قالی بافی در سیستان و بلوچستان

قالیچه‌های بلوچی علی رغم نامشان بیشتر توسط کوچ‌نشینان اطراف تربت حیدریه، کاشمر، سرخس و تربت جام در استان خراسان بافته می‌شود. البته در سیستان هم تا حدودی بافت قالیچه رواج دارد که به آن اشاره خواهد شد. این گروه کوچ‌نشینان نیز بلوچ‌هایی هستند که در زمان نادرشاه افشار به خراسان کوچانده شده‌اند. قالیچه‌های بلوچی همانند تولیدات عشایر دیگر روی دارهای افقی بافته می‌شوند،گره آنها فارسی باف است و یک پود دارند و معمولا نیز به دلیل استفاده از رنگ‌های سرخ تیره، لاجوردی و سیاه؛ تیره می‌نمایند. بافت این قالیچه‌ها در انحصار چند طایفه و قبیله از جمله: بهلولی، بایزیدی و جان میرزایی است و علی‌رغم فقدان مرغوبیت، مشتریان زیادی در شهرهای سیستان و خراسان دارد. بایدگفت فرشها (یا به طور کلی زیراندازهای) سیستان از نظر تاریخی به سه نوع عمده تقسیم می‌شود:

الف) نوع تاریخی یا کهن که تا آغاز قرن چهاردهم هجری (بیستم میلادی) بافته می‌شده است.

ب) نوع میانه که از حدود قرن سیزدهم هجری (نوزدهم میلادی) بافته می‌شده و هنوز هم بافته می‌شود.

ج) نوع جدید که هم‌اکنون بافته می‌شود.

در مورد نوع کهن، جز اسناد مکتوب شواهد عینی دیگری در دست نیست. درکتب تاریخی هم در چند جای معدود به این نوع فرش اشاره شده و آن را از بهترین فرشهای ایرانی دانسته‌اند.

مثلا از قالی طبری و ازگلیم آن در ردیف بافته‌های مهم سخن رفته است. متاسفانه هیچ اطلاعی درباره جزئیات جنس و فنون و نقش و اندازه این قالی‌ها در دست نیست.

نمونه‌های اندک باقی‌مانده از قالی اصیل سیستان متعلق به اواخر قرن سیزدهم هجری (قرن نوزدهم میلادی) می‌باشند. پژوهش‌های اخیر نشان می‌دهد که فرشهای سیستان از فرشهای، بلوچی جدا بوده و ریشه در فرهنگ قومی سیستانیان (سکاها) دارند.

نیز نگاه کنید به

منبع اصلی

مریدی، سیاوش (1380). کتاب ایران: اقتصاد. تهران: موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی.

نویسنده مقاله

سیاوش مریدی