سلطانیه(مزار): تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی « '''سلطانيه (مزار)،''' مجموعة سلطانيه، كه شامل گنبد، تربتخانه و سردابه، در 39 كيلومتري جنوب شرقي شهر زنجان قرار دارد. شهر سلطانيه به عنوان آخرين پايتخت ايلخانان مغول در روزگار سلطان محمد خدابنده، از جمله مهمترين شهرهاي ايران به شمار ميرفت. ش...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
سلطانیه (مزار)، مجموعه سلطانیه، که شامل گنبد، تربتخانه و سردابه، در 39 کیلومتری جنوب شرقی شهر [[زنجان]] قرار دارد. شهر سلطانیه به عنوان آخرین پایتخت ایلخانان مغول در روزگار سلطان محمد خدابنده، از جمله مهمترین شهرهای [[ایران]] به شمار میرفت. شروع ساخت بنای گنبد سلطانیه<sup>*</sup> به حدود 704هـ/ 1305م باز میگردد. | |||
اما، تربتخانه در ضلع | اما، تربتخانه در ضلع جنوبی گنبد واقع شده است و هم زمان با گنبد، بین 714- 715هـ/ 1315- 1316م ساخته شده است<ref>میرفتاح. «سلطانیه» (1370). شهرهای ایران (جلد4). به کوشش یوسف کیانی. تهران: جهاد دانشگاهی، ص185.</ref>. بنای تربتخانه برای مقبره سلطان محمد خدابنده احداث گردیده بود، ابعاد آن 60/17 متر طول، 80/7 متر عرض و 16 متر ارتفاع است که پوشش سقف آن از سه طاق و تویزه ساخته شده، طاق مرکزی بزرگتر و به طول 9 متر و طاقهای طرفین حدود سه متر قطر دارند. در نمای خارجی تربتخانه (مزار) در جنوب، طاقنماهایی مشاهده میشود که در اطراف و بالای آن پنجرههایی تعبیه شده که نور مورد نیاز تربتخانه را تأمین میکنند. | ||
در اضلاع | در اضلاع شمالی و جنوبی این فضا، رواقی به عرض 160 سانتیمتر و ارتفاع 3 متر به طور متقارن ایجاد گردیده است، و با خالی کردن جرز جنوبی در قرینه ایوان، محرابی تعبیه گردیده که به نظر میرسد این تغییرات در دوره دوم تزئینات گنبد سلطانیه، 717هـ/ 1318م، انجام پذیرفته است. | ||
در ضلع | در ضلع جنوبی، تربتخانه از نظر نما، از حالت گونیایی خارج گردیده و بدین خاطر، در طرف غربی و در قناسی موجود، اتاقی ساخته شده<ref>بناهای آرامگاهی (1376). دائرهالمعارف بناهای تاریخی ایران در دوره اسلامی /2. حوزه هنری، ص 540.</ref>. در ارتفاع 3/2 متر از کف، کتیبه زیبایی در دو قلم ریز به خط کوفی مشجر و قلم درشت به خط ثلث، مشتمل بر آیات قرآنی نگاشته شده است. از دیگر عناصر تزئینی تربتخانه کاشیکاری است، که در زمینه فیروزهای رنگی با طرح اسلیمی و هندسی اجرا شده است<ref>ثبوتی، هوشنگ (1370). بررسی آثار تاریخی سلطانیه. زنجان، ص149.</ref>. | ||
وجود | وجود هشتگیرهای موجود بین اندامهای تربتخانه و اضلاع جنوب شرقی و جنوب غربی گنبد و همچنین وجود تزئینات تربتخانه، عواملی هستند که اجرای هم زمان تربتخانه (مزار) با گنبد را مسجل میکنند. | ||
در | در ایوان ضلع جنوبی تربتخانه، درگاه ورودی سردابه قرار دارد. سردابه در واقع جایگاه قبور شاهی بوده است. طرح معماری سردابه بسیار پیچیده و دارای فضاهای متعددی است. این نوع مقبرهسازی، احتمالاً ملهم از بینش مذهبی و آئینی «شَمَنی» مغولان بوده است. تزئینات به کار رفته در سردابه شامل نقش آجر در رجهای منظم است<ref>حمزهلو، منوچهر (1381). هنرهای کاربردی در گنبد سلطانیه. زنجان: نشر ماکان، ص75.</ref>. با تأملی بر شیوه معماری و بررسی ارتباط ساختاری بین فضاهای این مجموعه، در مییابیم که گنبد و فضاهای تربتخانه (مزار) و سردابه، مختص آرامگاه سلطان محمد خدابنده (اُلجایتو) طراحی و بنا گردیده است. | ||
این بنا بهترین نمونه معماری عصر ایلخانی و سومین گنبد بزرگ آجری جهان به شمار میرود. | |||
کیانوش معتقدی | |||
5. دونالد، ویلیر. معماری اسلامی ایران در دوره ایلخانان. ترجمه عبدا... فریار، تهران: نشر علمی و فرهنگی، 1365. | |||
5. دونالد، | |||
6. The art and Architecture of Islam, 1250- 1800, Sheila.s. Blair and Janthan. m. 13100m. 1995- p.5. | 6. The art and Architecture of Islam, 1250- 1800, Sheila.s. Blair and Janthan. m. 13100m. 1995- p.5. | ||
== کتابشناسی == | |||
نسخهٔ ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۷:۴۷
سلطانیه (مزار)، مجموعه سلطانیه، که شامل گنبد، تربتخانه و سردابه، در 39 کیلومتری جنوب شرقی شهر زنجان قرار دارد. شهر سلطانیه به عنوان آخرین پایتخت ایلخانان مغول در روزگار سلطان محمد خدابنده، از جمله مهمترین شهرهای ایران به شمار میرفت. شروع ساخت بنای گنبد سلطانیه* به حدود 704هـ/ 1305م باز میگردد.
اما، تربتخانه در ضلع جنوبی گنبد واقع شده است و هم زمان با گنبد، بین 714- 715هـ/ 1315- 1316م ساخته شده است[۱]. بنای تربتخانه برای مقبره سلطان محمد خدابنده احداث گردیده بود، ابعاد آن 60/17 متر طول، 80/7 متر عرض و 16 متر ارتفاع است که پوشش سقف آن از سه طاق و تویزه ساخته شده، طاق مرکزی بزرگتر و به طول 9 متر و طاقهای طرفین حدود سه متر قطر دارند. در نمای خارجی تربتخانه (مزار) در جنوب، طاقنماهایی مشاهده میشود که در اطراف و بالای آن پنجرههایی تعبیه شده که نور مورد نیاز تربتخانه را تأمین میکنند.
در اضلاع شمالی و جنوبی این فضا، رواقی به عرض 160 سانتیمتر و ارتفاع 3 متر به طور متقارن ایجاد گردیده است، و با خالی کردن جرز جنوبی در قرینه ایوان، محرابی تعبیه گردیده که به نظر میرسد این تغییرات در دوره دوم تزئینات گنبد سلطانیه، 717هـ/ 1318م، انجام پذیرفته است.
در ضلع جنوبی، تربتخانه از نظر نما، از حالت گونیایی خارج گردیده و بدین خاطر، در طرف غربی و در قناسی موجود، اتاقی ساخته شده[۲]. در ارتفاع 3/2 متر از کف، کتیبه زیبایی در دو قلم ریز به خط کوفی مشجر و قلم درشت به خط ثلث، مشتمل بر آیات قرآنی نگاشته شده است. از دیگر عناصر تزئینی تربتخانه کاشیکاری است، که در زمینه فیروزهای رنگی با طرح اسلیمی و هندسی اجرا شده است[۳].
وجود هشتگیرهای موجود بین اندامهای تربتخانه و اضلاع جنوب شرقی و جنوب غربی گنبد و همچنین وجود تزئینات تربتخانه، عواملی هستند که اجرای هم زمان تربتخانه (مزار) با گنبد را مسجل میکنند.
در ایوان ضلع جنوبی تربتخانه، درگاه ورودی سردابه قرار دارد. سردابه در واقع جایگاه قبور شاهی بوده است. طرح معماری سردابه بسیار پیچیده و دارای فضاهای متعددی است. این نوع مقبرهسازی، احتمالاً ملهم از بینش مذهبی و آئینی «شَمَنی» مغولان بوده است. تزئینات به کار رفته در سردابه شامل نقش آجر در رجهای منظم است[۴]. با تأملی بر شیوه معماری و بررسی ارتباط ساختاری بین فضاهای این مجموعه، در مییابیم که گنبد و فضاهای تربتخانه (مزار) و سردابه، مختص آرامگاه سلطان محمد خدابنده (اُلجایتو) طراحی و بنا گردیده است.
این بنا بهترین نمونه معماری عصر ایلخانی و سومین گنبد بزرگ آجری جهان به شمار میرود.
کیانوش معتقدی
5. دونالد، ویلیر. معماری اسلامی ایران در دوره ایلخانان. ترجمه عبدا... فریار، تهران: نشر علمی و فرهنگی، 1365.
6. The art and Architecture of Islam, 1250- 1800, Sheila.s. Blair and Janthan. m. 13100m. 1995- p.5.
کتابشناسی
- ↑ میرفتاح. «سلطانیه» (1370). شهرهای ایران (جلد4). به کوشش یوسف کیانی. تهران: جهاد دانشگاهی، ص185.
- ↑ بناهای آرامگاهی (1376). دائرهالمعارف بناهای تاریخی ایران در دوره اسلامی /2. حوزه هنری، ص 540.
- ↑ ثبوتی، هوشنگ (1370). بررسی آثار تاریخی سلطانیه. زنجان، ص149.
- ↑ حمزهلو، منوچهر (1381). هنرهای کاربردی در گنبد سلطانیه. زنجان: نشر ماکان، ص75.