ماد: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''ماد،''' نخستين دولت پادشاهي آريايي در ايران(550-728 پ.م) مادها آريايي و شاخهاي از هند و اروپاييها بودند كه با جدا شدن از شاخة هندي (1000 پ.م) به داخل فلات ايران آمده و در سواحل جنوبي درياچة اورميه ساكن شدند. در كتيبهاي متعلق به شلمنصر سوم پادشاه...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''ماد،''' | '''ماد،''' نخستین دولت پادشاهی آریایی در ایران(550-728 پ.م) مادها آریایی و شاخهای از هند و اروپاییها بودند که با جدا شدن از شاخه هندی (1000 پ.م) به داخل فلات ایران آمده و در سواحل جنوبی دریاچه اورمیه ساکن شدند. در کتیبهای متعلق به شلمنصر سوم پادشاه آشور (836 پ.م). از این اقوام برای اولین بار در تاریخ نام برده شده است. شش طایفه اصلی ماد؛ بوزایی[ Bousai]، استروخاش[Strawxtes]، بودیوئی[ Boudioi]، ماگوئی(مغ)[Magoi]، پاریتهکینوئی[Paritakinoi] و اریزانتوئی[Arizantoi] بودند<ref>زرینکوب، عبدالحسین. '''''تاریخ مردم ایران'''''. تهران: 1364، انتشارات امیرکبیر، ج1، ص83.</ref>. که در ماد آتروپاتن (آذربایجان) نواحی داخلی ایران تا [[اصفهان]]، ری و حوالی کارون و کرخه تا دشت کویر پراکنده بودند<ref>مشکور، محمدجواد. '''''ایران در عهد باستان'''''. تهران:1343، سازمان تربیت معلم و تحقیقات تربیتی، ج1، ص 149.</ref>. کوههای زاگرس در غرب و البرز در شمال، مانند دژ طبیعی نقش دفاعی برای آنان داشت. | ||
''' | دیااکو[Dayāokū (Diokes)] (674-728 پ.م) بنیانگذار دولت ماد ظاهراً در ابتدا نقش قاضی در میان این طوایف داشت و بعدها نقش سرکرده و حکمران داخلی آنان را پیدا کرد<ref>پیرنیا، حسن(مشیرالدوله). '''''ایران باستان'''''. تهران: 1313، مجلس شورای اسلامی، ج1، ص 176.</ref>. او ظاهراً مدتی از سوی پادشاه آشور (715 پ.م) در سوریه در تبعید به سر میبرده است. پس از دیااکو، فرزندش فرورتیش[Farāortes] به پادشاهی رسید (674 پ.م) وی علیه بزرگترین قدرت نظامی آن زمان- آشور- اقداماتی انجام داد اما با هجوم سکاها در قلمرو ماد برای مدتی پادشاهی را از مادها غصب کردند. پس از چندی مقتدرترین شاه ماد، کیاکسار (هوخشتره / کشتاریتا، 585-624 پ.م)، پایهگذار اصلی دولت ماد، بر تخت نشست. هووخشتره توانست با به قتل رساندن سران قبایل سکایی، فتنه این اقوام علیه سرزمینش را فرو نشاند. او سپاهی منظم متشکل از سواران، کمانداران و نیزهداران تشکیل داد. ساخت قلعه معروف اکباتان «هگمتانه»، پایتخت مادها که دارای هفت باروی تو در تو بود، ظاهراً در دوران همین پادشاه انجام شده است. هوخشتره در 614 پ.م با اتحاد با نَبوپولَسَّر پادشاه بابل و استفاده از انحطاط درونی خاندان سلطنتی آشور، به این سرزمین یورش برد و در 612 پ.م، در زمان پادشاهی سینشارشکین، فرزند آشور بنیپال، موفق به فتح شهر نینوا پایتخت آشور، در شمال بینالنهرین و انقراض امپراطوری آشور و تقسیم قلمرو آن میان خود و بابل شد<ref>دیاکونف. ای.ام. '''''تاریخ ماد'''''. ترجمه کریم کشاورز. تهران:1345، بنگاه ترجمه و نشرکتاب، ص 383.</ref>. او سپس با آلیات[Alyates] (560-611 پ.م)، پادشاه لیدی[Lidi] به مبارزه برخاست و سرانجام پس از پنج سال نبرد بیحاصل و در اثر وقوع کسوف با این پادشاه صلح کرد (28م585 پ.م) و در همین اثنا درگذشت. | ||
پس از او فرزندش آستیاگ[Astiyages] (اژیدهاک / ایختوویکو،550-585 پ.م) که مردی بسیار سنگدل و خشن بود، بر تخت نشست. این پادشاه علاقه چندانی به گسترش قلمرواش نداشت و نظر او بیشتر معطوف به شکوه درونی قلمرواش بود. دربار او تقلیدی از دربار پادشاهان آشور بود و باغها و شکارگاههای سلطنتی(پردیس / فردیس)، از جمله شکوه درونی قلمرو او بود. آستیاگ سرانجام در طی سه جنگ با کورش بنیانگذار امپراتوری هخامنشی، در اثر شوریدن سپاهیانش علیه او، شکست خورده و به دست کورش اسیر شد. (550 پ.م) پس از شکست، دولت ماد منقرض شد. اقتصاد دولت ماد مبتنی بر دامپروری، پرورش اسب، گاو و گوسفند بود. در این جامعه نظام بردهداری خانگی نیز رواج داشت. نظام اداری این دولت مانند تشکیلات مشابه در دولت آشور و عیلام بود<ref>میرسعیدی، نادر. '''''ایران باستان'''''. تهران: 1382، دفتر پژوهشهای فرهنگی، ص 25.</ref>. از این دوران تعدادی ظرف و جامهای سیمین وزرین، سنجاق، خنجر و شمشیر فلزی دارای اشکال حیوانات و موجودات اساطیری بر دستههای آنها و تعدادی شمش نقره که ظاهراً نقش پول را داشتهاند، به دست آمدهاند<ref>گیرشمن، رومن. '''''ایران از آغاز تا اسلام'''''. مترجم محمود بهفروزی. تهران: 1377، انتشارات جامی، ص 106.</ref>. از این دوران بناهایی مسکونی و اداری در گودانتپه و نوشجانتپه واقع در جنوب همدان به دست آمدهاند که معرف معماری آنان است. از زبان مادی امروزه به جز چند اسم خاص باقی نمانده است<ref>ابوالقاسمی، محسن. '''''راهنمای زبانهای باستانی ایران'''''. تهران: 1375، انتشارات سمت، ج1، ص 4.</ref>. | |||
'''مآخذ:''' | |||
مهرداد شباهنگ | مهرداد شباهنگ | ||
---- | ---- | ||
نسخهٔ ۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۵۳
ماد، نخستین دولت پادشاهی آریایی در ایران(550-728 پ.م) مادها آریایی و شاخهای از هند و اروپاییها بودند که با جدا شدن از شاخه هندی (1000 پ.م) به داخل فلات ایران آمده و در سواحل جنوبی دریاچه اورمیه ساکن شدند. در کتیبهای متعلق به شلمنصر سوم پادشاه آشور (836 پ.م). از این اقوام برای اولین بار در تاریخ نام برده شده است. شش طایفه اصلی ماد؛ بوزایی[ Bousai]، استروخاش[Strawxtes]، بودیوئی[ Boudioi]، ماگوئی(مغ)[Magoi]، پاریتهکینوئی[Paritakinoi] و اریزانتوئی[Arizantoi] بودند[۱]. که در ماد آتروپاتن (آذربایجان) نواحی داخلی ایران تا اصفهان، ری و حوالی کارون و کرخه تا دشت کویر پراکنده بودند[۲]. کوههای زاگرس در غرب و البرز در شمال، مانند دژ طبیعی نقش دفاعی برای آنان داشت.
دیااکو[Dayāokū (Diokes)] (674-728 پ.م) بنیانگذار دولت ماد ظاهراً در ابتدا نقش قاضی در میان این طوایف داشت و بعدها نقش سرکرده و حکمران داخلی آنان را پیدا کرد[۳]. او ظاهراً مدتی از سوی پادشاه آشور (715 پ.م) در سوریه در تبعید به سر میبرده است. پس از دیااکو، فرزندش فرورتیش[Farāortes] به پادشاهی رسید (674 پ.م) وی علیه بزرگترین قدرت نظامی آن زمان- آشور- اقداماتی انجام داد اما با هجوم سکاها در قلمرو ماد برای مدتی پادشاهی را از مادها غصب کردند. پس از چندی مقتدرترین شاه ماد، کیاکسار (هوخشتره / کشتاریتا، 585-624 پ.م)، پایهگذار اصلی دولت ماد، بر تخت نشست. هووخشتره توانست با به قتل رساندن سران قبایل سکایی، فتنه این اقوام علیه سرزمینش را فرو نشاند. او سپاهی منظم متشکل از سواران، کمانداران و نیزهداران تشکیل داد. ساخت قلعه معروف اکباتان «هگمتانه»، پایتخت مادها که دارای هفت باروی تو در تو بود، ظاهراً در دوران همین پادشاه انجام شده است. هوخشتره در 614 پ.م با اتحاد با نَبوپولَسَّر پادشاه بابل و استفاده از انحطاط درونی خاندان سلطنتی آشور، به این سرزمین یورش برد و در 612 پ.م، در زمان پادشاهی سینشارشکین، فرزند آشور بنیپال، موفق به فتح شهر نینوا پایتخت آشور، در شمال بینالنهرین و انقراض امپراطوری آشور و تقسیم قلمرو آن میان خود و بابل شد[۴]. او سپس با آلیات[Alyates] (560-611 پ.م)، پادشاه لیدی[Lidi] به مبارزه برخاست و سرانجام پس از پنج سال نبرد بیحاصل و در اثر وقوع کسوف با این پادشاه صلح کرد (28م585 پ.م) و در همین اثنا درگذشت.
پس از او فرزندش آستیاگ[Astiyages] (اژیدهاک / ایختوویکو،550-585 پ.م) که مردی بسیار سنگدل و خشن بود، بر تخت نشست. این پادشاه علاقه چندانی به گسترش قلمرواش نداشت و نظر او بیشتر معطوف به شکوه درونی قلمرواش بود. دربار او تقلیدی از دربار پادشاهان آشور بود و باغها و شکارگاههای سلطنتی(پردیس / فردیس)، از جمله شکوه درونی قلمرو او بود. آستیاگ سرانجام در طی سه جنگ با کورش بنیانگذار امپراتوری هخامنشی، در اثر شوریدن سپاهیانش علیه او، شکست خورده و به دست کورش اسیر شد. (550 پ.م) پس از شکست، دولت ماد منقرض شد. اقتصاد دولت ماد مبتنی بر دامپروری، پرورش اسب، گاو و گوسفند بود. در این جامعه نظام بردهداری خانگی نیز رواج داشت. نظام اداری این دولت مانند تشکیلات مشابه در دولت آشور و عیلام بود[۵]. از این دوران تعدادی ظرف و جامهای سیمین وزرین، سنجاق، خنجر و شمشیر فلزی دارای اشکال حیوانات و موجودات اساطیری بر دستههای آنها و تعدادی شمش نقره که ظاهراً نقش پول را داشتهاند، به دست آمدهاند[۶]. از این دوران بناهایی مسکونی و اداری در گودانتپه و نوشجانتپه واقع در جنوب همدان به دست آمدهاند که معرف معماری آنان است. از زبان مادی امروزه به جز چند اسم خاص باقی نمانده است[۷].
مآخذ:
مهرداد شباهنگ
- ↑ زرینکوب، عبدالحسین. تاریخ مردم ایران. تهران: 1364، انتشارات امیرکبیر، ج1، ص83.
- ↑ مشکور، محمدجواد. ایران در عهد باستان. تهران:1343، سازمان تربیت معلم و تحقیقات تربیتی، ج1، ص 149.
- ↑ پیرنیا، حسن(مشیرالدوله). ایران باستان. تهران: 1313، مجلس شورای اسلامی، ج1، ص 176.
- ↑ دیاکونف. ای.ام. تاریخ ماد. ترجمه کریم کشاورز. تهران:1345، بنگاه ترجمه و نشرکتاب، ص 383.
- ↑ میرسعیدی، نادر. ایران باستان. تهران: 1382، دفتر پژوهشهای فرهنگی، ص 25.
- ↑ گیرشمن، رومن. ایران از آغاز تا اسلام. مترجم محمود بهفروزی. تهران: 1377، انتشارات جامی، ص 106.
- ↑ ابوالقاسمی، محسن. راهنمای زبانهای باستانی ایران. تهران: 1375، انتشارات سمت، ج1، ص 4.