ام الکتاب: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۵۵

ام‌الکتاب، اصطلاحی قرآنی، که سه بار در قرآن^[۱] و در سه معنی به کار رفته است:

به معنی «محکمات» (← محکمات) قرآن که متشابهات را باید مطابق با آن‌ها تفسیر کرد و فهمید^[۲]؛
به معنی «لوح محفوظ» که مراد از آن قضای الهی است. این معنا بیشتر از آیه‌های سوره رعد و زخرف دریافت می‌شود^[۳]^[۴]؛
به معنی سوره «فاتحه‌الکتاب» بدان سبب که این سوره اولاً، در آغاز قرآن آمده، ثانیاً، مقاصد اصلی قرآن و سرفصل‌های معانی این کتاب را در بردارد، از ان به ام‌الکتاب، تعبیر شده است.

فلاسفه مسلمان نیز این اصطلاح را در معانی دیگری به کار می‌برند. فی‌المثل نفس کلیه را از آن جهت که مظهر اشیاء در مقام تفصیل است، ام‌الکتاب نامیده‌اند. در جهان بینی عرفانی انسان کامل را نیز از جهت روح و عقلش، ام‌الکتاب می‌گویند^[۳]^[۴]، و در جهان شناسی عرفانی ابن عربی و پیروان وی از تعیّن اوّل به ام‌الکتاب نیز تعبیر می‌شود. بدین معنا که در جریان ظهور حق در اینه‌ جهان، چون ذات احدیت (= خدا) یک مرتبه تنزّل یابد و با اسماء و صفات (= اسماء الحسنی) لحاظ شود ان را به نام‌هایی چون عقل‌کل، قلم، لوح، روح‌اعظم، حقیقت محمدی و ام‌الکتاب می‌نامند^[۵].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ ال عمران، 7؛ رعد، 39؛ زخرف، 4.
↑ همین دایره المعارف← محكمات و متشابهات.
↑ ^۳٫۰ ^۳٫۱ مجموعه رسایل ملاصدرا. تهران، 1302، 282.
↑ ^۴٫۰ ^۴٫۱ ابن‌عربی، فصوص، شرح داوود قیصری، تهران: چاپ اول، 1299، 27.
↑ لاهیجی، شرح گلشن‌راز. تهران: 1371ش، ص5.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

اصغر دادبه و امیر حسین ساکت اف

[1] ال عمران، 7؛ رعد، 39؛ زخرف، 4.

[2] همین دایره المعارف← محكمات و متشابهات.

[:0-3] ۳٫۰ ^۳٫۱ مجموعه رسایل ملاصدرا. تهران، 1302، 282.

[:1-4] ۴٫۰ ^۴٫۱ ابن‌عربی، فصوص، شرح داوود قیصری، تهران: چاپ اول، 1299، 27.

[5] لاهیجی، شرح گلشن‌راز. تهران: 1371ش، ص5.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''[[ام الکتاب|ام‌الكتاب]]،''' اصطلاحی قرآنی، كه سه بار در [[قرآن]]<ref>ال عمران، 7؛ رعد، 39؛ زخرف، 4.</ref> و در سه معنی به كار رفته است:
+'''[[ام الکتاب|ام‌الکتاب]]،''' اصطلاحی قرآنی، که سه بار در [[قرآن]]<ref>ال عمران، 7؛ رعد، 39؛ زخرف، 4.</ref> و در سه معنی به کار رفته است:
-# به معنی «محكمات» (← محكمات) [[قرآن]] كه متشابهات را باید مطابق با آن‌ها تفسیر كرد و فهمید<ref>همین دایره المعارف← محكمات و متشابهات.</ref>؛
+# به معنی «محکمات» (← محکمات) [[قرآن]] که متشابهات را باید مطابق با آن‌ها تفسیر کرد و فهمید<ref>همین دایره المعارف← محكمات و متشابهات.</ref>؛
-# به معنی «لوح محفوظ» كه مراد از آن قضای الهی است. این معنا بیشتر از آیه‌های سوره رعد و زخرف دریافت می‌شود<ref name=":0"> '''''مجموعه رسایل ملاصدرا'''''. تهران، 1302، 282.</ref><ref name=":1">ابن‌عربی، فصوص، شرح داوود قیصری، تهران: چاپ اول، 1299، 27.</ref>؛
+# به معنی «لوح محفوظ» که مراد از آن قضای الهی است. این معنا بیشتر از آیه‌های سوره رعد و زخرف دریافت می‌شود<ref name=":0"> '''''مجموعه رسایل ملاصدرا'''''. تهران، 1302، 282.</ref><ref name=":1">ابن‌عربی، فصوص، شرح داوود قیصری، تهران: چاپ اول، 1299، 27.</ref>؛
-# به معنی سوره «فاتحه‌الكتاب» بدان سبب كه این سوره اولاً، در آغاز [[قرآن]] آمده، ثانیاً، مقاصد اصلی قران و سرفصل‌های معانی این كتاب را در بردارد، از ان به ام‌الكتاب، تعبیر شده است.
+# به معنی سوره «فاتحه‌الکتاب» بدان سبب که این سوره اولاً، در آغاز [[قرآن]] آمده، ثانیاً، مقاصد اصلی [[قرآن]] و سرفصل‌های معانی این کتاب را در بردارد، از ان به ام‌الکتاب، تعبیر شده است.
-فلاسفه مسلمان نیز این اصطلاح را در معانی دیگری به كار می‌برند. فی‌المثل نفس كلیه را از آن جهت كه مظهر اشیاء در مقام تفصیل است، ام‌الكتاب نامیده‌اند. در جهان بینی عرفانی انسان كامل را نیز از جهت روح و عقلش، ام‌الكتاب می‌گویند<ref name=":0" /><ref name=":1" />، و در جهان شناسی عرفانی ابن عربی و پیروان وی از ''تعیّن اوّل'' به ام‌الكتاب نیز تعبیر می‌شود. بدین معنا كه در جریان ظهور حق در اینه‌ جهان، چون ذات احدیت (= خدا) یك مرتبه تنزّل یابد و با اسماء و صفات (= [[اسماء الحسنی]]) لحاظ شود ان را به نام‌هایی چون ''عقل‌كل''، ''قلم''، ''لوح''، ''روح‌اعظم''، ''حقیقت'' ''محمدی'' و ''ام‌الكتاب'' می‌نامند<ref>لاهیجی، '''''شرح گلشن‌راز'''''. تهران: 1371ش، ص5. </ref>.
+فلاسفه مسلمان نیز این اصطلاح را در معانی دیگری به کار می‌برند. فی‌المثل نفس کلیه را از آن جهت که مظهر اشیاء در مقام تفصیل است، ام‌الکتاب نامیده‌اند. در جهان بینی عرفانی انسان کامل را نیز از جهت روح و عقلش، ام‌الکتاب می‌گویند<ref name=":0" /><ref name=":1" />، و در جهان شناسی عرفانی ابن عربی و پیروان وی از ''تعیّن اوّل'' به ام‌الکتاب نیز تعبیر می‌شود. بدین معنا که در جریان ظهور حق در اینه‌ جهان، چون ذات احدیت (= خدا) یک مرتبه تنزّل یابد و با اسماء و صفات (= [[اسماء الحسنی]]) لحاظ شود ان را به نام‌هایی چون ''عقل‌کل''، ''قلم''، ''لوح''، ''روح‌اعظم''، ''حقیقت'' ''محمدی'' و ''ام‌الکتاب'' می‌نامند<ref>لاهیجی، '''''شرح گلشن‌راز'''''. تهران: 1371ش، ص5. </ref>.
 == نیز نگاه کنید به ==
@@ خط ۲۰: / خط ۲۰: @@
 == نویسنده مقاله ==
 اصغر دادبه و امیر حسین ساکت اف
+[[رده:عرفان، فلسفه و کلام]]