یهودیان: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

نسخهٔ ‏۷ اوت ۲۰۲۴، ساعت ۰۶:۱۶

یهودیان، از اقوام كهن ایرانی ساكن در بخش‌های غربی و مركزی ایران.

تاریخ مسكن‌گزینی قوم یهود در ایران به حدود 3 هزار سال پیش و هنگام مهاجرت اجباری آنان از فلسطین به آشور، بابل و بخش‌های غربی و مركزی ایران در طی چند دوره متوالی باز می‌گردد^[۱]. بسیاری از این یهودیان پس از فرمان كوروش درباره آزادی یهودیان و ادامه فرمان تا زمان پادشاهی داریوش اول و اردشیر دوم به سرزمین اصلی خود بازگشتند. لیكن بخش بزرگی از آنان همچنان در سرزمین‌های ایران باقی ماندند و به تابعیت حكومت ایران در آمدند^[۲].

در هنگام ورود اسلام به ایران عمده‌ترین مراكز جمعیت یهودی در بابل (عراق)، در شهرهایی چون سورا و تیسفون و پس از آن در دیگر شهرهای ایران همچون حلوان، همدان، نهاوند، جندی‌شاپور، اهواز، شوش، تستر و مناطقی از خراسان و... بود^[۳].

پس از ورود اسلام به ایران، یهودیان نیز موظف بودند همانند سایر اهل ذمه خراج و جزیه بپردازند و در عوض در اجرای شعائر دینی خود، انتخاب شغل و محل زندگی و مهاجرت آزاد بودند و در حمایت حكومت اسلامی قرار داشتند. البته وضع قوانینی چون عدم اجازه ساخت كنیسه جدید، حمل نكردن سلاح و اجبار در پوشیدن پوشاك خاص با علامت‌های ویژه و... زندگی را در دوره‌هایی برای یهودیان دشوار كرده بود. اما به طور كلی نسبت به یهودیان حكومت بیزانس در وضعیت بهتری بودند^[۳].

به جز دوران حكومت‌های ایلخانان، صفویه و قاجار كه از دشوارترین و پرآزارترین دوران‌های تاریخ حیات جامعه یهود ایران به شمار می‌رود، دیگر حكومت‌های اسلامی ایران با دادن امنیت و آزادی نسبی به رشد حیات فرهنگی و اجتماعی یهودیان ایران كمك كردند^[۴]. رهبری علمی و معنوی جامعه یهود را رؤسایی به نام گائون یا غائون (عالی‌جناب) بر عهده داشتند و نزد مردم از احترام فراوانی برخوردار بودند. گائون‌ها رؤسای مدارس دینی یهود نیز بودند^[۵]. در دوره ایلخانان رهبری دینی و فرهنگی یهودیان از بغداد به اصفهان منتقل شد. در رأس جامعه یهودی اصفهان «ناسی» قرار داشت كه ربیها، ملاها و دیّان‌ها او را در اداره امور این جامعه یاری می‌كردند^[۶].

در زمینه اقتصادی، لزوم پرداخت خراج سنگین ـ كه از درآمد حاصل از كشت زمین گرفته می‌شد ـ همراه با جزیه، به تدریج یهودیان ساكن در روستاها را واداشت تا زمین‌های خود را بفروشند و راهی شهرها شوند. این روال تا دوران جدید هم ادامه داشته است و همین عاملی برای اشتغال یهودیان در امر معاملات و تجارت، وام دادن پول (گاه حتی به حكومت اسلامی) و روی آوردن به برخی حرف شهرنشین مانند نساجی، رنگرزی، زرگری و جواهرفروشی و طبابت و... گردید^[۷].

زبان اصلی قوم یهود عبدی از خانواده زبان‌های سامی بوده است. لكن یهودیان ایران در هر منطقه سكونتی با زبان و گویش مردم آن منطقه صحبت می‌كنند. سنت دبی دیرپایی از نخستین سده‌های ورود اسلام به ایران در میان یهودیان شكل گرفت كه آن را «ادبیات یهودی ـ فارسی» (فارسیهود) می‌نامند. كه نوع خاصی از آثارادبی زبان فارسی به خط عبری است و شامل متون مقدس و مذهبی یهود و مطالب غیر دینی می‌شود^[۴]. با استناد به نخستین نمونه‌های متون نوشته شده به ادبیات یهودی ـ فارسی می‌توان چنین نتیجه گرفت كه این گونه ادبیات از سده‌های 8 و 9ق تاكنون میان یهودیان ایران رواج یافته است^[۴].

نیز نگاه کنید به

کتابشناسی

↑ مصطفوی، آتوسا، مصطفوی، علی‌اصغر.(1369). ایرانیان یهودی. تهران: بامداد، ص 23-27.
↑ رهبر، پرویز(1325). تاریخ یهود. تهران: چاپخانه سپهر، ص 14-22.
↑ ^۳٫۰ ^۳٫۱ Roth, J.(1989). The History of Jewish People. New York, P. 57-63 , 157
↑ ^۴٫۰ ^۴٫۱ ^۴٫۲ لوی، حبیب(1339). تاریخ یهود ایران. تهران: بروخیم، جلد 3،ص. 80-85؛ جلد3، ص.104- 108؛ جلد3، ص.403-408؛ جلد 2، ص.392-394.
↑ Roth, J.(1989). The History of Jewish People. New York, P. 151-152
↑ Fischel, W. J.(1982). «The Jews in Mediaeval Inan From the 16^th to the 18^th Centuries…», Irano – Judica ed. Sh. Shaked, Jerusalem, P. 289-290; 286-287
↑ Encyclopedia Judaica, Jerusalem, 1971, VIII/659-660, XIII/310

فاطمه لاجوردی

تلخیص‌کننده: معصومه ابراهیمی

[1] مصطفوی، آتوسا، مصطفوی، علی‌اصغر.(1369). ایرانیان یهودی. تهران: بامداد، ص 23-27.

[2] رهبر، پرویز(1325). تاریخ یهود. تهران: چاپخانه سپهر، ص 14-22.

[:0-3] ۳٫۰ ^۳٫۱ Roth, J.(1989). The History of Jewish People. New York, P. 57-63 , 157

[:1-4] ۴٫۰ ^۴٫۱ ^۴٫۲ لوی، حبیب(1339). تاریخ یهود ایران. تهران: بروخیم، جلد 3،ص. 80-85؛ جلد3، ص.104- 108؛ جلد3، ص.403-408؛ جلد 2، ص.392-394.

[5] Roth, J.(1989). The History of Jewish People. New York, P. 151-152

[6] Fischel, W. J.(1982). «The Jews in Mediaeval Inan From the 16^th to the 18^th Centuries…», Irano – Judica ed. Sh. Shaked, Jerusalem, P. 289-290; 286-287

[7] Encyclopedia Judaica, Jerusalem, 1971, VIII/659-660, XIII/310

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

@@ خط ۷: / خط ۷: @@
 پس از ورود اسلام به ایران، یهودیان نیز موظف بودند همانند سایر اهل ذمه خراج و جزیه بپردازند و در عوض در اجرای شعائر دینی خود، انتخاب شغل و محل زندگی و مهاجرت آزاد بودند و در حمایت حكومت اسلامی قرار داشتند. البته وضع قوانینی چون عدم اجازه ساخت كنیسه جدید، حمل نكردن سلاح و اجبار در پوشیدن پوشاك خاص با علامت‌های ویژه و... زندگی را در دوره‌هایی برای یهودیان دشوار كرده بود. اما به طور كلی نسبت به یهودیان حكومت بیزانس در وضعیت بهتری بودند<ref name=":0" />.
-به جز دوران حكومت‌های ایلخانان، صفویه و قاجار كه از دشوارترین و پرآزارترین دوران‌های تاریخ حیات جامعه یهود ایران به شمار می‌رود، دیگر حكومت‌های اسلامی ایران با دادن امنیت و آزادی نسبی به رشد حیات فرهنگی و اجتماعی یهودیان ایران كمك كردند<ref name=":1">لوی، حبیب(1339). تاریخ یهود ایران. تهران: بروخیم، جلد 3،ص. 80-85؛ جلد3، ص.104- 108؛ جلد3، ص.403-408؛ جلد 2، ص.392-394.            </ref>.
+به جز دوران حكومت‌های ایلخانان، صفویه و قاجار كه از دشوارترین و پرآزارترین دوران‌های تاریخ حیات جامعه یهود ایران به شمار می‌رود، دیگر حكومت‌های اسلامی ایران با دادن امنیت و آزادی نسبی به رشد حیات فرهنگی و اجتماعی یهودیان ایران كمك كردند<ref name=":1">لوی، حبیب(1339). تاریخ یهود ایران. تهران: بروخیم، جلد 3،ص. 80-85؛ جلد3، ص.104- 108؛ جلد3، ص.403-408؛ جلد 2، ص.392-394.            </ref>. رهبری علمی و معنوی جامعه یهود را رؤسایی به نام گائون یا غائون (عالی‌جناب) بر عهده داشتند و نزد مردم از احترام فراوانی برخوردار بودند. گائون‌ها رؤسای مدارس دینی یهود نیز بودند<ref>Roth, J.(1989). ''The History of Jewish People''. New York, P. 151-152</ref>. در دوره ایلخانان رهبری دینی و فرهنگی یهودیان از بغداد به اصفهان منتقل شد. در رأس جامعه یهودی اصفهان «ناسی» قرار داشت كه ربیها، ملاها و دیّان‌ها او را در اداره امور این جامعه یاری می‌كردند<ref>Fischel, W. J.(1982). «The Jews in Mediaeval Inan From the 16<sup>th</sup> to the 18<sup>th</sup> Centuries…», ''Irano – Judica'' ed. Sh. Shaked, Jerusalem, P. 289-290; 286-287</ref>.
-رهبری علمی و معنوی جامعه یهود را رؤسایی به نام گائون یا غائون (عالی‌جناب) بر عهده داشتند و نزد مردم از احترام فراوانی برخوردار بودند. گائون‌ها رؤسای مدارس دینی یهود نیز بودند<ref>Roth, J.(1989). ''The History of Jewish People''. New York, P. 151-152</ref> . در دوره ایلخانان رهبری دینی و فرهنگی یهودیان از بغداد به اصفهان منتقل شد. در رأس جامعه یهودی اصفهان «ناسی» قرار داشت كه ربیها، ملاها و دیّان‌ها او را در اداره امور این جامعه یاری می‌كردند<ref>Fischel, W. J.(1982). «The Jews in Mediaeval Inan From the 16<sup>th</sup> to the 18<sup>th</sup> Centuries…», ''Irano – Judica'' ed. Sh. Shaked, Jerusalem, P. 289-290; 286-287</ref>.
 در زمینه اقتصادی، لزوم پرداخت خراج سنگین ـ كه از درآمد حاصل از كشت زمین گرفته می‌شد ـ همراه با جزیه، به تدریج یهودیان ساكن در روستاها را واداشت تا زمین‌های خود را بفروشند و راهی شهرها شوند. این روال تا دوران جدید هم ادامه داشته است و همین عاملی برای اشتغال یهودیان در امر معاملات و تجارت، وام دادن پول (گاه حتی به حكومت اسلامی) و روی آوردن به برخی حرف شهرنشین مانند نساجی، رنگرزی، زرگری و جواهرفروشی و طبابت و... گردید<ref>''Encyclopedia Judaica'', Jerusalem, 1971, VIII/659-660, XIII/310</ref>.
@@ خط ۱۸: / خط ۱۶: @@
 == کتابشناسی ==
+<references />فاطمه لاجوردی
-فاطمه لاجوردی
 تلخیص‌کننده: معصومه ابراهیمی