ساكن در بخش‌های غربی و مركزی ایران.

تاریخ مسكن‌گزینی قوم یهود در ایران به حدود 3 هزار سال پیش و هنگام مهاجرت اجباری آنان از فلسطین به آشور، بابل و بخش‌های غربی و مركزی ایران در طی چند دوره متوالی باز می‌گردد^[۱]. بسیاری از این یهودیان پس از فرمان كوروش درباره آزادی یهودیان و ادامه فرمان تا زمان پادشاهی داریوش اول و اردشیر دوم به سرزمین اصلی خود بازگشتند. لیكن بخش بزرگی از آنان همچنان در سرزمین‌های ایران باقی ماندند و به تابعیت حكومت ایران در آمدند^[۲].

در هنگام ورود اسلام به ایران عمده‌ترین مراكز جمعیت یهودی در بابل (عراق)، در شهرهایی چون سورا و تیسفون و پس از آن در دیگر شهرهای ایران همچون حلوان، همدان، نهاوند، جندی‌شاپور، اهواز، شوش، تستر و مناطقی از خراسان و... بود^[۳].

پس از ورود اسلام به ایران، یهودیان نیز موظف بودند همانند سایر اهل ذمه خراج و جزیه بپردازند و در عوض در اجرای شعائر دینی خود، انتخاب شغل و محل زندگی و مهاجرت آزاد بودند و در حمایت حكومت اسلامی قرار داشتند. البته وضع قوانینی چون عدم اجازه ساخت كنیسه جدید، حمل نكردن سلاح و اجبار در پوشیدن پوشاك خاص با علامت‌های ویژه و... زندگی را در دوره‌هایی برای یهودیان دشوار كرده بود. اما به طور كلی نسبت به یهودیان حكومت بیزانس در وضعیت بهتری بودند^[۳].

به جز دوران حكومت‌های ایلخانان، صفویه و قاجار كه از دشوارترین و پرآزارترین دوران‌های تاریخ حیات جامعه یهود ایران به شمار می‌رود، دیگر حكومت‌های اسلامی ایران با دادن امنیت و آزادی نسبی به رشد حیات فرهنگی و اجتماعی یهودیان ایران كمك كردند^[۴].

رهبری علمی و معنوی جامعه یهود را رؤسایی به نام گائون یا غائون (عالی‌جناب) بر عهده داشتند و نزد مردم از احترام فراوانی برخوردار بودند. گائون‌ها رؤسای مدارس دینی یهود نیز بودند^[۵] . در دوره ایلخانان رهبری دینی و فرهنگی یهودیان از بغداد به اصفهان منتقل شد. در رأس جامعه یهودی اصفهان «ناسی» قرار داشت كه ربیها، ملاها و دیّان‌ها او را در اداره امور این جامعه یاری می‌كردند^[۶].

در زمینه اقتصادی، لزوم پرداخت خراج سنگین ـ كه از درآمد حاصل از كشت زمین گرفته می‌شد ـ همراه با جزیه، به تدریج یهودیان ساكن در روستاها را واداشت تا زمین‌های خود را بفروشند و راهی شهرها شوند. این روال تا دوران جدید هم ادامه داشته است و همین عاملی برای اشتغال یهودیان در امر معاملات و تجارت، وام دادن پول (گاه حتی به حكومت اسلامی) و روی آوردن به برخی حرف شهرنشین مانند نساجی، رنگرزی، زرگری و جواهرفروشی و طبابت و... گردید^[۷].

زبان اصلی قوم یهود عبدی از خانواده زبان‌های سامی بوده است. لكن یهودیان ایران در هر منطقه سكونتی با زبان و گویش مردم آن منطقه صحبت می‌كنند. سنت دبی دیرپایی از نخستین سده‌های ورود اسلام به ایران در میان یهودیان شكل گرفت كه آن را «ادبیات یهودی ـ فارسی» (فارسیهود) می‌نامند. كه نوع خاصی از آثارادبی زبان فارسی به خط عبری است و شامل متون مقدس و مذهبی یهود و مطالب غیر دینی می‌شود^[۴]. با استناد به نخستین نمونه‌های متون نوشته شده به ادبیات یهودی ـ فارسی می‌توان چنین نتیجه گرفت كه این گونه ادبیات از سده‌های 8 و 9ق تاكنون میان یهودیان ایران رواج یافته است^[۴].

نیز نگاه کنید به

کتابشناسی

فاطمه لاجوردی

تلخیص‌کننده: معصومه ابراهیمی

↑ مصطفوی، آتوسا، مصطفوی، علی‌اصغر.(1369). ایرانیان یهودی. تهران: بامداد، ص 23-27.
↑ رهبر، پرویز(1325). تاریخ یهود. تهران: چاپخانه سپهر، ص 14-22.
↑ ^۳٫۰ ^۳٫۱ Roth, J.(1989). The History of Jewish People. New York, P. 57-63 , 157
↑ ^۴٫۰ ^۴٫۱ ^۴٫۲ لوی، حبیب(1339). تاریخ یهود ایران. تهران: بروخیم، جلد 3،ص. 80-85؛ جلد3، ص.104- 108؛ جلد3، ص.403-408؛ جلد 2، ص.392-394.
↑ Roth, J.(1989). The History of Jewish People. New York, P. 151-152
↑ Fischel, W. J.(1982). «The Jews in Mediaeval Inan From the 16^th to the 18^th Centuries…», Irano – Judica ed. Sh. Shaked, Jerusalem, P. 289-290; 286-287
↑ Encyclopedia Judaica, Jerusalem, 1971, VIII/659-660, XIII/310

[1] مصطفوی، آتوسا، مصطفوی، علی‌اصغر.(1369). ایرانیان یهودی. تهران: بامداد، ص 23-27.

[2] رهبر، پرویز(1325). تاریخ یهود. تهران: چاپخانه سپهر، ص 14-22.

[:0-3] ۳٫۰ ^۳٫۱ Roth, J.(1989). The History of Jewish People. New York, P. 57-63 , 157

[:1-4] ۴٫۰ ^۴٫۱ ^۴٫۲ لوی، حبیب(1339). تاریخ یهود ایران. تهران: بروخیم، جلد 3،ص. 80-85؛ جلد3، ص.104- 108؛ جلد3، ص.403-408؛ جلد 2، ص.392-394.

[5] Roth, J.(1989). The History of Jewish People. New York, P. 151-152

[6] Fischel, W. J.(1982). «The Jews in Mediaeval Inan From the 16^th to the 18^th Centuries…», Irano – Judica ed. Sh. Shaked, Jerusalem, P. 289-290; 286-287

[7] Encyclopedia Judaica, Jerusalem, 1971, VIII/659-660, XIII/310

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''یهوديان'''، از اقوام كهن ايراني ساكن در بخش‌هاي غربي و مركزي ايران.
+'''یهودیان'''، از اقوام كهن ایرانی ساكن در بخش‌های غربی و مركزی ایران.
-تاريخ مسكن‌گزيني قوم يهود در ايران به حدود 3 هزار سال پيش و هنگام مهاجرت اجباري آنان از فلسطين به آشور، بابل و بخش‌هاي غربي و مركزي ايران در طي چند دورة متوالي باز مي‌گردد.<sup>1</sup> بسياري از اين يهوديان پس از فرمان كوروش دربارة آزادي يهوديان و ادامة فرمان تا زمان پادشاهي داريوش اول و اردشير دوم به سرزمين اصلي خود بازگشتند. ليكن بخش بزرگي از آنان همچنان در سرزمين‌هاي ايران باقي ماندند و به تابعيت حكومت ايران در آمدند.<sup>2</sup>
+تاریخ مسكن‌گزینی قوم یهود در ایران به حدود 3 هزار سال پیش و هنگام مهاجرت اجباری آنان از فلسطین به آشور، بابل و بخش‌های غربی و مركزی ایران در طی چند دوره متوالی باز می‌گردد<ref>مصطفوی، آتوسا، مصطفوی، علی‌اصغر.(1369). ایرانیان یهودی. تهران: بامداد، ص 23-27.</ref>. بسیاری از این یهودیان پس از فرمان كوروش درباره آزادی یهودیان و ادامه فرمان تا زمان پادشاهی داریوش اول و اردشیر دوم به سرزمین اصلی خود بازگشتند. لیكن بخش بزرگی از آنان همچنان در سرزمین‌های ایران باقی ماندند و به تابعیت حكومت ایران در آمدند<ref>رهبر، پرویز(1325). تاریخ یهود. تهران: چاپخانه سپهر، ص 14-22.</ref>.
-در هنگام ورود اسلام به ايران عمده‌ترين مراكز جمعيت يهودي در بابل (عراق)، در شهرهايي چون سورا و تيسفون و پس از آن در ديگر شهرهاي ايران همچون حلوان، همدان، نهاوند، جندي‌شاپور، اهواز، شوش، تستر و مناطقي از خراسان و... بود.<sup>3</sup>
+در هنگام ورود اسلام به ایران عمده‌ترین مراكز جمعیت یهودی در بابل (عراق)، در شهرهایی چون سورا و تیسفون و پس از آن در دیگر شهرهای ایران همچون حلوان، همدان، نهاوند، جندی‌شاپور، اهواز، شوش، تستر و مناطقی از خراسان و... بود<ref name=":0">Roth, J.(1989). ''The History of Jewish People''. New York, P. 57-63 , 157</ref>.
-پس از ورود اسلام به ايران، يهوديان نيز موظف بودند همانند ساير اهل ذمه خراج و جزيه بپردازند و در عوض در اجراي شعائر ديني خود، انتخاب شغل و محل زندگي و مهاجرت آزاد بودند و در حمايت حكومت اسلامي قرار داشتند. البته وضع قوانيني چون عدم اجازة ساخت كنيسة جديد، حمل نكردن سلاح و اجبار در پوشيدن پوشاك خاص با علامت‌هاي ويژه و... زندگي را در دوره‌هايي براي يهوديان دشوار كرده بود. اما به طور كلي نسبت به يهوديان حكومت بيزانس در وضعيت بهتري بودند.<sup>4</sup>
+پس از ورود اسلام به ایران، یهودیان نیز موظف بودند همانند سایر اهل ذمه خراج و جزیه بپردازند و در عوض در اجرای شعائر دینی خود، انتخاب شغل و محل زندگی و مهاجرت آزاد بودند و در حمایت حكومت اسلامی قرار داشتند. البته وضع قوانینی چون عدم اجازه ساخت كنیسه جدید، حمل نكردن سلاح و اجبار در پوشیدن پوشاك خاص با علامت‌های ویژه و... زندگی را در دوره‌هایی برای یهودیان دشوار كرده بود. اما به طور كلی نسبت به یهودیان حكومت بیزانس در وضعیت بهتری بودند<ref name=":0" />.
-به جز دوران حكومت‌هاي ايلخانان، صفويه و قاجار كه از دشوارترين و پرآزارترين دوران‌هاي تاريخ حيات جامعة يهود ايران به شمار مي‌رود، ديگر حكومت‌هاي اسلامي ايران با دادن امنيت و آزادي نسبي به رشد حيات فرهنگي و اجتماعي يهوديان ايران كمك كردند.<sup>5</sup>
+به جز دوران حكومت‌های ایلخانان، صفویه و قاجار كه از دشوارترین و پرآزارترین دوران‌های تاریخ حیات جامعه یهود ایران به شمار می‌رود، دیگر حكومت‌های اسلامی ایران با دادن امنیت و آزادی نسبی به رشد حیات فرهنگی و اجتماعی یهودیان ایران كمك كردند<ref name=":1">لوی، حبیب(1339). تاریخ یهود ایران. تهران: بروخیم، جلد 3،ص. 80-85؛ جلد3، ص.104- 108؛ جلد3، ص.403-408؛ جلد 2، ص.392-394.            </ref>.
-رهبري علمي و معنوي جامعة يهود را رؤسايي به نام گائون يا غائون (عالي‌جناب) بر عهده داشتند و نزد مردم از احترام فراواني برخوردار بودند. گائون‌ها رؤساي مدارس ديني يهود نيز بودند.<sup>6</sup> در دورة ايلخانان رهبري ديني و فرهنگي يهوديان از بغداد به اصفهان منتقل شد. در رأس جامعة يهودي اصفهان «ناسي» قرار داشت كه ربيها، ملاها و ديّان‌ها او را در ادارة امور اين جامعه ياري مي‌كردند.<sup>7</sup>
+رهبری علمی و معنوی جامعه یهود را رؤسایی به نام گائون یا غائون (عالی‌جناب) بر عهده داشتند و نزد مردم از احترام فراوانی برخوردار بودند. گائون‌ها رؤسای مدارس دینی یهود نیز بودند<ref>Roth, J.(1989). ''The History of Jewish People''. New York, P. 151-152</ref> . در دوره ایلخانان رهبری دینی و فرهنگی یهودیان از بغداد به اصفهان منتقل شد. در رأس جامعه یهودی اصفهان «ناسی» قرار داشت كه ربیها، ملاها و دیّان‌ها او را در اداره امور این جامعه یاری می‌كردند<ref>Fischel, W. J.(1982). «The Jews in Mediaeval Inan From the 16<sup>th</sup> to the 18<sup>th</sup> Centuries…», ''Irano – Judica'' ed. Sh. Shaked, Jerusalem, P. 289-290; 286-287</ref>.
-در زمينة اقتصادي، لزوم پرداخت خراج سنگين ـ كه از درآمد حاصل از كشت زمين گرفته مي‌شد ـ همراه با جزيه، به تدريج يهوديان ساكن در روستاها را واداشت تا زمين‌هاي خود را بفروشند و راهي شهرها شوند. اين روال تا دوران جديد هم ادامه داشته است و همين عاملي براي اشتغال يهوديان در امر معاملات و تجارت، وام دادن پول (گاه حتي به حكومت اسلامي) و روي آوردن به برخي حرف شهرنشين مانند نساجي، رنگرزي، زرگري و جواهرفروشي و طبابت و... گرديد.<sup>8</sup>
+در زمینه اقتصادی، لزوم پرداخت خراج سنگین ـ كه از درآمد حاصل از كشت زمین گرفته می‌شد ـ همراه با جزیه، به تدریج یهودیان ساكن در روستاها را واداشت تا زمین‌های خود را بفروشند و راهی شهرها شوند. این روال تا دوران جدید هم ادامه داشته است و همین عاملی برای اشتغال یهودیان در امر معاملات و تجارت، وام دادن پول (گاه حتی به حكومت اسلامی) و روی آوردن به برخی حرف شهرنشین مانند نساجی، رنگرزی، زرگری و جواهرفروشی و طبابت و... گردید<ref>''Encyclopedia Judaica'', Jerusalem, 1971, VIII/659-660, XIII/310</ref>.
-زبان اصلي قوم يهود عبدي از خانوادة زبان‌هاي سامي بوده است. لكن يهوديان ايران در هر منطقة سكونتي با زبان و گويش مردم آن منطقه صحبت مي‌كنند. سنت دبي ديرپايي از نخستين سده‌هاي ورود اسلام به ايران در ميان يهوديان شكل گرفت كه آن را «ادبيات يهودي ـ فارسي» (فارسيهود) مي‌نامند. كه نوع خاصي از آثارادبي زبان فارسي به خط عبري است و شامل متون مقدس و مذهبي يهود و مطالب غير ديني مي‌شود.<sup>9</sup> با استناد به نخستين نمونه‌هاي متون نوشته شده به ادبيات يهودي ـ فارسي مي‌توان چنين نتيجه گرفت كه اين گونه ادبيات از سده‌هاي 8 و 9ق تاكنون ميان يهوديان ايران رواج يافته است.<sup>9</sup>
+زبان اصلی قوم یهود عبدی از خانواده زبان‌های سامی بوده است. لكن یهودیان ایران در هر منطقه سكونتی با زبان و گویش مردم آن منطقه صحبت می‌كنند. سنت دبی دیرپایی از نخستین سده‌های ورود اسلام به ایران در میان یهودیان شكل گرفت كه آن را «ادبیات یهودی ـ فارسی» (فارسیهود) می‌نامند. كه نوع خاصی از آثارادبی زبان فارسی به خط عبری است و شامل متون مقدس و مذهبی یهود و مطالب غیر دینی می‌شود<ref name=":1" />. با استناد به نخستین نمونه‌های متون نوشته شده به ادبیات یهودی ـ فارسی می‌توان چنین نتیجه گرفت كه این گونه ادبیات از سده‌های 8 و 9ق تاكنون میان یهودیان ایران رواج یافته است<ref name=":1" />.
-تلخيص از مقالة ايران، يهود، دايرةالمعارف بزرگ اسلامي
+== نیز نگاه کنید به ==
+== کتابشناسی ==
-'''مآخذ:'''
-# مصطفوي، علي‌اصغر. '''''ايرانيان يهودي'''''. تهران: 1369، ص 23-27.
-# رهبر، پرويز. '''''تاريخ يهود'''''. تهران: 1325، ص 14-22.
-# Roth, J., '''''The History of Jewish People''''', New York, 1989, P 57-63.
-# Eban, A., '''''My People, the Story of the Jews''''', New York, 1968, P 137-140; Roth, '''''ibid''''', P 157.
-# لوي، حبيب، پرويز. '''''تاريخ يهود ايران'''''. تهران: 1339ش/196م، ص 3/ 80-85؛ 3/104-108؛ 3/404-409؛ 2/392-394.
-# Roth, '''''ibid''''', P 151-152.
-# Fischel, W. J., «The Jews in Mediaeval Inan From the 16<sup>th</sup> to the 18<sup>th</sup> Centuries…», '''''Irano – Judica''''' ed. Sh. Shaked, Jerusalem,. 1982, P. 289-290; 286-287.
-# '''''Encyclopedia Judaica''''', Jerusalem, 1971, VIII/659-660, XIII/310.
-# لوي. '''''همان'''''. 3/269-271.
 فاطمه لاجوردی
 تلخیص‌کننده: معصومه ابراهیمی