میرداماد: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

نسخهٔ ‏۱۸ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۲۷

میرداماد برگرفته از وبسایت ویزیت ایران قابل بازیابی ازhttps://www.visitiran.ir/fa/fame-myth/%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AF

میرداماد، محمدباقر حسینی استرآبادی د. 1041ق/ 2-1631م، فیلسوف، متکلم و فقیه شیعی دوره صفویه. خاندان او در اصل استرآبادی ساکن اصفهان بودند که مرکز سیاسی و علمی ایرانان دوران به‌شمار می‌رفت. پدر محمدباقر، میرشمس‌الدین محمد به سبب ازدواج با دختر محقق کرکی فقیه و متکلم مشهور لقب داماد گرفته بود که این لقب به محمدباقر نیز رسید. میرداماد با پرورش در خاندانی اهل علم، به‌زودی به دانشمندی پر مایه مبدل شد و چنان‌که آثار باقیمانده از او گواهی می‌دهند، در علوم دینی همچون فقه و اصول و تفسیر و حدیث قویدست و صاحب نظر شد.

در زندگی شخصی نیز همانند یک عالم دینی به تکالیف مذهبی پایبندی داشت و عبادات زهدگونه و دشوار از او نقل شده‌اند. اما عمده اهمیت و شهرت او به واسطهاثارش در فلسفه و کلام به‌دستامده است. وی با شیخ بهائی دوستی نزدیک و عمیق داشت و هر دو از مقربان شاه عباس صفوی بودند. میرداماد در دوره شاه صفی به عتبات رفت و در همانجا وفات یافت و بین نجف و کربلا مدفون گردید^[۱]. میرداماد، هر چند که در پرتو درخشش نام و شهرت شاگردش ملاصدرا، در پهنه تاریخ فلسفه تقریباً بر کنار مانده است، لیکن مهم‌ترین نقش را در انتقال و گسترش میراث عقلی حکمت و فلسفه سده‌های 6 و 7ق به سده 11ق دارد.

نخست آن‌که از حلقه درس او مردان بزرگی در حکمت و فلسفه چون ملاصدرا، سید احمد علوی ملا خلیل قزوینی و قطب‌الدین اشکوری بیرون آمدند. دیگران‌که مقایسه آثار ملاصدرا نماینده مطلق و بی‌چون و چرای مکتب فلسفی اصفهان و یکی از چند فیلسوف بزرگ ایران ـ و جهان، باآثار میرداماد، که اغلب ناتمام و دشوار و پیچیده و گاه رمزی می‌باشند، نشان می‌دهد که جرقه‌های اصلی اندیشه ملاصدرا در روش و اسلوب، پس ازآشنائی با میرداماد که فلسفه خود را حکمت یمانی نامیده، به وجودآمده‌اند.

به سخن دیگر، زمینه‌ای که دران فلسفه ابن سینائی و حکمت اشراقی و عرفان ابن عربی و کلام شیعی (کلام، قرآن و خبر) درآمیختند و حکمتی را پدیدآوردند که چونان همراه و لازم مذهب تشیع تا کنون استوار مانده است، با میرداماد آغاز شد و پس از پرورده شدن در اندیشه ملاصدرا از طریق او به آیندگان منتقل گردید^[۲].

یکی از اندیشه‌های بنیادی میرداماد، که با بیان خاص او ابداعی نیز به شمار می‌آید، نظریه او درباره سرمد، دهر و زمان است که در کتاب الصراط المستقیم او به تفصیل آمده است. در این کتاب که موضوعان، حدوث و قدم خود از مسائل پیچیده فلسفه به شمار می‌رود، زبان میرداماد نسبت به دیگر آثارش پیچیدگی کمتری دارد. از آثار متعدد میرداماد، که به سبب دشواری زبان و پیچیدگی بیان و اصطلاحات او کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند، اخیراً چند کتاب مهم و کلیدی: الصراط المستقیم، تقویم الایمان، جذوات، مواقیت و شرحی بر قبسات او به نام شرح القبسات،^[۳] نیز، نبراس الضیاء و تسواء السواء^[۴] به روش تحقیقی و به گونه‌ای ارزشمند به چاپ رسیده‌اند.

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ خوانساری محمدباقر. روضات الجنات. قم: 1391ق، 2/62- 66.
↑ نصر، حسین. «مکتب اصفهان». ترجمه عبدالحسین آذرنگ، در تاریخ فلسفه در اسلام. به کوشش م.م. شریف، تهران: 1365، 2/451-453.
↑ الصراط المستقیم، تقویم الایمان، جذوات، مواقیت و شرح القبسات . به کوشش علی اوجبی. تهران: نشر میراث مکتوب.
↑ نبراس الضیاء و تسواء السواء. به کوشش حامد ناجی‌اصفهانی. تهران: نشر میراث مکتوب.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

منوچهر پزشک

[1] خوانساری محمدباقر. روضات الجنات. قم: 1391ق، 2/62- 66.

[2] نصر، حسین. «مکتب اصفهان». ترجمه عبدالحسین آذرنگ، در تاریخ فلسفه در اسلام. به کوشش م.م. شریف، تهران: 1365، 2/451-453.

[3] الصراط المستقیم، تقویم الایمان، جذوات، مواقیت و شرح القبسات . به کوشش علی اوجبی. تهران: نشر میراث مکتوب.

[4] نبراس الضیاء و تسواء السواء. به کوشش حامد ناجی‌اصفهانی. تهران: نشر میراث مکتوب.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
 [[پرونده:میرداماد.jpg|بندانگشتی|میرداماد برگرفته از وبسایت ویزیت ایران قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.visitiran.ir/fa/fame-myth/%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AF]]
-'''[[میرداماد]]،''' محمدباقر حسینی استرآبادی د. 1041ق/ 2-1631م، فیلسوف، متکلم و فقیه شیعی دوره صفویه. خاندان او در اصل استرآبادی ساکن اصفهان بودند که مرکز سیاسی و علمی ایرانان دوران به‌شمار می‌رفت. پدر محمدباقر، میرشمس‌الدین محمد به سبب ازدواج با دختر محقق کرکی فقیه و متکلم مشهور لقب داماد گرفته بود که این لقب به محمدباقر نیز رسید. میرداماد با پرورش در خاندانی اهل علم، به‌زودی به دانشمندی پر مایه مبدل شد و چنان‌کهاثار باقیمانده از او گواهی می‌دهند، در علوم دینی همچون فقه و اصول و تفسیر و حدیث قویدست و صاحب نظر شد. در زندگی شخصی نیز همانند یک عالم دینی به تکالیف مذهبی پایبندی داشت و عبادات زهدگونه و دشوار از او نقل شده‌اند. اما عمده اهمیت و شهرت او به واسطهاثارش در فلسفه و کلام به‌دستامده است. وی با شیخ بهائی دوستی نزدیک و عمیق داشت و هر دو از مقربان شاه عباس صفوی بودند. میرداماد در دوره شاه صفی به عتبات رفت و در همانجا وفات یافت و بین نجف و کربلا مدفون گردید<ref>خوانساری محمدباقر. '''''روضات الجنات.''''' قم: 1391ق، 2/62- 66.</ref>. میرداماد، هر چند که در پرتو درخشش نام و شهرت شاگردش ملاصدرا، در پهنه تاریخ فلسفه تقریباً بر کنار مانده است، لیکن مهم‌ترین نقش را در انتقال و گسترش میراث عقلی حکمت و فلسفه سده‌های 6 و 7ق به سده 11ق دارد. نخستان‌که از حلقه درس او مردان بزرگی در حکمت و فلسفه چون ملاصدرا<sup>*</sup>، سید احمد علوی ملا خلیل قزوینی و قطب‌الدین اشکوری بیرونامدند. دیگران‌که مقایسهاثار ملاصدرا نماینده مطلق و بی‌چون و چرای مکتب فلسفی اصفهان و یکی از چند فیلسوف بزرگ ایران ـ و جهان، بااثار میرداماد، که اغلب ناتمام و دشوار و پیچیده و گاه رمزی می‌باشند، نشان می‌دهد که جرقه‌های اصلی اندیشه ملاصدرا در روش و اسلوب، پس ازاشنائی با میرداماد که فلسفه خود را حکمت یمانی نامیده، به وجودامده‌اند. به سخن دیگر، زمینه‌ای که دران فلسفه ابن سینائی و حکمت اشراقی و عرفان ابن عربی و کلام شیعی (کلام، قرآن و خبر) درامیختند و حکمتی را پدیداوردند که چونان همراه و لازم مذهب تشیع تا کنون استوار مانده است، با میرداماداغاز شد و پس از پرورده شدن در اندیشه ملاصدرا از طریق او بهایندگان منتقل گردید<ref>نصر، حسین. '''''«مکتب اصفهان»'''''. ترجمه عبدالحسیناذرنگ، '''''در تاریخ فلسفه در اسلام'''''. به کوشش م.م. شریف، تهران: 1365، 2/451-453.</ref>. یکی از اندیشه‌های بنیادی میرداماد، که با بیان خاص او ابداعی نیز به شمار می‌آید، نظریه او درباره سرمد، دهر و زمان است که در کتاب ''الصراط المستقیم'' او به تفصیلامده است. در این کتاب که موضوعان، حدوث و قدم خود از مسائل پیچیده فلسفه به شمار می‌رود، زبان میرداماد نسبت به دیگراثارش پیچیدگی کمتری دارد. ازاثار متعدد میرداماد، که به سبب دشواری زبان و پیچیدگی بیان و اصطلاحات او کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند، اخیراً چند کتاب مهم و کلیدی: ''الصراط المستقیم''، ''تقویم'' ''الایمان''، ''جذوات''، ''مواقیت'' و شرحی بر قبسات او به نام ''شرح القبسات''،<ref>همگی به کوشش علی اوجبی تهران: نشر میراث مکتوب.</ref> نیز، ''نبراس'' ''الضیاء'' ''و'' ''تسواء'' ''السواء''<ref>به کوشش حامد ناجی‌اصفهانی همانجا'''''، همان.'''''</ref> به روش تحقیقی و به گونه‌ای ارزشمند به چاپ رسیده‌اند.
+'''[[میرداماد]]،''' محمدباقر حسینی استرآبادی د. 1041ق/ 2-1631م، فیلسوف، متکلم و فقیه شیعی دوره صفویه. خاندان او در اصل استرآبادی ساکن اصفهان بودند که مرکز سیاسی و علمی ایرانان دوران به‌شمار می‌رفت. پدر محمدباقر، میرشمس‌الدین محمد به سبب ازدواج با دختر محقق کرکی فقیه و متکلم مشهور لقب داماد گرفته بود که این لقب به محمدباقر نیز رسید. میرداماد با پرورش در خاندانی اهل علم، به‌زودی به دانشمندی پر مایه مبدل شد و چنان‌که آثار باقیمانده از او گواهی می‌دهند، در علوم دینی همچون فقه و اصول و تفسیر و حدیث قویدست و صاحب نظر شد.
+در زندگی شخصی نیز همانند یک عالم دینی به تکالیف مذهبی پایبندی داشت و عبادات زهدگونه و دشوار از او نقل شده‌اند. اما عمده اهمیت و شهرت او به واسطهاثارش در فلسفه و کلام به‌دستامده است. وی با شیخ بهائی دوستی نزدیک و عمیق داشت و هر دو از مقربان شاه عباس صفوی بودند. میرداماد در دوره شاه صفی به عتبات رفت و در همانجا وفات یافت و بین نجف و کربلا مدفون گردید<ref>خوانساری محمدباقر. '''''روضات الجنات.''''' قم: 1391ق، 2/62- 66.</ref>. میرداماد، هر چند که در پرتو درخشش نام و شهرت شاگردش [[ملاصدرا]]، در پهنه تاریخ فلسفه تقریباً بر کنار مانده است، لیکن مهم‌ترین نقش را در انتقال و گسترش میراث عقلی حکمت و فلسفه سده‌های 6 و 7ق به سده 11ق دارد.
+نخست آن‌که از حلقه درس او مردان بزرگی در حکمت و فلسفه چون [[ملاصدرا]]، سید احمد علوی ملا خلیل قزوینی و قطب‌الدین اشکوری بیرون آمدند. دیگران‌که مقایسه آثار [[ملاصدرا]] نماینده مطلق و بی‌چون و چرای مکتب فلسفی اصفهان و یکی از چند فیلسوف بزرگ ایران ـ و جهان، باآثار میرداماد، که اغلب ناتمام و دشوار و پیچیده و گاه رمزی می‌باشند، نشان می‌دهد که جرقه‌های اصلی اندیشه [[ملاصدرا]] در روش و اسلوب، پس ازآشنائی با میرداماد که فلسفه خود را حکمت یمانی نامیده، به وجودآمده‌اند.
+به سخن دیگر، زمینه‌ای که دران فلسفه ابن سینائی و حکمت اشراقی و عرفان ابن عربی و کلام شیعی (کلام، قرآن و خبر) درآمیختند و حکمتی را پدیدآوردند که چونان همراه و لازم مذهب تشیع تا کنون استوار مانده است، با میرداماد آغاز شد و پس از پرورده شدن در اندیشه [[ملاصدرا]] از طریق او به آیندگان منتقل گردید<ref>نصر، حسین. '''''«مکتب اصفهان»'''''. ترجمه عبدالحسین آذرنگ، '''''در تاریخ فلسفه در اسلام'''''. به کوشش م.م. شریف، تهران: 1365، 2/451-453.</ref>.
+یکی از اندیشه‌های بنیادی میرداماد، که با بیان خاص او ابداعی نیز به شمار می‌آید، نظریه او درباره [[سرمد]]، دهر و زمان است که در کتاب ''الصراط المستقیم'' او به تفصیل آمده است. در این کتاب که موضوعان، حدوث و قدم خود از مسائل پیچیده فلسفه به شمار می‌رود، زبان میرداماد نسبت به دیگر آثارش پیچیدگی کمتری دارد. از آثار متعدد میرداماد، که به سبب دشواری زبان و پیچیدگی بیان و اصطلاحات او کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند، اخیراً چند کتاب مهم و کلیدی: ''الصراط المستقیم''، ''تقویم'' ''الایمان''، ''جذوات''، ''مواقیت'' و شرحی بر قبسات او به نام ''شرح القبسات''،<ref>''الصراط المستقیم''، ''تقویم'' ''الایمان''، ''جذوات''، ''مواقیت'' و ''شرح القبسات'' . به کوشش علی اوجبی. تهران: نشر میراث مکتوب.</ref> نیز، ''نبراس'' ''الضیاء'' ''و'' ''تسواء'' ''السواء''<ref>''نبراس'' ''الضیاء'' ''و'' ''تسواء'' ''السواء.'' به کوشش حامد ناجی‌اصفهانی. تهران: نشر میراث مکتوب.</ref> به روش تحقیقی و به گونه‌ای ارزشمند به چاپ رسیده‌اند.
 == نیز نگاه کنید به ==
+* [[ملاصدرا]]
+* [[سرمد]]<br />
-== ماخذ ==
+== مآخذ ==
 <references />
 == منبع اصلی ==
-سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
 == نویسنده مقاله ==
 منوچهر پزشک