پهلوانی
پهلوانی، در ادب فارسی، داستانهایی را که به پهلوانان تعلّق دارد، پهلوانی گویند. عالیترین نمونه این داستانها را در شاهنامه فردوسی میتوان دید. شاهنامه را معمولاً به سه دوره اساطیری، پهلوانی و تاریخی تقسیم کردهاند[۱].دوره پهلوانی در شاهنامه با نبرد میان خیر و شر، یعنی با قیام کاوه آهنگر در برابر ضحاک آغاز میشود و با قتل رستم و سلطنت بهمن پسر اسفندیار پایان میپذیرد. این دوره را باید عهد جنگهای طولانی و بزرگ دانست. در این عهد، همه چیز، خواه زمان و دوره سلطنت و عمر و خواه حوادث و اتفاقها و اشخاص، خارقالعاده و از حدّ بیرون است[۲]. مهمترین رخدادهای پهلوانی ـ رزمی موجود در شاهنامه به ترتیب: کشته شدن ایرج توسط برادرانش سلم و تور، کینخواهی منوچهر از سلم و تور، جنگهای نوذر، گرشاسب، کیقباد و کیکاووس با تورانیان، داستانهای رستم و سهراب، سیاووش و کشته شدن او به فرمان افراسیاب، تولد و پرورش کیخسرو در توران و جنگهای او با افراسیاب داستان بیژن و منیژه، جنگ گشتاسب با ارجاسب تورانی، هفت خوان اسفندیار و جنگ رستم با اسفندیار هستند[۳].پهلوانان شاهنامه نیز سه رستهاند:
- پهلوانان نیکوکار مانند فریدون و سیاووش؛
- پهلوانان بدکار چون ضحّاک، سلم و تور؛
- پهلوانانی که آمیختهای از نیکی و بدی هستند نظیر کاووس و پیران.
وجه اشتراک همه این پهلوانان حدّت، قدرت و قاطعیت است[۴].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ ادب فارسی در آسیای مركزی؛ دانشنامه ادب فارسی (1). به سرپرستی حسن انوشه، تهران: مؤسسه فرهنگی و انتشاراتی دانشنامه، 1375، ص 523.
- ↑ صفا، ذبیح الله. حماسهسرایی در ایران. تهران: امیرکبیر، چ 3، 1352، ص 208 و 210.
- ↑ رزمجو، حسین. قلمرو ادبیات حماسی ایران. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، چ 1، 1381، ج 2، ص 190ـ 191 (به اختصار).
- ↑ اسلامی ندوشن، محمدعلی. زندگی و مرگ پهلوانان در شاهنامه. تهران: انجمن آثار ملی، 1348، ص 118ـ 119 (به اختصار).
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالقاسم رادفر