ابوالفتح گیلانی

ابوالفتح گیلانی (954-997ق)، مسیح‌الدین فرزند عبدالرزاق گیلانی، پزشک و ادیب ایرانی  دربار جلال‌الدین اکبر، پادشاه گورکانی هند. در لاهیجان زاده شد. پدرش دانشمند و دولتمردی بنام بود که با فتح گیلان به دست شاه طهماسب صفوی، به زندان افتاد و چندی بعد درگذشت.^(1تا3) ابوالفتح همراه دو برادر کهتر پس از چندی به هند رفت و از همان آغاز تا هنگام مرگ مشاغل دیوانی و سپاهی بسیاری را بر عهده رفت.⁽¹⁾ وی که خود سخنوری چیره دست بود با حمایت بی‌دریغ از شاعران و ادیبان بنامی چون عرفی شیرازی،⁽⁴⁾ شاعران بسیاری را برای مهاجرت به هند ترغیب کرد و در پیداش سبک هندی^* تأثیری قابل توجه داشت.⁽¹⁾ نامه‌های وی که با عنوان رقعات به چاپ رسیده⁽²⁾ نمونه‌ای از نثر روان فارسی است.⁽¹⁾ همچنین گفته‌اند که ابوالفتح برای کاهش مضرات دود توتون، که تازه به هند رسیده بود، قلیان را اختراع کرد تا توتون از آب (به صورت فیلتر) بگذرد. ظاهراً رساله‌ای مهم نیز در این باره نوشت.^{(5 و 6)}

مآخذ:

1. کرامتی، یونس. «ابوالفتح گیلانی»، دایرة المعارف بزرگ اسلامی. ج 6، صص 106-109.
2. گیلانی، ابوالفتح. رقعات. به کوشش محمد بشیر حسین، لاهور: 1968م، بویژه صفحات 101، 129، 138.
3. علامی، ابوالفضل. اکبرنامه. کلکته: 1886م، بویژه ج3، ص 144.
4. عرفی شیرازی. کلیات اشعار. به کوشش جواهری، تهران: کتابخانة سنایی، ص 14-18، 29-30، 82-86.
5. Elgood, C. L., Safavid Medical Practice, London, 1970.
6. Nasr, H., Islamic Science, London, 1976.

                                                                                                                                                                          یونس کرامتی