احیاء علوم الدین: تفاوت میان نسخه‌ها
صفحه‌ای تازه حاوی «'''احْياءُ عُلوم الدين'''، معروف به احياءالعلوم از كتاب‌هاي مهم ديني، اخلاقي، عرفاني و مواعظ به عربي نوشتة ابوحامد محمد غزالي<sup>*</sup> (د 505 ق/ 1111م) دانشمند مشهور ايراني.<sup>1</sup> غزالي تأليف اين اثر را ميان 488-500ق / ؟م و در دوران كناره‌گيري از تدريس...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
''' | '''احْیاءُ عُلوم الدین'''، معروف به احیاءالعلوم از کتاب‌های مهم دینی، اخلاقی، عرفانی و مواعظ به عربی نوشته ابوحامد محمد غزالی<sup>*</sup> (د 505 ق/ 1111م) دانشمند مشهور ایرانی<ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''. تهران: جیبی ، چ 3، 1381، ج1، ص 66 (ذیل احیاءعلوم الدین)</ref>. غزالی تألیف این اثر را میان 488-500ق / ؟م و در دوران کناره‌گیری از تدریس در نظامیه بغداد و هنگام اقامت در شام، بیت‌المقدس و حجاز، به پایان برد<ref>سروش، عبدالکریم. «احیاءعلوم الدین»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج1، 1371، ج7، ص 136، 138.</ref>. احیاءعلوم الدین به چهار فصل با عنوان «ربع» تقسیم می‌شود: که عبارتند از 1ـ عبادات، 2ـ عادات، 3ـ مُهْلِکات، 4ـ مُنجیات. هریک از این ربع‌ها نیز شامل ده کتاب است<ref>غزالی، ابوحامد محمد. '''''احیاءعلوم الدین،''''' '''''ر بع عبادات'''''. ترجمه مؤیدالدین محمد خوارزمی، به کوشش حسین خدیوم جم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ج2، 1363، ص19 (پیشگفتار خوارزمی).</ref>. در ربع اول، غزالی تنها به معانی عبادات نظر دارد. در ربع‌های دیگر مؤلف همه جا از کتاب و سنت پیامبر(ص) پیروی می‌کند و آنچه بدان توجه دارد، فقه اخروی است<ref>زرین کوب، عبدالحسین. '''''فرار از مدرسه'''''. تهران: انجمن آثار ملی، 1353، ص225.</ref>. احیاءعلوم الدین از بدو تألیف توجه علما و دانشمندان اسلام را برانگیخت و مخالفان و موافقان بسیاری پیدا کرد. برخی مانند احمد غزالی،<sup>*</sup> برادر مؤلف شروحی بر آن نوشتند، بعضی اعتراض‌ها و انتقاداتی بر آن وارد کردند و گروهی هم در مقام پاسخ به سؤال مخالفان آن برآمدند<ref>همایی، جلال الدین. '''''غزالی‌نامه'''''. تهران: فروغی، ج2، 1342، ص244.</ref>. بیان غزالی در احیاء علوم الدین روان و گیرا و نثر وی عاری از تکلف، سجع، شطح و لافزنی است<ref>سروش، عبدالکریم. «احیاءعلوم الدین»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج7، ص 137.</ref>. از میان شروح مهم آن می‌توان اتّحاف الساده المتّقین اثر سید محمد حسینی مشهور به مرتضی زبیدی مؤلف تاج العروس را نام برد<ref>همایی، جلال الدین. '''''غزالی‌نامه'''''. تهران: فروغی، چ2، 1342، ص246.</ref>. از بهترین تلخیص‌های کتاب، المحجه البیضاء فی تهذیب الاحیاء از ملا محسن فیض کاشانی (د 1091 ق / 1680م) است<ref>سروش، عبدالکریم. «احیاءعلوم الدین»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1371، ج7، ص151.</ref>. تلخیص دیگری از آن نیز توسط خود غزالی با عنوان کیمیای سعادت به فارسی و ظاهراً میان 492ـ505ق / ؟م صورت گرفته است<ref>فروزانفر، بدیع‌الزمان. '''''تاریخ ادبیات ایران بعد از اسلام تا پایان تیموریان'''''. با گفتاری از عبدالحسین زرین کوب، به کوشش عنایت‌الله مجیدی، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ1، 1383، ص341.</ref>. مؤیدالدین محمد خوارزمی در 620 ق در دهلی به امر شمس‌الدین اُلتتمش پادشاه هند، احیاءعلوم الدین را به فارسی برگرداند<ref>غزالی، ابوحامد محمد. احیاءعلوم الدین، '''''ر بع عبادات'''''. ترجمه مؤیدالدین محمد خوارزمی، به کوشش حسین خدیوم جم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چ2، 1363، ص14 (مقدمه مصحح).</ref>. | ||
'''مآخذ:''' | '''مآخذ:''' | ||
# مصاحب، | # مصاحب، غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''. تهران: جیبی ، چ 3، 1381، ج1، ص 66 (ذیل احیاءعلوم الدین) | ||
# سروش، | # سروش، عبدالکریم. «احیاءعلوم الدین»، '''''دایرهالمعارف بزرگ اسلامی'''''. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، چ1، 1371، ج7، ص 136، 138. | ||
# | # غزالی، ابوحامد محمد. احیاءعلوم الدین، '''''ر بع عبادات'''''. ترجمه مؤیدالدین محمد خوارزمی، به کوشش حسین خدیوم جم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چ2، 1363، ص19 (پیشگفتار خوارزمی). | ||
# | # زرین کوب، عبدالحسین. '''''فرار از مدرسه'''''. تهران: انجمن آثار ملی، 1353، ص225. | ||
# سروش، | # سروش، عبدالکریم. همان، ص137. | ||
# | # همایی، جلال الدین. '''''غزالی‌نامه'''''. تهران: فروغی، چ2، 1342، ص244. | ||
# همو. ص246. | # همو. ص246. | ||
# سروش، | # سروش، عبدالکریم. همان، ص151. | ||
# فروزانفر، | # فروزانفر، بدیع‌الزمان. '''''تاریخ ادبیات ایران بعد از اسلام تا پایان تیموریان'''''. با گفتاری از عبدالحسین زرین کوب، به کوشش عنایت‌الله مجیدی، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ1، 1383، ص341. | ||
# | # غزالی، ابوحامد. همان، ص 14 (مقدمه مصحح). | ||
ابوالقاسم رادفر | ابوالقاسم رادفر | ||
نسخهٔ ۴ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۰۳
احْیاءُ عُلوم الدین، معروف به احیاءالعلوم از کتاب‌های مهم دینی، اخلاقی، عرفانی و مواعظ به عربی نوشته ابوحامد محمد غزالی* (د 505 ق/ 1111م) دانشمند مشهور ایرانی[۱]. غزالی تألیف این اثر را میان 488-500ق / ؟م و در دوران کناره‌گیری از تدریس در نظامیه بغداد و هنگام اقامت در شام، بیت‌المقدس و حجاز، به پایان برد[۲]. احیاءعلوم الدین به چهار فصل با عنوان «ربع» تقسیم می‌شود: که عبارتند از 1ـ عبادات، 2ـ عادات، 3ـ مُهْلِکات، 4ـ مُنجیات. هریک از این ربع‌ها نیز شامل ده کتاب است[۳]. در ربع اول، غزالی تنها به معانی عبادات نظر دارد. در ربع‌های دیگر مؤلف همه جا از کتاب و سنت پیامبر(ص) پیروی می‌کند و آنچه بدان توجه دارد، فقه اخروی است[۴]. احیاءعلوم الدین از بدو تألیف توجه علما و دانشمندان اسلام را برانگیخت و مخالفان و موافقان بسیاری پیدا کرد. برخی مانند احمد غزالی،* برادر مؤلف شروحی بر آن نوشتند، بعضی اعتراض‌ها و انتقاداتی بر آن وارد کردند و گروهی هم در مقام پاسخ به سؤال مخالفان آن برآمدند[۵]. بیان غزالی در احیاء علوم الدین روان و گیرا و نثر وی عاری از تکلف، سجع، شطح و لافزنی است[۶]. از میان شروح مهم آن می‌توان اتّحاف الساده المتّقین اثر سید محمد حسینی مشهور به مرتضی زبیدی مؤلف تاج العروس را نام برد[۷]. از بهترین تلخیص‌های کتاب، المحجه البیضاء فی تهذیب الاحیاء از ملا محسن فیض کاشانی (د 1091 ق / 1680م) است[۸]. تلخیص دیگری از آن نیز توسط خود غزالی با عنوان کیمیای سعادت به فارسی و ظاهراً میان 492ـ505ق / ؟م صورت گرفته است[۹]. مؤیدالدین محمد خوارزمی در 620 ق در دهلی به امر شمس‌الدین اُلتتمش پادشاه هند، احیاءعلوم الدین را به فارسی برگرداند[۱۰].
مآخذ:
- مصاحب، غلامحسین. دایره المعارف فارسی. تهران: جیبی ، چ 3، 1381، ج1، ص 66 (ذیل احیاءعلوم الدین)
- سروش، عبدالکریم. «احیاءعلوم الدین»، دایرهالمعارف بزرگ اسلامی. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، چ1، 1371، ج7، ص 136، 138.
- غزالی، ابوحامد محمد. احیاءعلوم الدین، ر بع عبادات. ترجمه مؤیدالدین محمد خوارزمی، به کوشش حسین خدیوم جم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چ2، 1363، ص19 (پیشگفتار خوارزمی).
- زرین کوب، عبدالحسین. فرار از مدرسه. تهران: انجمن آثار ملی، 1353، ص225.
- سروش، عبدالکریم. همان، ص137.
- همایی، جلال الدین. غزالی‌نامه. تهران: فروغی، چ2، 1342، ص244.
- همو. ص246.
- سروش، عبدالکریم. همان، ص151.
- فروزانفر، بدیع‌الزمان. تاریخ ادبیات ایران بعد از اسلام تا پایان تیموریان. با گفتاری از عبدالحسین زرین کوب، به کوشش عنایت‌الله مجیدی، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ1، 1383، ص341.
- غزالی، ابوحامد. همان، ص 14 (مقدمه مصحح).
ابوالقاسم رادفر
- ↑ مصاحب، غلامحسین. دایره المعارف فارسی. تهران: جیبی ، چ 3، 1381، ج1، ص 66 (ذیل احیاءعلوم الدین)
- ↑ سروش، عبدالکریم. «احیاءعلوم الدین»، دایره المعارف بزرگ اسلامی. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج1، 1371، ج7، ص 136، 138.
- ↑ غزالی، ابوحامد محمد. احیاءعلوم الدین، ر بع عبادات. ترجمه مؤیدالدین محمد خوارزمی، به کوشش حسین خدیوم جم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ج2، 1363، ص19 (پیشگفتار خوارزمی).
- ↑ زرین کوب، عبدالحسین. فرار از مدرسه. تهران: انجمن آثار ملی، 1353، ص225.
- ↑ همایی، جلال الدین. غزالی‌نامه. تهران: فروغی، ج2، 1342، ص244.
- ↑ سروش، عبدالکریم. «احیاءعلوم الدین»، دایره المعارف بزرگ اسلامی. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج7، ص 137.
- ↑ همایی، جلال الدین. غزالی‌نامه. تهران: فروغی، چ2، 1342، ص246.
- ↑ سروش، عبدالکریم. «احیاءعلوم الدین»، دایره المعارف بزرگ اسلامی. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1371، ج7، ص151.
- ↑ فروزانفر، بدیع‌الزمان. تاریخ ادبیات ایران بعد از اسلام تا پایان تیموریان. با گفتاری از عبدالحسین زرین کوب، به کوشش عنایت‌الله مجیدی، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ1، 1383، ص341.
- ↑ غزالی، ابوحامد محمد. احیاءعلوم الدین، ر بع عبادات. ترجمه مؤیدالدین محمد خوارزمی، به کوشش حسین خدیوم جم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چ2، 1363، ص14 (مقدمه مصحح).