پرش به محتوا

تاجیک: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی ایران
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
Karimian (بحث | مشارکت‌ها)
۸۴۹ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۱: خط ۱:
'''تاجیك'''، قومی مسلمان و فارسی زبان از نژاد آریایی و از قدیم‌ترین ساكنان آسیای مركزی و افغانستان و ناحیه سین كیانگ چین، و عمده‌ترین جمعیت جمهوری تاجیكستان در سده چهاردهم.  
'''[[تاجیک]]'''، قومی مسلمان و [[فارسی]] زبان از نژاد [[آریاییان|آریایی]] و از قدیم‌ترین ساکنان آسیای مرکزی و افغانستان و ناحیه سین کیانگ چین، و عمده‌ترین جمعیت جمهوری تاجیکستان در سده چهاردهم.  


این قوم در شمال هندوستان، ازبكستان، قرقیزستان، قزاقستان و ایران نیز پراكنده‌اند. تاجیك‌ها در شرقی‌ترین منطقه ایران و عمدتاً در استان‌های خراسان و [[استان سیستان و بلوچستان|سیستان و بلوچستان]] به سر می‌برند.<sup>1</sup>  
این قوم در شمال هندوستان، ازبکستان، قرقیزستان، قزاقستان و ایران نیز پراکنده‌اند. تاجیک‌ها در شرقی‌ترین منطقه ایران و عمدتاً در استان‌های خراسان و [[استان سیستان و بلوچستان|سیستان و بلوچستان]] به سر می‌برند<ref>کیهان، مسعود. '''''جغرافی مفصل ایران'''''. تهران: 1310-1311، ج 2، ص 46، 211.</ref><ref>همام، «تاجیک‌ها»، '''''تاجیکان در مسیر تاریخ'''''. به کوشش میرزا شکورزاده، تهران: 1373، ص 94. </ref>.


درباره اصل و نسب تاجیك‌ها نظرها و آراء مختلفی وجود دارد. آنها را فرزند عرب زاده و بزرگ شده در عجم؛ مغول، طایفه غیر عرب، طایفه غیر ترك، قومی از ترك، غلام آزاد كشاورز و مردمی ایرانی فارسی زبان دانسته‌اند.<sup>2</sup>  
درباره اصل و نسب تاجیک‌ها نظرها و آراء مختلفی وجود دارد. آنها را فرزند عرب زاده و بزرگ شده در عجم؛ [[مغول ها|مغول]]، طایفه غیر عرب، طایفه غیر ترک، قومی از ترک، غلام آزاد کشاورز و مردمی ایرانی فارسی زبان دانسته‌اند<ref>برهان، محمدحسین بن خلف. '''''برهان قاطع'''''. به کوشش محمد معین، تهران: 1342، ذیل «تاجیک».</ref><ref>2-     سامی، شمس‌الدین بن خالد. '''''قاموس الاعلام'''''. چاپ مهران، استانبول: 1360-1316/1889-1898، ذیل ماده.</ref><ref>داعی الاسلام، محمدعلی'''. فرهنگ''' '''نظام'''. حیدرآباد دکن: 1305-1318، ذیل ماده.</ref><ref>آقه‌باش قاجار، عبدالقادرخان. «در تحقیق لفظ تاجیک»، '''''تاجیکان در مسیر''''' '''''تاریخ'''''. به کوشش میرزا شکورزاده، تهران: 1373، ص 271. </ref>.


لفظ تاجیك به صورت‌های تازیك، تاژیك، تژِك و تازك نیز آمده است.<sup>3</sup> برخی اصطلاح «سارت» (از ریشه سَرْتْ هَوَهَه سانسكریت به معنای بازرگان) به معناهای فارسی زبانانِ شهرنشین و روستانشین (= تاجیك)، تاجیك‌های خوارزم، فارسی زبانان، اهالی فرغانه و خوارزم و... را مترادف تاجیك می‌دانند.<sup>4</sup>  
لفظ [[تاجیک]] به صورت‌های تازیک، تاژیک، تژِک و تازک نیز آمده است<ref>'''''بندهش'''''، [گردآوری] فرنبغ دادگی، ترجمه مهرداد بهار، تهران: 1369، ص 31.</ref><ref name=":0">داعی‌الاسلام، داعی الاسلام، محمدعلی'''. فرهنگ''' '''نظام'''. حیدرآباد دکن: 1305-1318، ذیل تازیک.</ref><ref>بیهقی، محمد بن حسین. '''''تاریخ بیهقی'''''. به کوشش خلیل خطیب رهبر، تهران: 1368، ج 2، ص 520.</ref><ref>کاشغری، محمود بن حسین. '''''دیوان لغات الترک'''''. به کوشش محمد دبیر سیاقی، تهران: 1375، ذیل «تژک». </ref>. برخی اصطلاح «سارت» (از ریشه سَرْتْ هَوَهَه سانسکریت به معنای بازرگان) به معناهای [[فارسی]] زبانانِ شهرنشین و روستانشین (= [[تاجیک]])، تاجیک‌های خوارزم، [[فارسی]] زبانان، اهالی فرغانه و خوارزم و... را مترادف [[تاجیک]] می‌دانند<ref>بارتولد، واسیلی، ولادیمیروویچ. «تاجیکان»، '''''تاجیکان در مسیر تاریخ'''''. به کوشش میرزا شکورزاده، تهران: 1373، ص 64.</ref><ref>میراحمدی، مریم. «قوم تاجیک و فرهنگ تاجیکی در آسیای مرکزی»، '''''تاجیکان در مسیر تاریخ'''''. به کوشش میرزا شکورزاده، تهران: 1373، ص 244.</ref><ref>Masov, R., '''''Tarikh-e Tajikān bāmuhr-e kamilan sirrī''''', Dushanbe, 1996, p. 126.</ref>.


برخی، كلمه تاجیك را مأخوذ از قبیله «تاج» و «طی» می‌دانند. برخی نیز قوم «جاط» (جَت / جط) را منشأ نام تاجیك دانسته‌اند.<sup>5</sup>  
برخی، کلمه [[تاجیک]] را مأخوذ از قبیله «تاج» و «طی» می‌دانند. برخی نیز قوم «جاط» (جَت / جط) را منشأ نام [[تاجیک]] دانسته‌اند<ref name=":0" /><ref>سوندرمان، ورنر. «یک گواهی کهن درباره نام تاجیکان» ترجمه فریدون مجلسی، '''''هستی'''''. دوره دوم، ش 4 (زمستان 1379)، ص 51.</ref><ref>سجادیه، محمدعلی. «باز هم تات و تاجیک»، '''''تاجیکان در مسیر تاریخ'''''. به کوشش میرزا شکورزاده، تهران: 1377، ص 177. </ref>.


قوم تاجیك در سه مرحله و در سه منطقه تشكیل شده است: در دوره ساسانیان (حـ 226 ـ حـ 652 میلادی) در شمال شرقی خراسان؛ در سده اول و دوم هجری در ماوراءالنهر؛ در دوره سامانیان (حـ 261-389 / ؟ م) در قلمرو دولت بخارا.  
قوم [[تاجیک]] در سه مرحله و در سه منطقه تشکیل شده است: در دوره ساسانیان (حـ 226 ـ حـ 652 میلادی) در شمال شرقی خراسان؛ در سده اول و دوم هجری در ماوراءالنهر؛ در دوره سامانیان (حـ 261-389 / ؟ م) در قلمرو دولت بخارا.  


قوم تاجیك شامل گروه‌هایی از سُغدی‌ها، باختری‌ها، مَرغیانی‌ها و پارت‌ها، خوارزمی‌ها، فَرغانی‌ها، سكاها و تورهاست.<sup>6</sup> برخی منابع قبیله مشهور «تور» را كه در آسیای مركزی به سر می‌برند ـ به عنوان نیاكان اصلی تاجیك‌ها دانسته‌اند.<sup>7</sup>  
قوم تاجیک شامل گروه‌هایی از سُغدی‌ها، باختری‌ها، مَرغیانی‌ها و پارت‌ها، خوارزمی‌ها، فَرغانی‌ها، سکاها و تورهاست<ref>غفوروف، باباجان. '''''تاجیکان'''''. دوشنبه: 1377، ج1، ص 571-572.</ref><ref>Nimatov, N., '''''Tadžikskiy fenomen, Istoriyai Teoriya,''''' Dushanbe, 1997, p. 84.</ref>. برخی منابع قبیله مشهور «تور» را که در آسیای مرکزی به سر می‌برند ـ به عنوان نیاکان اصلی تاجیک‌ها دانسته‌اند<ref>یعقوب‌شاه، یوسف‌شاه. «تاریخ شکل‌گیری تمدن تاجیکان»، به کوشش اردمهر و میرزا شکورزاده، '''''ایران شناخت'''''. ش 6 (پاییز 1376)، ص 217.</ref>.


اقوام تشكیل‌دهنده تاجیك‌ها مانند سغدی‌ها، باختری‌ها و... همگی آریایی بودند و به زبان‌های باستانی ایرانی گفتگو می‌كردند و مناسبات بازرگانی و اقتصادی و سیاسی و دیگر مشتركات فرهنگی‌شان در تشكیل اقوام تاجیكی نقش به سزایی داشت.<sup>8</sup> قوم تاجیك در سده چهارم و پنجم میلادی شكل گرفت. از مراكز فرهنگی تاجیك‌نشین كه در تشكلشان نقش مهمی داشتند می‌توان به بخارا، سمرقند، بلخ، مرو، نیشابور، خجند و... اشاره كرد.<sup>9</sup>  
اقوام تشکیل‌دهنده تاجیک‌ها مانند سغدی‌ها، باختری‌ها و... همگی آریایی بودند و به زبان‌های باستانی ایرانی گفتگو می‌کردند و مناسبات بازرگانی و اقتصادی و سیاسی و دیگر مشترکات فرهنگی‌شان در تشکیل اقوام تاجیکی نقش به سزایی داشت<ref>غفوروف، باباجان. '''''تاجیکان'''''. دوشنبه: 1377، ج1، ص 30، 31، 572.</ref><ref>Bābākhānov, M., '''''Ta'rikh-e Tajikan-e Jahan,''''' Dushanbe, 1999, p. 27-28.</ref>. قوم تاجیک در سده چهارم و پنجم میلادی شکل گرفت. از مراکز فرهنگی تاجیک‌نشین که در تشکلشان نقش مهمی داشتند می‌توان به بخارا، سمرقند، بلخ، مرو، نیشابور، خجند و... اشاره کرد<ref>Barthold, V. V., '''''Istoriya Kulturnoy Žizni''''', Turkestan, 1927, p. 17-21.</ref>.


تاجیك‌ها در قسمت‌هایی از آسیای مركزی دولت‌هایی را تشكیل دادند كه می‌توان به دولت غوریان از 543 تا 612ق / ؟ م در ولایت غور افغانستان، گرْتْ‌ها از قرن 7 تا 8 / ؟ م در هرات، سربداران در قرن 8 / ؟ م  در سمرقند و حكومت‌های بخش‌های شرقیِ بخارا اشاره كرد.<sup>10</sup>  
تاجیک‌ها در قسمت‌هایی از آسیای مرکزی دولت‌هایی را تشکیل دادند که می‌توان به دولت غوریان از 543 تا 612ق / ؟ م در ولایت غور افغانستان، گرْتْ‌ها از قرن 7 تا 8 / ؟ م در هرات، سربداران در قرن 8 / ؟ م  در سمرقند و حکومت‌های بخش‌های شرقیِ بخارا اشاره کرد<ref>Bābākhānov, M., '''''Ta'rikh-e Tajikan-e Jahan,''''' Dushanbe, 1999, p. 71, .83-92</ref>.


تاجیك‌ها اكثراً سنی حنفی هستند. عده‌ای از آن‌ها در پامیر شیعه اسماعیلی‌اند.<sup>11</sup>
تاجیک‌ها اکثراً سنی حنفی هستند. عده‌ای از آن‌ها در پامیر شیعه اسماعیلی‌اند<ref>Bābākhānov, M., '''''Ta'rikh-e Tajikan-e Jahan,''''' Dushanbe, 1999, p. 94-95.</ref>.


تاجیك‌ها در كشاورزی و احیای زمین‌های مرده به اراضی كشاورزی و پرورش گیاهان و محصولات زراعی بسیار توانمند هستند.<sup>12</sup>  
تاجیک‌ها در کشاورزی و احیای زمین‌های مرده به اراضی کشاورزی و پرورش گیاهان و محصولات زراعی بسیار توانمند هستند<ref>Masov, R., '''''Tarikh-e Tajikān bāmuhr-e kamilan sirrī''''', Dushanbe, 1996, p. 130-131, 145-146.</ref>.


پشتیبانی سامانیان از زبان و ادب فارسی دری موجب استقلال فرهنگی و سیاسی قوم تاجیك شد به طوری كه تا هزار سال بعد فارسی زبانِ رسمیِ دولتی قوم تاجیك شد.<sup>13</sup> امروزه تاجیك‌ها به زبان تاجیكی یا فارسی تاجیكی كه از زبان‌های ایرانی نو است و از اعضای خانواده هند و اروپایی‌ست، تكلم می‌كنند. از قرن دهم كه در ایران حكومت شیعی صفویه و در ماوراءالنهر حكومت سنّی شیبانی تشكیل شد و به دلایل مذهبی و ملی رابطه سیاسی ایران با جهان خارج محدود شد رابطه ایران و تاجیك‌ها نیز كمتر شد.  
پشتیبانی سامانیان از زبان و ادب فارسی دری موجب استقلال فرهنگی و سیاسی قوم تاجیک شد به طوری که تا هزار سال بعد فارسی زبانِ رسمیِ دولتی قوم تاجیک شد<ref>غفوروف، باباجان. '''''تاجیکان'''''. دوشنبه: 1377، ج1، ص 572.</ref>. امروزه تاجیک‌ها به زبان تاجیکی یا فارسی تاجیکی که از زبان‌های ایرانی نو است و از اعضای خانواده هند و اروپایی‌ست، تکلم می‌کنند. از قرن دهم که در ایران حکومت شیعی صفویه و در ماوراءالنهر حکومت سنّی شیبانی تشکیل شد و به دلایل مذهبی و ملی رابطه سیاسی ایران با جهان خارج محدود شد رابطه ایران و تاجیک‌ها نیز کمتر شد.  


از این زمان، زبان و ادب فارسی در ایران و ماوراءالنهر به دو مسیر جداگانه افتاد و با انقلاب اكتبر 1917م / 1336ش در روسیه ایرانیان و تاجیكان به كلی از یكدیگر بی‌اطلاع ماندند. زبان فارسی در ایران در طول این دوران مفارقت شكوفاتر شد و آثار منظوم و منثور ارزشمندی پدید آمد، واژه‌های جدید ساخته شد و به صورت علمی تا حدودی روزآمد شد. اما در تاجیكستان به ویژه در قرن اخیر به زبان تاجیكی توجه چندانی نشد. برخی آداب تاجیك‌ها مانند: نوروز، «خانه بُراری» (خانه تكانی)، «چارشنبه آخران» (چهارشنبه سوری) و «سُمَنك» (سمنوپزان) شهرت فراوان دارد.<sup>14</sup>
از این زمان، زبان و ادب فارسی در ایران و ماوراءالنهر به دو مسیر جداگانه افتاد و با انقلاب اکتبر 1917م / 1336ش در روسیه ایرانیان و تاجیکان به کلی از یکدیگر بی‌اطلاع ماندند. زبان فارسی در ایران در طول این دوران مفارقت شکوفاتر شد و آثار منظوم و منثور ارزشمندی پدید آمد، واژه‌های جدید ساخته شد و به صورت علمی تا حدودی روزآمد شد. اما در تاجیکستان به ویژه در قرن اخیر به زبان تاجیکی توجه چندانی نشد. برخی آداب تاجیک‌ها مانند: نوروز، «خانه بُراری» (خانه تکانی)، «چارشنبه آخران» (چهارشنبه سوری) و «سُمَنک» (سمنوپزان) شهرت فراوان دارد<ref>کاتسنر، کنت. '''''زبان‌های جهان'''''. ترجمه رضی هیرمند، تهران: 1376، ص 157.</ref>.


تلخیص از مقاله تاجیك دانشنامه جهان اسلام، ج6، ص70- 75
تلخیص از مقاله تاجیک دانشنامه جهان اسلام، ج6، ص70- 75


               نوشته رحیم مسلمانیان قبادیانی
== نیز نگاه کنید به ==


== '''مآخذ''' ==


'''مآخذ:'''


1-    كیهان، مسعود. '''''جغرافی مفصل ایران'''''. تهران: 1310-1311، ج 2، ص 46، 211، همام، «تاجیك‌ها»، '''''تاجیكان در مسیر تاریخ'''''. به كوشش میرزا شكورزاده، تهران: 1373، ص 94.


2-    برهان، محمدحسین بن خلف. '''''برهان قاطع'''''. به كوشش محمد معین، تهران: 1342، ذیل «تاجیك»؛ سامی، شمس‌الدین بن خالد. '''''قاموس الاعلام'''''. چاپ مهران، استانبول: 1360-1316/1889-1898، ذیل ماده؛ داعی الاسلام، محمدعلی'''. فرهنگ''' '''نظام'''. حیدرآباد دكن: 1305-1318، ذیل ماده؛ آقه‌باش قاجار، عبدالقادرخان. «در تحقیق لفظ تاجیك»، '''''تاجیكان در مسیر''''' '''''تاریخ'''''. به كوشش میرزا شكورزاده، تهران: 1373، ص 271.
3-    '''''بندهش'''''، [گردآوری] فرنبغ دادگی، ترجمه مهرداد بهار، تهران: 1369، ص 31؛ داعی‌الاسلام، محمدعلی. '''''همان'''''. ذیل تازیك؛ بیهقی، محمد بن حسین. '''''تاریخ بیهقی'''''. به كوشش خلیل خطیب رهبر، تهران: 1368، ج 2، ص 520؛ كاشغری، محمود بن حسین. '''''دیوان لغات الترك'''''. به كوشش محمد دبیر سیاقی، تهران: 1375، ذیل «تژك».
4-    بارتولد، واسیلی، ولادیمیروویچ. «تاجیكان»، '''''تاجیكان در مسیر تاریخ'''''. به كوشش میرزا شكورزاده، تهران: 1373، ص 64؛ میراحمدی، مریم. «قوم تاجیك و فرهنگ تاجیكی در آسیای مركزی»، '''''تاجیكان در مسیر تاریخ'''''. به كوشش میرزا شكورزاده، تهران: 1373، ص 244؛
Masov, R., '''''Tarikh-e Tajikān bāmuhr-e kamilan sirrī''''', Dushanbe, 1996, p. 126.
5-    داعی‌الاسلام، محمدعلی. همانجا؛ سوندرمان، ورنر. «یك گواهی كهن درباره نام تاجیكان» ترجمه فریدون مجلسی، '''''هستی'''''. دوره دوم، ش 4 (زمستان 1379)، ص 51؛ سجادیه، محمدعلی. «باز هم تات و تاجیك»، '''''تاجیكان در مسیر تاریخ'''''. به كوشش میرزا شكورزاده، تهران: 1377، ص 177.
6-    غفوروف، باباجان. '''''تاجیكان'''''. دوشنبه: 1377، ج1، ص 571-572؛
Nimatov, N., '''''Tadžikskiy fenomen, Istoriyai Teoriya,''''' Dushanbe, 1997, p. 84.
7-    یعقوب‌شاه، یوسف‌شاه. «تاریخ شكل‌گیری تمدن تاجیكان»، به كوشش اردمهر و میرزا شكورزاده، '''''ایران شناخت'''''. ش 6 (پاییز 1376)، ص 217.
8-    غفوروف. '''''همان'''''. ج 1، ص 30، 31، 572؛
Bābākhānov, M., '''''Ta'rikh-e Tajikan-e Jahan,''''' Dushanbe, 1999, p. 27-28.
9-    Barthold, V. V., '''''Istoriya Kulturnoy Žizni''''', Turkestan, 1927, p. 17-21.
10-  Baba Khanov, M, '''''ibid''''', P. 71, 83-92.
11-  همام. '''''همان'''''. ص 94-95.
12-  Masov, R., '''''ibid''''', P. 130-131, 145-146.
13-  غفوروف. '''''همان'''''. ج 1، ص 572.
14-  كاتسنر، كنت. '''''زبان‌های جهان'''''. ترجمه رضی هیرمند، تهران: 1376، ص 157.




نسخهٔ ‏۱۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۴۷

تاجیک، قومی مسلمان و فارسی زبان از نژاد آریایی و از قدیم‌ترین ساکنان آسیای مرکزی و افغانستان و ناحیه سین کیانگ چین، و عمده‌ترین جمعیت جمهوری تاجیکستان در سده چهاردهم.

این قوم در شمال هندوستان، ازبکستان، قرقیزستان، قزاقستان و ایران نیز پراکنده‌اند. تاجیک‌ها در شرقی‌ترین منطقه ایران و عمدتاً در استان‌های خراسان و سیستان و بلوچستان به سر می‌برند[۱][۲].

درباره اصل و نسب تاجیک‌ها نظرها و آراء مختلفی وجود دارد. آنها را فرزند عرب زاده و بزرگ شده در عجم؛ مغول، طایفه غیر عرب، طایفه غیر ترک، قومی از ترک، غلام آزاد کشاورز و مردمی ایرانی فارسی زبان دانسته‌اند[۳][۴][۵][۶].

لفظ تاجیک به صورت‌های تازیک، تاژیک، تژِک و تازک نیز آمده است[۷][۸][۹][۱۰]. برخی اصطلاح «سارت» (از ریشه سَرْتْ هَوَهَه سانسکریت به معنای بازرگان) به معناهای فارسی زبانانِ شهرنشین و روستانشین (= تاجیک)، تاجیک‌های خوارزم، فارسی زبانان، اهالی فرغانه و خوارزم و... را مترادف تاجیک می‌دانند[۱۱][۱۲][۱۳].

برخی، کلمه تاجیک را مأخوذ از قبیله «تاج» و «طی» می‌دانند. برخی نیز قوم «جاط» (جَت / جط) را منشأ نام تاجیک دانسته‌اند[۸][۱۴][۱۵].

قوم تاجیک در سه مرحله و در سه منطقه تشکیل شده است: در دوره ساسانیان (حـ 226 ـ حـ 652 میلادی) در شمال شرقی خراسان؛ در سده اول و دوم هجری در ماوراءالنهر؛ در دوره سامانیان (حـ 261-389 / ؟ م) در قلمرو دولت بخارا.

قوم تاجیک شامل گروه‌هایی از سُغدی‌ها، باختری‌ها، مَرغیانی‌ها و پارت‌ها، خوارزمی‌ها، فَرغانی‌ها، سکاها و تورهاست[۱۶][۱۷]. برخی منابع قبیله مشهور «تور» را که در آسیای مرکزی به سر می‌برند ـ به عنوان نیاکان اصلی تاجیک‌ها دانسته‌اند[۱۸].

اقوام تشکیل‌دهنده تاجیک‌ها مانند سغدی‌ها، باختری‌ها و... همگی آریایی بودند و به زبان‌های باستانی ایرانی گفتگو می‌کردند و مناسبات بازرگانی و اقتصادی و سیاسی و دیگر مشترکات فرهنگی‌شان در تشکیل اقوام تاجیکی نقش به سزایی داشت[۱۹][۲۰]. قوم تاجیک در سده چهارم و پنجم میلادی شکل گرفت. از مراکز فرهنگی تاجیک‌نشین که در تشکلشان نقش مهمی داشتند می‌توان به بخارا، سمرقند، بلخ، مرو، نیشابور، خجند و... اشاره کرد[۲۱].

تاجیک‌ها در قسمت‌هایی از آسیای مرکزی دولت‌هایی را تشکیل دادند که می‌توان به دولت غوریان از 543 تا 612ق / ؟ م در ولایت غور افغانستان، گرْتْ‌ها از قرن 7 تا 8 / ؟ م در هرات، سربداران در قرن 8 / ؟ م  در سمرقند و حکومت‌های بخش‌های شرقیِ بخارا اشاره کرد[۲۲].

تاجیک‌ها اکثراً سنی حنفی هستند. عده‌ای از آن‌ها در پامیر شیعه اسماعیلی‌اند[۲۳].

تاجیک‌ها در کشاورزی و احیای زمین‌های مرده به اراضی کشاورزی و پرورش گیاهان و محصولات زراعی بسیار توانمند هستند[۲۴].

پشتیبانی سامانیان از زبان و ادب فارسی دری موجب استقلال فرهنگی و سیاسی قوم تاجیک شد به طوری که تا هزار سال بعد فارسی زبانِ رسمیِ دولتی قوم تاجیک شد[۲۵]. امروزه تاجیک‌ها به زبان تاجیکی یا فارسی تاجیکی که از زبان‌های ایرانی نو است و از اعضای خانواده هند و اروپایی‌ست، تکلم می‌کنند. از قرن دهم که در ایران حکومت شیعی صفویه و در ماوراءالنهر حکومت سنّی شیبانی تشکیل شد و به دلایل مذهبی و ملی رابطه سیاسی ایران با جهان خارج محدود شد رابطه ایران و تاجیک‌ها نیز کمتر شد.

از این زمان، زبان و ادب فارسی در ایران و ماوراءالنهر به دو مسیر جداگانه افتاد و با انقلاب اکتبر 1917م / 1336ش در روسیه ایرانیان و تاجیکان به کلی از یکدیگر بی‌اطلاع ماندند. زبان فارسی در ایران در طول این دوران مفارقت شکوفاتر شد و آثار منظوم و منثور ارزشمندی پدید آمد، واژه‌های جدید ساخته شد و به صورت علمی تا حدودی روزآمد شد. اما در تاجیکستان به ویژه در قرن اخیر به زبان تاجیکی توجه چندانی نشد. برخی آداب تاجیک‌ها مانند: نوروز، «خانه بُراری» (خانه تکانی)، «چارشنبه آخران» (چهارشنبه سوری) و «سُمَنک» (سمنوپزان) شهرت فراوان دارد[۲۶].

تلخیص از مقاله تاجیک دانشنامه جهان اسلام، ج6، ص70- 75

نیز نگاه کنید به

مآخذ

رحیم مسلمانیان قبادیانی

تلخیص معصومه ابراهیمی

  1. ↑ کیهان، مسعود. جغرافی مفصل ایران. تهران: 1310-1311، ج 2، ص 46، 211.
  2. ↑ همام، «تاجیک‌ها»، تاجیکان در مسیر تاریخ. به کوشش میرزا شکورزاده، تهران: 1373، ص 94.
  3. ↑ برهان، محمدحسین بن خلف. برهان قاطع. به کوشش محمد معین، تهران: 1342، ذیل «تاجیک».
  4. ↑ 2-     سامی، شمس‌الدین بن خالد. قاموس الاعلام. چاپ مهران، استانبول: 1360-1316/1889-1898، ذیل ماده.
  5. ↑ داعی الاسلام، محمدعلی. فرهنگ نظام. حیدرآباد دکن: 1305-1318، ذیل ماده.
  6. ↑ آقه‌باش قاجار، عبدالقادرخان. «در تحقیق لفظ تاجیک»، تاجیکان در مسیر تاریخ. به کوشش میرزا شکورزاده، تهران: 1373، ص 271.
  7. ↑ بندهش، [گردآوری] فرنبغ دادگی، ترجمه مهرداد بهار، تهران: 1369، ص 31.
  8. ↑ ۸٫۰ ۸٫۱ داعی‌الاسلام، داعی الاسلام، محمدعلی. فرهنگ نظام. حیدرآباد دکن: 1305-1318، ذیل تازیک.
  9. ↑ بیهقی، محمد بن حسین. تاریخ بیهقی. به کوشش خلیل خطیب رهبر، تهران: 1368، ج 2، ص 520.
  10. ↑ کاشغری، محمود بن حسین. دیوان لغات الترک. به کوشش محمد دبیر سیاقی، تهران: 1375، ذیل «تژک».
  11. ↑ بارتولد، واسیلی، ولادیمیروویچ. «تاجیکان»، تاجیکان در مسیر تاریخ. به کوشش میرزا شکورزاده، تهران: 1373، ص 64.
  12. ↑ میراحمدی، مریم. «قوم تاجیک و فرهنگ تاجیکی در آسیای مرکزی»، تاجیکان در مسیر تاریخ. به کوشش میرزا شکورزاده، تهران: 1373، ص 244.
  13. ↑ Masov, R., Tarikh-e Tajikān bāmuhr-e kamilan sirrī, Dushanbe, 1996, p. 126.
  14. ↑ سوندرمان، ورنر. «یک گواهی کهن درباره نام تاجیکان» ترجمه فریدون مجلسی، هستی. دوره دوم، ش 4 (زمستان 1379)، ص 51.
  15. ↑ سجادیه، محمدعلی. «باز هم تات و تاجیک»، تاجیکان در مسیر تاریخ. به کوشش میرزا شکورزاده، تهران: 1377، ص 177.
  16. ↑ غفوروف، باباجان. تاجیکان. دوشنبه: 1377، ج1، ص 571-572.
  17. ↑ Nimatov, N., Tadžikskiy fenomen, Istoriyai Teoriya, Dushanbe, 1997, p. 84.
  18. ↑ یعقوب‌شاه، یوسف‌شاه. «تاریخ شکل‌گیری تمدن تاجیکان»، به کوشش اردمهر و میرزا شکورزاده، ایران شناخت. ش 6 (پاییز 1376)، ص 217.
  19. ↑ غفوروف، باباجان. تاجیکان. دوشنبه: 1377، ج1، ص 30، 31، 572.
  20. ↑ Bābākhānov, M., Ta'rikh-e Tajikan-e Jahan, Dushanbe, 1999, p. 27-28.
  21. ↑ Barthold, V. V., Istoriya Kulturnoy Žizni, Turkestan, 1927, p. 17-21.
  22. ↑ Bābākhānov, M., Ta'rikh-e Tajikan-e Jahan, Dushanbe, 1999, p. 71, .83-92
  23. ↑ Bābākhānov, M., Ta'rikh-e Tajikan-e Jahan, Dushanbe, 1999, p. 94-95.
  24. ↑ Masov, R., Tarikh-e Tajikān bāmuhr-e kamilan sirrī, Dushanbe, 1996, p. 130-131, 145-146.
  25. ↑ غفوروف، باباجان. تاجیکان. دوشنبه: 1377، ج1، ص 572.
  26. ↑ کاتسنر، کنت. زبان‌های جهان. ترجمه رضی هیرمند، تهران: 1376، ص 157.
برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=تاجیک&oldid=9180»