پرش به محتوا

مهابادی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی ایران
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
Karimian (بحث | مشارکت‌ها)
۸۴۹ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
Karimian (بحث | مشارکت‌ها)
۸۴۹ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۱: خط ۱:
    
    
[[مهابادی]]/ mæhābādi/، (← کردی)، از گویش‌های کردی مرکزی است که از زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی به شمار می‌رود و با [[کردی]] [[سنندج]] و سلیمانیه رابطه خواهری دارد<ref>Mackenzie, D. N. "Kurds, Language", ''Encyclopeadia of Islam''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 479</ref><ref>بلو، جویس. «کردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص543.</ref>. (← سنندج)  
[[مهابادی]]/ mæhābādi/، (← کردی)، از گویش‌های کردی مرکزی است که از زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی به شمار می‌رود و با [[کردی]] [[سنندج]] و سلیمانیه رابطه خواهری دارد<ref name=":1">Mackenzie, D. N. "Kurds, Language", ''Encyclopeadia of Islam''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 479</ref><ref>بلو، جویس. «کردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص543.</ref>. (← سنندج)  


مهاباد امروز، ساوجبلاغ دیروز، در استان آذربایجان غربی<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص17.</ref> در محدوده کردستان مُکری واقع شده است<ref>FAGLETON, W. and NEUMANN, R. "MAHĀBĀD", ''Encyclopeadia of Islam'', LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 1213</ref>. طوایف مختلفی در این ناحیه زندگی می‌کنند<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص18.</ref>. در این منطقه ایل‌هایی به نام منگور، مامش، پشدری، گورِک، ملکری، بریاجی، سِوه‌سینی، پیران، دِه‌بُکری و بیگ‌زاده وجود دارند<ref>سالنامه آماری کشور 1382. تهران: مرکز آمار ایران، دفتر انتشارات و اطلاع‌رسانی، 1383، ص 61.</ref>. در 1375 جمعیت مهاباد 107799 نفر بوده است<ref name=":0">بلو، جویس. «کردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص545.</ref><ref>Edmonds, C, J''. kurds, Turks and Arabs''. London: Oxford University Press. 1975, p. 3</ref>. بخش قابل ملاحظه‌ای از این جمعیت به گویش کردی مهابادی به عنوان زبان اول یا دوم صحبت می‌کنند. در گویش کردی مهاباد و دیگر گویش‌های کردی اطراف آن، همخوان /t/ نرمکامی شده) و /l/ کامی، /r/ (چند زنشی) و /?/ تک زنشی هر یک یک واج و تمایز دهنده معنی هستند<ref name=":0" /><ref>Mackenzie, D. N. ''Encyclopeadia of Islam''. P. 479.</ref>. در کردی مرکزی و جنوبی تمایز میان /v/ و /w/ از بین رفته است و صورت غالب /w/ است. (āw «آب»)<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص4.</ref>. به نظر می‌رسد که در این گویش ترکیب دو همخوان یا خوشه همخوانی آغازی وجود داشته باشد<ref>رخزادی، علی. ''آواشناسی و دستور زبان کردی''. تهران: ترفند، 1379، ص84.</ref>. اما کاربرد آن تنها به اجتماع یک همخوان و یکی از نیم واکه‌های /y، w/ محدود می‌شود، مانند /swēnd/ «سوگند»، /gyân/ «جان»، /xwen/ «خون»<ref name=":0" /><ref>رخزادی، علی. ''آواشناسی و دستور زبان کردی''. تهران: ترفند، 1379، ص83.</ref> به این ترتیب ساختمان هجا در این گویش (c) (c) (c) v (c) c است. هجای cvccc کم دیده می‌شود: /royšt/ «رفت». نشانه معرفه در این گویش /-a/ یا /-aka/ است و نشانه نکره /-e/ یا /-ek/ می‌باشد.<sup>12</sup> ساخت اضافه در گویش‌های مرکزی و شمالی کردی به ویژه در حالت جمع احتمالاً تحت تأثیر ارمنی تغییر کرده و به وسیله "da" ساخته می‌شود: pyâw- ī da pâšâ «مردانِ پادشاه».<sup>13</sup> از ویژگی‌های بارز کردی و غالب زبان‌ها و گویش‌های ایرانی مطابقت زمان گذشته افعال متعدی با مفعول است و فاعل به صورت وند به مفعول متصل شود.<sup>14</sup> این ویژگی که «ارگاتیو» نامیده می‌شود در کردی مهابادی به چشم می‌خورد.<sup>15</sup>  kitebaka- š dâne «کتاب را به من داد» (/dâne/ «داده شدم»)<sup>16</sup> بر نگارش کردی مهابادی در ایران از خط فارسی که مبتنی بر الفبای عربی است، استفاده می‌شود.<sup>17</sup>
مهاباد امروز، ساوجبلاغ دیروز، در استان آذربایجان غربی<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص17.</ref> در محدوده کردستان مُکری واقع شده است<ref>FAGLETON, W. and NEUMANN, R. "MAHĀBĀD", ''Encyclopeadia of Islam'', LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 1213</ref>. طوایف مختلفی در این ناحیه زندگی می‌کنند<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص18.</ref>. در این منطقه ایل‌هایی به نام منگور، مامش، پشدری، گورِک، ملکری، بریاجی، سِوه‌سینی، پیران، دِه‌بُکری و بیگ‌زاده وجود دارند<ref>سالنامه آماری کشور 1382. تهران: مرکز آمار ایران، دفتر انتشارات و اطلاع‌رسانی، 1383، ص 61.</ref>. در 1375 جمعیت مهاباد 107799 نفر بوده است<ref name=":0">بلو، جویس. «کردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص545.</ref><ref>Edmonds, C, J''. kurds, Turks and Arabs''. London: Oxford University Press. 1975, p. 3</ref>. بخش قابل ملاحظه‌ای از این جمعیت به گویش کردی مهابادی به عنوان زبان اول یا دوم صحبت می‌کنند. در گویش کردی مهاباد و دیگر گویش‌های کردی اطراف آن، همخوان /t/ نرمکامی شده) و /l/ کامی، /r/ (چند زنشی) و /?/ تک زنشی هر یک یک واج و تمایز دهنده معنی هستند<ref name=":0" /><ref name=":1" />. در کردی مرکزی و جنوبی تمایز میان /v/ و /w/ از بین رفته است و صورت غالب /w/ است. (āw «آب»)<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص4.</ref>. به نظر می‌رسد که در این گویش ترکیب دو همخوان یا خوشه همخوانی آغازی وجود داشته باشد<ref>رخزادی، علی. ''آواشناسی و دستور زبان کردی''. تهران: ترفند، 1379، ص84.</ref>. اما کاربرد آن تنها به اجتماع یک همخوان و یکی از نیم واکه‌های /y، w/ محدود می‌شود، مانند /swēnd/ «سوگند»، /gyân/ «جان»، /xwen/ «خون»<ref name=":0" /><ref>رخزادی، علی. ''آواشناسی و دستور زبان کردی''. تهران: ترفند، 1379، ص83.</ref> به این ترتیب ساختمان هجا در این گویش (c) (c) (c) v (c) c است<ref>Mackenzie, D. N. "Kurds, Language", ''Encyclopeadia of Islam''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p.480</ref>. هجای cvccc کم دیده می‌شود: /royšt/ «رفت». نشانه معرفه در این گویش /-a/ یا /-aka/ است و نشانه نکره /-e/ یا /-ek/ می‌باشد. ساخت اضافه در گویش‌های مرکزی و شمالی کردی به ویژه در حالت جمع احتمالاً تحت تأثیر ارمنی تغییر کرده و به وسیله "da" ساخته می‌شود: pyâw- ī da pâšâ «مردانِ پادشاه».<sup>13</sup> از ویژگی‌های بارز کردی و غالب زبان‌ها و گویش‌های ایرانی مطابقت زمان گذشته افعال متعدی با مفعول است و فاعل به صورت وند به مفعول متصل شود.<sup>14</sup> این ویژگی که «ارگاتیو» نامیده می‌شود در کردی مهابادی به چشم می‌خورد.<sup>15</sup>  kitebaka- š dâne «کتاب را به من داد» (/dâne/ «داده شدم»)<sup>16</sup> بر نگارش کردی مهابادی در ایران از خط فارسی که مبتنی بر الفبای عربی است، استفاده می‌شود.<sup>17</sup>


== نیز نگاه کنید به ==
== نیز نگاه کنید به ==
خط ۱۳: خط ۱۳:
ـ و نک. بلو، جویس. «کردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص546.
ـ و نک. بلو، جویس. «کردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص546.


12.  Mackenzie, D. N''. Encyclopeadia of Islam''. P. 480.
12.  Mackenzie, D. N. "Kurds, Language", ''Encyclopeadia of Islam''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p.480.


ـ و نک: . بلو، جویس. ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ص546.
ـ و نک: . بلو، جویس. ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ص546.

نسخهٔ ‏۱۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۲۷

مهابادی/ mæhābādi/، (← کردی)، از گویش‌های کردی مرکزی است که از زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی به شمار می‌رود و با کردی سنندج و سلیمانیه رابطه خواهری دارد[۱][۲]. (← سنندج)

مهاباد امروز، ساوجبلاغ دیروز، در استان آذربایجان غربی[۳] در محدوده کردستان مُکری واقع شده است[۴]. طوایف مختلفی در این ناحیه زندگی می‌کنند[۵]. در این منطقه ایل‌هایی به نام منگور، مامش، پشدری، گورِک، ملکری، بریاجی، سِوه‌سینی، پیران، دِه‌بُکری و بیگ‌زاده وجود دارند[۶]. در 1375 جمعیت مهاباد 107799 نفر بوده است[۷][۸]. بخش قابل ملاحظه‌ای از این جمعیت به گویش کردی مهابادی به عنوان زبان اول یا دوم صحبت می‌کنند. در گویش کردی مهاباد و دیگر گویش‌های کردی اطراف آن، همخوان /t/ نرمکامی شده) و /l/ کامی، /r/ (چند زنشی) و /?/ تک زنشی هر یک یک واج و تمایز دهنده معنی هستند[۷][۱]. در کردی مرکزی و جنوبی تمایز میان /v/ و /w/ از بین رفته است و صورت غالب /w/ است. (āw «آب»)[۹]. به نظر می‌رسد که در این گویش ترکیب دو همخوان یا خوشه همخوانی آغازی وجود داشته باشد[۱۰]. اما کاربرد آن تنها به اجتماع یک همخوان و یکی از نیم واکه‌های /y، w/ محدود می‌شود، مانند /swēnd/ «سوگند»، /gyân/ «جان»، /xwen/ «خون»[۷][۱۱] به این ترتیب ساختمان هجا در این گویش (c) (c) (c) v (c) c است[۱۲]. هجای cvccc کم دیده می‌شود: /royšt/ «رفت». نشانه معرفه در این گویش /-a/ یا /-aka/ است و نشانه نکره /-e/ یا /-ek/ می‌باشد. ساخت اضافه در گویش‌های مرکزی و شمالی کردی به ویژه در حالت جمع احتمالاً تحت تأثیر ارمنی تغییر کرده و به وسیله "da" ساخته می‌شود: pyâw- ī da pâšâ «مردانِ پادشاه».13 از ویژگی‌های بارز کردی و غالب زبان‌ها و گویش‌های ایرانی مطابقت زمان گذشته افعال متعدی با مفعول است و فاعل به صورت وند به مفعول متصل شود.14 این ویژگی که «ارگاتیو» نامیده می‌شود در کردی مهابادی به چشم می‌خورد.15  kitebaka- š dâne «کتاب را به من داد» (/dâne/ «داده شدم»)16 بر نگارش کردی مهابادی در ایران از خط فارسی که مبتنی بر الفبای عربی است، استفاده می‌شود.17

نیز نگاه کنید به

مآخذ

11. 

ـ و نک. کلباسی، ایران. گویش کردی مهاباد. ص19.

ـ و نک. بلو، جویس. «کردی». راهنمای زبان‌های ایرانی. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص546.

12.  Mackenzie, D. N. "Kurds, Language", Encyclopeadia of Islam. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p.480.

ـ و نک: . بلو، جویس. راهنمای زبان‌های ایرانی. ص546.

13.  Campbell, G. L. "Kurdish". Compendium of world's Languages, London: 1991. Vol 2, p. 928.

14.  کلباسی، ایران. «مقایسه‌ای میان کردی مهاباد، سنندج و کرمانشاه»، مجله علمی ـ پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا تهران. 1374، س5، شمـ13و 14، ص59- 80.

15.  ویندفور، گرنوت‌ ر. ال و آرمور، ان. «زبان‌های ایرانی نو غربی»، راهنمای زبان‌های ایرانی. جلد دوم، ص431.

16.  ارانسکی، م. یوسیف. زبان‌های ایرانی. ترجمه علی‌اشرف صادقی، تهران: سخن، 1378، ص127.

:و نک kreyen Bruek, p.g. "Kurdish" The Encyclopeadia of languages & Linguistics. Ed. RE. Asher. Oxford: pergman, 1944. vol 4, p 1880.

آتوسا رستم بیک تفرشی

  1. ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ Mackenzie, D. N. "Kurds, Language", Encyclopeadia of Islam. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 479
  2. ↑ بلو، جویس. «کردی». راهنمای زبان‌های ایرانی. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص543.
  3. ↑ کلباسی، ایران. گویش کردی مهاباد. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص17.
  4. ↑ FAGLETON, W. and NEUMANN, R. "MAHĀBĀD", Encyclopeadia of Islam, LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 1213
  5. ↑ کلباسی، ایران. گویش کردی مهاباد. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص18.
  6. ↑ سالنامه آماری کشور 1382. تهران: مرکز آمار ایران، دفتر انتشارات و اطلاع‌رسانی، 1383، ص 61.
  7. ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ بلو، جویس. «کردی». راهنمای زبان‌های ایرانی. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص545.
  8. ↑ Edmonds, C, J. kurds, Turks and Arabs. London: Oxford University Press. 1975, p. 3
  9. ↑ کلباسی، ایران. گویش کردی مهاباد. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص4.
  10. ↑ رخزادی، علی. آواشناسی و دستور زبان کردی. تهران: ترفند، 1379، ص84.
  11. ↑ رخزادی، علی. آواشناسی و دستور زبان کردی. تهران: ترفند، 1379، ص83.
  12. ↑ Mackenzie, D. N. "Kurds, Language", Encyclopeadia of Islam. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p.480
برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=مهابادی&oldid=8567»