توفیق

توفيق، هفته‌نامة فكاهي كه به مديري حسين توفيق در تهران تأسيس و در 1341ق/1301ش به طور هفتگي منتشر مي‌شد. مندرجات آن عمدتاً شامل اشعار فكاهي و اخلاقي، مقالات گوناگون و وقايع داخلي و خارجي بود كه به طور اختصار تحت عنوان «يك مشت خبر» درج مي‌شد. در صفحة چهارم اعلانات مختلف به چاپ مي‌رسيد. در اواسط سال پنجم توفيق امتياز كاريكاتوري روزنامه را گرفت و از آن پس آن را با كاريكاتور بزرگي زينت مي‌داد و به چاپ مي‌رساند. بعد آن را از حالت فكاهي خارج و وسيلة ترويج ادبيات قرار داد. در مدت شش سالي كه روزنامة او ادبي بود، در نشر افكار و اشعار شعراي معاصر كوشيد. اما از اول فرودين 1317ش دوباره آن را به صورت فكاهي درآورد. روزنامة توفيق تا هنگام مرگ حسين توفيق هيچ‌گاه توقيف و تعطيل نشد. پس از مرگ وي (29 بهمن 1318ش)، مديريت روزنامه به عهدة فرزندش محمدعلي توفيق واگذار شد. او نيز آن را به مدت 14 سال منتشر ساخت. پس از شهريور 1320ش، توفيق در زمرة روزنامه‌هاي سياسي و انتقادي درآمد و مطالبي بر ضد دربار و دستگاه هيئت حاكمه منتشر كرد كه امروزه براي شناخت برخي از قسمت‌هاي تاريخ عصر پهلوي سودمند است. روزنامه 12 صفحه و قطع آن 25×35 سانتي‌متر بود و هر صفحه 5 ستون داشت. به نسبت افزايش آگهي‌ها، تعداد صفحات آن گاه به 16 صفحه هم مي‌رسيد. صفحات اول و آخر هر كدام يك كاريكاتور تمام صفحه‌اي از خبرهاي روز در 4 رنگ داشت. نام روزنامه‌ بالاي صفحه و اكثراً سمت راست بود. در هفته‌نامة توفيق چهار شخصيت فكاهي به نام كاكا توفيق (يك مرد تيزبين، رك‌گو و سرسخت)، گشنيزخانم(عيال وي)، ممولي و ملت ديده مي‌شد. كاكا توفيق يك فرد، دو گروه و سه موضوع ثابت را براي حملات دائمي خود داشت. فرد مزبور هميشه نخست‌وزير بود. از گروه‌هاي طرف مزاح كاكا، اول وكلاي مجلس (ولي نه همة آن‌ها)، مديران كل وزارتخانه‌ها را بايد نام برد و سه موضوع ثابت بود عبارت بود از نفت، فرهنگ و روغن‌ نباتي.

مندرجات هر شماره متناسب با حوادث روز بود. عاقبت به دليل همين انتقادات و تندروي‌ها، پس از كودتاي 28 مرداد 1332ش محمدعلي توفيق دستگير و تبعيد شد و روزنامه حدود چهار سال انتشار نيافت ولي بعد دورة جديد آن زير نظر برادران حسن و حسين و عباس توفيق منتشر شد. انتشار دورة اخير توفيق تا سه سال پيش از وقوع انقلاب ادامه يافت و در اين وقت همراه با گروه كثيري از مطبوعات يكجا تعطيل شدند.

منابع:

آژند، يعقوب. ادبيات نوين ايران. تهران: 1363، اميركبير، چ1، ص275؛ آقا شيخ محمد، مريم ؛ نوري نشاط، سعيد. گلزار مشاهير. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگي، چ1، 1377، ص129-128؛ اسنادي از مطبوعات ايران (1340-1320ش)، تهران: سازمان چاپ انتشارات وزارت و فرهنگ و ارشاد اسلامي، چ1، 1378، ص39، 74، 127، 236، 244؛ اسناد مطبوعات ايران (1332-1320ش)، به كوشش محسن روشنايي و غلامرضا سلامي، ج2، تهران: انتشارات سازمان اسناد ملي ايران، چ1، 1376، ص335-337؛ برقعي، سيد محمدباقر، سخنوران نامي معاصر ايران، ج2، تهران: نشر خرم، چ1، 1373، ص935-937؛ برزين، مسعود. سيري در مطبوعات ايران. ص64، 79، 80-85؛ حالت، ابوالقاسم. «محمدعلي توفيق»، آينده. (س 18، ص251-252)؛ صدرهاشمي، محمد. تاريخ جرائد و مجلات ايران. ج2، اصفهان: انتشارات كمال، ص144-147.

نادره جلالی